Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

1874 Yılı Dolaylarında Tuna Vilayeti'Nde Nüfus Hareketleri

Burada Osmanlı İmparatorluğu hakkında konular bulabilirsiniz

1874 Yılı Dolaylarında Tuna Vilayeti'Nde Nüfus Hareketleri

Mesajgönderen TurkmenCopur » 27 Ara 2010, 21:04

1874 YILI DOLAYLARINDA TUNA VİLAYETİ'NDE NÜFUS HAREKETLERİ ÜZERİNE

Nüfusun artışı ve yapısı, doğum-ölüm oranı arasındaki değişmelerin belirlediği doğal hareketine bağlıdır1. Bu konuda Bulgar tarih biliminin, Osmanlı dönemine ilişkin araştırmaları azdır. Bunun nedeni de, belge yetersizliği ve var olan belgelerin güç kullanılır olmasıdır. Osmanlı Devleti'nde yönetici zümre, nüfusun doğal hareketine, onun vergi ödemesi açısından ilgi gösteriyordu. Ve vergi ödeme yükümlülüğü erkeklere düştüğünden, nüfusla ilgili veriler Osmanlı İmparatorluğu'nda yalnızca erkekleri kapsamına alır.

Sofya'daki "Sv. Sv. Kiril i Metodiy" Halk Kütüphanesi'nin Şarkiyat Bölümü'nde, 1874 yılında Şumnu kazası köylerinde vefat eden ve dünyaya gelen Hıristiyanlara ve Müslümanlara ilişkin istatistik veriler içeren önemli bir nüfus kütüğü korunmaktadır3. Bu kayıt, Hıristiyanların askeri vergi ödemesi ve Müslümanların zorunlu olarak askeri hizmet almasıyla ilgili olarak hazırlanmıştır. Kayıt cetvelinde her köyün erkek nüfusunun kesin sayısının verilmiş olmaması, en büyük güçlüğü yaratmaktadır. Şumnu kazasına dair 1872 yılına mahsus başka vergi kayıt listelerinde erkeklerin yaklaşık sayısını aramak zorunda kaldım.

Köylerin az bir kısmı için erkeklerin ve erkek çocuklarının tam sayısını gösteren nüfus kütükleri mevcuttur ve bu durum, göreceli tam sonuçlara varılmasını da mümkün kılmaktadır. Fakat köylerin hemen hemen yarısı için verileri, hane sayısı esası üzerinde toplayabildim ki, bu, araştırmayı daha da göreceli yapmaktadır. Nüfus kütükleri (erkeklerin sayısını içeren) ile toprak sicilleri (hane sayısını içeren) arasında Şumnu kazası için yapılan kıyaslama, Hıristiyan hanesine ortalama yaklaşık 3,5 erkek, Müslüman hanesine de yaklaşık 2,5 erkek düştüğünü gösteriyor. Yalnızca hane sayısı hakkında bilgi içeren köylerde erkeklerin yaklaşık sayısını elde edebilmek için, bu sayıyı 3,5 veya 2,5 indeksiyle çarptım. Bu şekilde yapılan analizin çok göreceli olduğu şüphesizdir; fakat başka istatistik malzeme bulunamadığından, eldeki kasıtsız, önyargısız olarak seçilmiş olgularla tatminde bulunmak zorundayım.

Müslümanlara dair veriler, Şumnu kazasından 37 köyü kapsamına alıyor. 1874'te ölenlerin (erkek çocuğu ve yetişkin erkek) toplam sayısı 158'dir. Yeni doğanların, ölülerden yalnızca 1,7 kez fazla olduğu görülüyor.
Hıristiyanlarda (30 köy hesabıyla) nüfus artışı manzarası daha değişik. 120 erkek ölmüş, 386 erkek çocuğu dünyaya gelmiştir. Başka bir deyişle, doğanlar, ölenlerden 3,2 kez fazladır.

Yukarıda belirtilen Müslümanlarla meskün 37 köyde yaklaşık 2400 erkekten 88 kişinin vefat ettiğini, 106 kişinin dünyaya geldiğini hesapladım. Bu ise, yaklaşık binde 37 ölüm oranı ve yaklaşık binde 44 doğum oranı demektir. Bu köylerden yedisi hakkında 1872 yılında erkek nüfus kesinlikle biliniyor -1284 kişi- onlardan 39'u vefat etmiş, 44 erkek çocuğu dünyaya gelmiştir. Başka deyişle binde 30 vefat, binde 34 doğum oranı hesaplıyoruz.

Hıristiyan hanelerinin sayısına ilişkin verileri, araştırdığım 30 köyden 17'si için bulabildim. Erkek nüfusun yaklaşık 5230 olduğunu, 83 kişinin vefat etmiş, 253 kişinin dünyaya gelmiş olduğunu kabul ediyorum. Demek, ölüm oranı binde 16, doğum oranı binde 48'dir. Bu 17 köyden ancak dördü hakkında nüfus kütüklerinde veriler, bilgiler var. Yani 1872 yılında erkeklerin sayısı için somut bilgiler var. Bu dört köyde erkek sayısı 921'dir. Bunlardan 16'sı ölü, 38'i ise yeni doğan erkek çocuğu sayısıdır. Yani ölüm oranı binde 17, doğum oranı binde 41'dir.
Yukarıda öne sürülen görüş açısına rağmen, bu şekilde hazırlanmış olan istatistiğin gerçeğe çok yakın olduğu ortaya çıkıyor.

Zira N. Miçev'in 1878-1895 yıllarını kapsamına alan döneme ait verileri şöyle:

Ölüm oranı binde 18, doğum oranı binde 35 ila 39 arasındadır. 1895 yılından 1922 yılına kadar doğum oram, savaş yıllan dışında, genellikle binde 40 ila 45 arasında değişmiştir.

İlgi çekici bir ayrıntıya dikkatinizi çekmek istiyorum:

1991'de Bulgaristan'da doğum oranı yaklaşık binde 12,3, ölüm oranı ise binde 10,7'dir.

1878'den önce Şumnu nüfusunun sayısındaki değişmeleri, bu tarihten sonraki resmi istatistik verileriyle karşılaştırdığımızda, Osmanlı idare makamlarının istatistik verilerinin homojen olmamasına, tam istatistik bilgilere denk düşmemesine rağmen, bazı önemli sonuçlara varılabildiğini görüyoruz:

1. Bildirimizin başındaki nüfus kütüğüne göre:


a) Hırisdyanlarda ölüm oranı binde 16-17 civarında, doğum oranı binde 41-48 civarındadır;
b) Müslümanlarda ölüm oranı binde 30 - 37, doğum oranı da binde 34 - 44'tür.

2. 1878'den sonraya nazaran 1878 yılından hemen önce, ölüm oranının daha düşük, doğum oranının daha yüksek olduğu göze çarpmaktadır. Tabii bunun çeşitli nedenleri vardır. 1878 yılından önce ve bu yıldan sonra emlak sahiplerinin sayısı, toprak mülkiyeti vs. konularındaki araştırmalar, 1878 yılından sonra sınıfsal katmanlaşmanın derinleştiğini, az topraklı ve topraksız köylülerin sayısının çoğaldığını göstermektedir. Sosyo-kültürel, psikolojik gibi çeşitli faktörler de etkisini göstermektedir. Özellikle doğum oranının şimdi o kadar düşük olmasını araştırırken bu faktörler unutulmamalıdır.

3. Şumnu kazası için verilerin analizinden çıkarılan başka ilgi çekici bir sonuç da Müslümanlar arasında ölüm oranının, Hıristiyanlar arasındaki ölüm oranından iki buçuk kez yüksek olduğudur. Şumnu yöresinde ekonomik durum üstüne bundan önce yapılmış olan araştırmalar, bu sonucu yorumlamakta bize yardımcı olmaktadır. Örneğin bir göstergeyi alalım -toprak mülkiyeti göstergesini- 0 ila 25 dekar toprak sahibi olan Müslümanların oranı, aynı kategoriye giren Hıristiyanların oranından tam iki kez yüksektir.
Artık birçok araştırmacı, Hıristiyan nüfusun ekonomi alanında Müslüman nüfustan ileri gitmiş olduğunu kabul etmektedir.

Şu anda yani, şimdiye kadar az araştırılmış bir konuyu ileri sürüyoruz:

Osmanlı İmparatorluğu'nda değişik etnik ve dinsel gruplarda doğum- ölüm oranı konusu.

Kaynakça
Kitap: XII. TÜRK TARİH KONGRESİ
Yazar: TÜRK TARİH KURUMU
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13983
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Osmanlı İmparatorluğu Bölümü

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir