Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Doğu Gök-Türk Devletinin Yıkılması

Burada Göktürk İmparatorluğu hakkında konular bulabilirsiniz

Doğu Gök-Türk Devletinin Yıkılması

Mesajgönderen TurkmenCopur » 21 Ara 2010, 21:28

DOĞU GÖK-TÜRK DEVLETİNİN YIKILMASI

İl Kagan'ın idaresindeki Doğu Gök-Türk devletinde karşı çözülme harekeden 629 sonbaharında da hızla devam etti. Dokuz Gök-Türk erkini üçer bin süvariyle birlikte, Çin'e gidip imparatora teslim oldular. Hemen bunun sonrasında Bayırku, P'u-ku, (Bugu/Bugut) Tonra ve K'u-mo-hsi'erin reisleri de imparatora bağlandılar. Yedinci ayda cereyan eden bu hadiselerden sonra on birinci ayda küçük çapta Çin'e yapılan Gök-Türk akınları çinli kumandanlar tarafından önlendi.

Ling ve Kan-su eyaletlerinde Gök-Türk orduları mağlup edilmişti. Aralık ayında da daha önce T'ang imparatoruyla iyi münasebetler tesis etmiş olan T'u-li Kağan ile Yü-ku Şad, Çin'e gittiler.

Artık devleti için en büyük tehlikeyi savuşturmuş olmanın rahatlığı içindeki T'ang imparatoru T'ai-tsung, T'u-li Kagan'ın gelişinden çok memnun olmuş ve de eskiden babası Kao-tsu zamanında Çin milletinin Türk milletinin hakimiyetini kabul etmek zorunda kaldığını, bunun için daima utandığını, şimdi ise Gök-Türklerin kendisine tabi olmaya başladığını, bundan gururlandığını belirtmişti.

İl Kağan ülkesi çok karıştığından beri Çin'in kuzeyinde, bu ülkeye yakın bölgelerde oturmaya başlamıştı. Bu arada Li Ching ile Li Shih-chih kumandasındaki Çin orduları İl Kagan'a saldırmak için fırsat kolluyorlardı ve devamlı hareket halinde idiler. Li Ching gece ani yürüyüş yapmış ve halâ Doğu Gök-Türk devletine bağlı Ting-hsiang şehrini ele geçirmişti.

Kendi bulunduğu bölgenin çok yakınına kadar sokulan Çin ordusundan endişeye kapılan İl Kağan, ortağını Gobi Çölü'nün girişine taşıdı. Bu sırada onun en yakın adamı K'ang-su ve son Sui imparatorunun eşi sabık imparatoriçe Hsiao, veliaht Yang Cheng-tao ile çinli kumandan Li Ching' in casuslar göndermesi üzerine gizlice kaçıp, T'ang sarayına geldiler.

630 yılının başında cereyan eden bu hadiselerden sonra, ikinci ayda İl Kağan daha ağır bir mağlubiyete uğradı. Bu mağlubiyetten sonra Kansu'nun kuzeyindeki T'ie Shan (Demir Dağı)'a kaçtı. Burada Çin imparatoruna Chih-shih-ssu-li'yi elçi olarak gönderip, T'ang'a bağlanacağını bildirdi. Bunun üzerine T'ai-tsung, dış işlerinden sorumlu vezir T'ang Chien başkanlığında bir heyeti İl Kagan'ın bulunduğu mevkiye gönderdi. Elçinin vazifesi İl Kagan'ı sakinleştirmek idi. Bu arada Li Ching'e ordusuyla İl Kagan'ı karşılama görevi verildi. Bu generale göre İl Kağan, Çin'e itaat etmek konusunda tereddüt ediyor; otlar yeşillenip adar beslendikten sonra kuzeye kaçmaya niyetleniyordu. Eğer çölün kuzeyine kaçıp Dokuz Kabile (Dokuz Oğuzlar) sığınırsa onu yakalamak imkansızdı. Bu yüzden süvari kuvvetleriyle ona saldırıp, yakalamak istediler. Li Ching'in ordusu önden Li Shih-chi'nin ordusu arkadan yola çıktılar. Yın dağlarına yaklaştıklarından bin çadırdan fazla Gök-Türk ailesini yakalayıp, yanlarına aldılar. Bu arada çinli elçi T'ang Chien ve heyeti İl Kagan'ın yanına ulaşmış, kağan artık kendini rahat hissetmeye başlamıştı. Sisin bastırdığı bir sırada öncü Çin kuvvetleri Su Ting-fang idaresinde İl Kagan'ın yedili (3.5 km) kadar yakınına vardı.

Tam bu esnada İl Kağan, Çin ordusunun aniden yaklaştığını far-ketti ve hemen günde bin li koşabilen atına binerek kaçtı Li Ching'in ordusu karargâha vardığında Gök-Türkler, tamamen dağılmışlardı. Bu karışıklıktan faydalanan elçi T'ang Chien kaçmayı başardı. Ani baskında hazırlıksız yakalanan Gök-Türk askerlerinin on binden fazlası öldürülmüştü. 603 yılından beri Gök-Türk ülkesinde bulunan L-ch'eng Hatun da öldürülenler arasında idi. Onun oğlu T'ie-lo-shih esir olarak yakalandı. Diğer kabile liderlerinin hepsi teslim oldu. General Li Shih-chi, elli binden fazla Gök-Türk esiriyle geri döndü. Yin Dağından Gobi çölüne kadar uzanan topraklar, T'ang imparatorluğuna bağlanmıştı.

Kaynakça
Kitap: GÖKTÜRKLER I
Yazar: AHMET TAŞAĞIL
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: DOĞU GÖK-TÜRK DEVLETİNİN YIKILMASI

Mesajgönderen TurkmenCopur » 21 Ara 2010, 21:28

T'ang hanedanına bağlanan Gök-Türk beylerinin sayısı fazlaca artmışü. T'ai-tsung, bu Gök-Türk ileri gelenlerini çeşidi unvanlar tevcih etmek suretiyle yerleştiriyordu. Daha önce Çin'e gelip, orada ikamet eden olan Ashihna Ssu-mo'ya Hua eyaleti askeri valiliği ve Sağ muhafızları ordusu generalliği rütbesi sunuldu. T'u-li Kağan, Pei-p'ing düklüğü prensi ve bin ailelik timarın sahibi oldu.

Bu arada Çin'e bağlananlar imparatora Tanrı (Gök) Kağan olmasını rica ettiler. O da kabul etti. Bundan sonra kuzey kabileleri ile ilgili fermanlarda Tanrı Kağan unvanını kullanmaya başladı. Bu arada Ssu-chie (İzgil)'ler kırk bin kişilik boylarıyla Çin'e gidip bağlandılar. Ch'i-min Kagan'ın üvey kardeşi olan Su-ni-shih'ye, Shih-pi Kağan, İşbara unvanını vermişti. Ling eyaletinin kuzey, batısında elli aileden oluşan boyunu idare etmekte idi. T'u-li Kağan, Çin'e tabi olunca, İl Kağan, İşbara'yı kağan tayin etmişti, işte baskından son anda kuntulan İl Kağan, İşbara'nın yanına sığındı. Aslında T'u yü-hun'lara kaçmak hiyetinde idi. Ancak bunu istemeyen İşbara onu Çin'e götürmek istiyordu. Bunu bir türlü içine sindiremeyen İl Kağan, bir gece bir kaç süvariyle kaçarak, bir vadiye saklanmış, daha sonra İşbara tarafından yakalanmışa. Daha sonra çinli kumandan Chang Pao-hsiang, ordusu ile Kagan'ın bulunduğu yeri bastı. Yakaladığı İI Kagan'ı kendi ülkesi başkenti Ch'ang-an'a gönderdi. Mart ayı içerisinde İl Kağan, Ch'ang-an'a vasıl oldu. Bu sırada İşbara da kendi idare ettiği boyuyla Çin'e bağlanmak için Ch'ang-an'a gitti. Sonuçta Gobi Çölü'nün güneyi tamamen Çin'in hakimiyeti altına girdi.

Çin imparatoru, İl Kagan'ı yıllardan beri T'ang hanedanına yaptıklarından dolayı azarladı. Ancak Wei nehri kenarında yapılan anlaşmaya uyduğu ve bu tarihten sonra Çin'e saldırmadığı için idamdan affettiğini açıkladı.

Sonra T'ai-p'u binasında (tahta çıkma vesair törenlerin yapıldığı bina) ikamet etmesi emredildi. İl Kağan neşesiz, isteksiz ve durgundu. Ailesi ve diğer beraberindekiler ağıt yakarak ağlıyorlar ve yas tutuyorlardı. Bunun üzerine topraklarında geyiğin bol olduğu Kuo eyaletine vali tayin edildi ise de kabul etmedi. Aslında imparator, bu şekilde onun tabii karakterini kaybetmeyeceğini düşünmüştü. Neticede Sol muhafızları generali tayin edilip, avlanması için arazi verildi. Yine de üzüntüsünden 634 yılının ilk ayında öldü. Kendi adamlarına defnettirildi. T'u-yü-hun asıllı onun eski veziri Ulu Toygun (Hu-lu Ta-kuan) ölümü üzerine üzüntüsünden boğazını keserek intihar etti ve onunla birlikte gömüldü. İl Kagan'ın annesinin evliliği sonrasında Po-ch'i-shih hatun ile T'u-yü-hun'lardan Gök-Türklere gelmişti. Çin imparatoru Ulu Toygun'un bu hareketine hayran kaldı. İl Kagan'a ölümünden sonra sunulmuş olan unvanlardan ona da sunuldu.

Doğu Gök-Türk devletinin yıkılmasından sonra boş kalan boyların çoğu Ötüken'de kağanlığını sürdüren Sir Tarduş'ların yanına sığındılar. Bir kısmı ise Batı Gök-Türk ülkesine doğru (Batı Türkistan) yayıldı. Bununla birlikte yüz bin kişiden fazlası Çin'e sığınmıştı. Bunların akıbetinin ne olacağı konusu T'ang sarayında uzun tartışmalara yol açmıştır. Nihayetinde T'ai-tsung doğuda You eyaletinden batıda Ling eyaletine kadar uzanan geniş bölgeye yerleştirilmelerini kabul etti. Buna göre eskiden T'u-li'nin idare ettiği topraklar Shun, You, Ch'ang ve Hua olmak üzere dörde ayrılacak ve her bölge için ayrı garnizon kumandanlıkları kurulacaktı. İl Kagan'ın topraklan ise altı ayrı garnizon kumandalığına bölünerek, sonra kendi arasında doğudaki üç garnizon Ting-hsiang, batıdaki üç garnizon Yün-chung adıyla idare olunacaktı.
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26


Dön Gök-Türk İmparatorluğu Bölümü

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir