Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Taspar Kağan Devri (572-581)

Burada Göktürk İmparatorluğu hakkında konular bulabilirsiniz

Taspar Kağan Devri (572-581)

Mesajgönderen TurkmenCopur » 21 Ara 2010, 21:13

Taspar Kağan Devri (572-581)

Mukan ölmeden önce oğlu Ta-lo-pien'in yerine kardeşi Taspar'ın tahta geçmesini vasiyet etmişti. Bundan dolayı Ta-lo-pien'in yerine çince adıyla T'a-po, Soğdça yazılı Bugut kitabesindeki adıyla Taspar, kağan oldu. Taspar hakkında Çin kaynaklarındaki ilk kayıt "Mukan kağan zamanından beri onun ülkesi çok kuvvetli olduğu için, Çin'i zora sokan, sıkıştıran" şeklindedir. Gök-Türk devletinde bu taht değişikliğini yakından takip eden Çin'deki iki devlet hemen harekete geçip, yeni kağanla dostluk ilişkileri kurmaya çalıştılar. Chou devleti işlenmiş ve ham ipekli kumaşlardan yüz bin top ipek sundu. Ch'i devleti de onların saldırısından korktuğu için acele çok miktarda hediyeyi bir elçi ile kağana ulaştırdı. Her iki devlet tarafından iyi münasebet ataklarına maruz kalan Taspar Kağan, ağabeyi Mu-kan gibi bu hakim durumdan gayet iyi faydalandı. Zaten daha önce Chou'ların başkenti Ch'ang-an'da binden fazla Türk kalmaya başlamıştı. Bunlar Chou merkezinde çok rahat vaziyette oturuyorlar, Çinlilerden farklı olarak etle besleniyorlardı. Ayrıca iyi hürmet görüyorlar ve güzel elbiseler giyiyorlardı.

Taspar Kağan artık iki Çin devletini de tamamen hakimiyeti altına aldığını düşünüyordu. Bu sebeple etrafındakilere "benim güneydeki iki vefakar oğlum sebepsiz yere niye kavga ediyorlar" diyordu. Kuzey Çin devletleriyle arasında bu gelişmeler sürerken Taspar Kağan, çok büyüyen ve genişleyen Gök-Türk devletinde yeni bir idari teşkilatlanmaya gitti. Ağabeyi ve devletin ikinci kağanı Kara'nın oğlu She-t'u'yu Er-fu Kağan olarak doğu tarafına, kardeşi Ju-tan'in oğlu Börü (Pu-li) 'yi batı tarafına kağan tayin etti. Bunların hepsinin unvanı "küçük kağan" idi ve Taspar Kagan'a bağlıydılar.

Bu suretle kağanlar kağanı seviyesine yükselmiş olan Taspar, çok geniş sahaya yayılmış devleti daha iyi idare edebilmek için böyle bir yolu seçmişti. Bir kaç yüz bin yay çeken süvarilerden müteşekkil büyük bir Gök-Türk ordusuna sahip idi. Amcası İstemi Yabgu, 552 yılından beri Tanrı Dağlarının kuzeyindeki Ak-Tağ'da oturarak, devletin batı kısmını idare ediyordu.

Bu sırada güneyde yani kuzey Çin'de Chou-Ch'i mücadelesi olanca hızıyla sürüyordu. Yukarıda bahsettiğimiz gibi her iki devlet de Gök-Türklerle dost olabilmek için yarışıyorlardı. WHTK'nun ifadesi ile Çin devletleri ondan çok korktukları için hazinelerini boşaltmışlar ve fakirleşmişlerdi..

Taspar Kağan, ağabeyi Mukan gibi her iki devlete de kendi milletinin menfaatleri doğrultusunda politika uygularken, daha sonra ağabeyinin aksine doğudaki Ch'i'lere meyletti. Aslında bu bir bakıma daha evvel Gök-Türklerden aldığı yardımla güçlenen Chou'lara karşı Ch'i'leri tutma teşebbüsü devletin menfaatleri açısından gayet olumlu idi. Ancak, Taspar bundan yeterince faydalanamadığı gibi ülkeye Budizm tesirini sokmak gibi bir hata yaptı.

Ch'i'lerle yakınlaşma siyaseti çerçevesinde Taspar, 572 yılının sonunda onlara elçi göndererek at sundu. Ertesi yılın 12. ayında yine Ch'i'lere elçi göndererek bir prensesleriyle evlenmek teklifinde bulundu. Bu arada Taspar'ın Chou'lara kesin olarak sırtını döndüğünü söyleyemeyiz. Çünkü, aynı sıralarda (574 1. ay) onlara da elçi gönderip at sundu. Böylece daha önce yapılmış evlilik ittifakına bağlı olduğunu gösteriyordu. Taspar'ın Ch'i'lere karşı izlediği politika yavaş yavaş bir hayranlığa dönüştü. Bunda bir yağma sırasında ele geçirilip, Otüken'e götürülen Budist rahip (sha-men) Hui Lin'in büyük rolü vardı. Bu rahip, kağana Ch'i ülkesinin çok zengin olmasındaki asıl sebebin Budizm prensiplerinin ülkede uygulanmasından ve de herkesin bu dine inanmasından kaynaklandığını söyledi. Taspar da bunlara inandı. Sonra Budistlerin kutsal kitaplarından Nie-p'an, Hua-yen, Ching-min ve Shih-t'ung-lü istedi. Ayrıca bir Budist pagodası (chia-lan) inşa ettirdi. Tamamlandıktan sonra etrafında dolaşarak, Ch'i ülkesinde doğmadığı için pişman olduğunu belirtti. Böylece Taspar'ın Budizm tesirine girdiği görülmektedir. Bu arada Ch'i'lerden Liu Shih-ch'ing vardı ki; bu şahıs Çin'in bütün yabancı komşularının dilinde anlaşabiliyordu. Ch'i imparatoru ona Türk dilinde Nie-p'an-ching (nirvana) yazmasını emretti ve Türkçe yazılan bu kitap, hemen Gök-Türk kağanına gönderildi. Nirvana'nın bu Türkçe nüshası Lo Te-lin adlı elçi tarafından Taspar Kagan'a tanıtıldı (575 sonu). Diğer taraftan 574-584 yılları arasında Hintli bir budist rahib Gök-Türkler arasında kalarak Budizmi yaymaya çalıştı. Ancak onun öğretmeyi hedeflediği başka bir Budist kitabı (Sutra) idi.
Her ne kadar Gök-Türklerle iyi münasebet tesis edilmiş ise de Ch'i'ler yine zor durumda kaldılar. Çünkü, Chou'lar onlara karşı büyük bir hücuma geçmişlerdi.

Mağlup olan Ch'i'li kumandanlar imparatorlarına Gök-Türklere sığınmayı tavsiye ettilerse de o kabul etmedi. Bir ara kendisi Gök-Türklere sığınmak istediyse de fırsatını bulamadı. Neticede Ch'i devleti yıkılırken, toprakları Chou'ların eline geçti.

Kaynakça
Kitap: GÖKTÜRKLER I
Yazar: AHMET TAŞAĞIL
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: Taspar Kağan Devri (572-581)

Mesajgönderen TurkmenCopur » 21 Ara 2010, 21:13

Diğer taraftan Chou ordularına mağlup olan Fang-yang prensi Kao Chao-i, Pei-shuo eyaletini korumak için o tarafa yöneldi ise de Chou kumandanlarından Shen-chü, Ma-i'de onu sıkıştırdı. Burada yapılan savaşta tekrar mağlup olan Kao Chao-i bu sefer daha kuzeye kaçıp Gök-Türklere sığındı. Yanında ancak üç bin kadar insan kalmıştı. Taspar Kağan, Kao Chao-i'nin babası eski imparator Wen-hsüan'in kahraman birisi olduğunu bu yüzden bütün Ch'i'lerin kuzeyde hamisi olduğunu Kao Chao-i'yi desteklediğini söyledi.

Bu esnada Chin-yang da Chou kumandanları tarafından fethedildi. Ch'i'ler acele yardım istemek için Ho-hsi Yung-an'ı Gök-Türklere gönderdi. Fakat, elçi daha yolda iken Ch'i devleti yıkıldı. Bundan dolayı elçi Taspar'ın yanına vardığı zaman artık diplomatik pozisyonu değiştirilmiş ve o sırada orada kalan T'u-yü-hun elçisinin alt tarafına oturtulmuştu. Görüşme sırasında Ch'i elçisi, Taspar Kagan'a ülkesi yıkıldığı için üzüntüsünden kendisini öldürmek istediğini, ancak utandığını bu sebepten eline kılıç alıp, savaşmak istediğini söyledi. Onun bu cesur halinden memnun kalan Taspar, kendisine yetmiş baş at sunarak, Chou'lara karşı savaşması için ülkesine geri gönderdi. Kao Chao-i'nin Gök-Türklere sığınmasından sonra Ch'i'lerin Yıng eyaleü kumandanı Kao Pao-ning, ona kendisini Ch'i imparatoru ilan etmesini tavsiye etti. Neticede Kao Chao-i kendini imparator ilan ederken, Kao Pao-ning de başbakan (baş vezir) oldu. Onları başından beri destekleyen Taspar Kağan, Kao Chao-i'nin yanına yardım ordusu katarak, Çin'e geri gönderdi.

Gök-Türk ordusu 578 yazında (4. ay) Chou'ların You eyaletine saldırdı. Ele geçirdikleri memur ve halkı yağma edip öldürdüler. Chou'ların kumandanlarından Liu Hsiung askerlerine kumanda ederek, onların karşısına çıktı ise de Gök-Türk ordusuna mağlup oldu. Kendisi savaş meydanında öldürüldü. Bu esnada Chou'lar, Çin şeddinde özellikle Ch'ing-k'ou'da tamir ve benzeri önlemler aldılarsa da ilerleyen Gök-Türk akınlarını durduramadılar. Altı büyük Çin ordusu Gök-Türklere karşı hazırlanmışa. 5. ayda Chou imparatoru ordusuna bizzat kumanda ederek Gök-Türklere karşı koymaya çalıştı. Bu arada Chou'larda taht değişikliği olması sebebiyle Gök-Türklerden gelmiş olan imparatoriçe, imparatorun saygı değer annesi oldu. 572 yılında Türk asıllı prenses gözden düşmüştü. Zor durumda kalan Chou hanedanı bu sayede Gök-Türk baskısını azaltmaya çalışmış, prensesin Türk asıllı olmasından faydalanmak istemişti.

Chou imparatoru Wu'nun ölümü Ch'i devletini yeniden canlandırmak isteyen Kao Chao-i'yi sevindirdi. Bu şekilde Tanrı'nın yardımını kazandığını düşünüyordu. Arkasından ona destek veren çinli kumandanlarından Lu Ch'ang-ch'i, Fang-yang'ı istila etti. Gök-Türk askerlerinden takviyeli Kao Chao-i onun yanına gitti. Karşılık olarak Chou'lar Shen-chü'yü, onu durdurmak için gönderdiler. Kao Chao-i, You eyaleti askeri valisinin kuvvetleriyle dışarıya çıktığını görünce bu müsait durumdan faydalanmak istedi. Shen-chü'ye büyük bir saldırı yaptı. Yardıma gelen Chou'ların büyük generali Yü Wen-en kumandasındaki ordunun yarısı Gök-Türkler ve Kao Chao-i tarafından öldürüldü. Fakat, Ch'i devletini yeniden canlandırmak için yapılan bu teşebbüs tamamlanamadı. Chou kumandanı Shen Chü, Fang-yang'ı kuşatıp yeniden ele geçirdi. Ch'i kumandanı Lu Ch'ang-ch'i'yi öldürdü. Bunu duyan Kao Chao-i beyaz yas elbisesi giyerek Gök-Türk ülkesine geri döndü. Kao Pao-ning ise onun öldüğünü duyunca o da geri döndü ve Ho-lung'u işgal etti. Yine de Chou devletine itaat etmedi.

Bir taraftan Ch'i devleti bakiyelerinin umutsuz mücadeleleri sürerken, diğer taraftan Gök-Türk akınları sürüyordu. 578 yılının 11. ayında başlayan hücumda Chiu-ch'üan kuşatıldı. Büyük yağma yapıldıktan sonra istediklerini elde eden Tas-par Kağan geri döndü. 579 yılında (2. ay) Taspar Kağan, Chou'lara elçi göndererek evlilik yoluyla barış yapmayı teklif etti. Bunun sebebi hiç şüphesiz Taspar'ın artık Kao Chao-i ve beraberindekilerin Ch'i devletini yeniden kurmakta başarısız olduklarını görmesidir. Chou'lar, Taspar'ın teklifini hemen kabul ettiler. Ancak, Prens Kao Chao-i'nin gönderilmesini şart koşuyorlardı. Taspar buna yanaşmadı. Uç ay sonra Gök-Türk taarruzları Chou topraklarına doğru yeniden başladı. Taspar'ın orduları, Ping eyaletine yeniden girince, telaşa kapılan Chou imparatoru, Shan-tung'un bütün ahalisini Çin Şeddinin tamirine davet etti.

580 yılının 2. ayında Chou'lara hediye gönderen Gök-Türkler, Ch'ien-chin prensesi gelin olarak kabul ettiklerini bildirdiler. Chou imparatoru Gök-Türk-lerin bu hareketinden tatmin olmamış, beş eyaletinin prenslerini görüşmek üzere saraya çağırmıştı (5. ay). Bir ay sonra Ch'ien-chin prenses Shen-ch'ing ve Ch'ang Sun-sheng tarafından Gök-Türklere götürüldü. Ayrıca Ho Jo-i adlı bir elçi özel olarak Taspar Kagan'a gönderildi. Ch'i devletinin prensi Kao Chao-i istendi. Bunun üzerine Taspar Kağan, Çin sınırlarına yakın bir yerde bir av düzenledi. Ava Kao Chao-i'yi de çıkarmıştı. Ma-i yakınlarına gelindiğinde Kao Chao-i, Ho Jo-i tarafından yakalanıp, başkent Ch'ang-an'a getirildi. Gök-Türklerin desteği ile kuzeyde Ch'i imparatoru ilan edilen Kao Chao-i, bir süre Chou'lar için büyük tehlike oluşturmuştu. Ancak, yaptığı yardımlara rağmen onun başarısız olacağını anlayan Taspar Kağan politikasında değişiklik yaparak, Chou'larla evlilik ittifakı kurdu.

Kao Chao-i'yi de resmen değilse bile planlanan bir tuzak neticesinde Chou'lara yakalattı. Taspar, bu durumdan ülkesi için gerekli faydaları sağlarken, Chou'lar da kendileri için büyük bir tehlikeyi ortadan kaldırmış oluyorlardı. 581 yazında Taspar Kağan hastalandı, bir süre sonra öldü.
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26


Dön Gök-Türk İmparatorluğu Bölümü

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir