Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Bumın Kağan Devri (542-552)

Burada Göktürk İmparatorluğu hakkında konular bulabilirsiniz

Bumın Kağan Devri (542-552)

Mesajgönderen TurkmenCopur » 21 Ara 2010, 21:10

Bumın Kağan Devri (542-552)

Gök-Türkler, yukarıda belirttiğimiz gibi 542 yılından itibaren derece derece kuvvetlenmeye başlamışlardır. Batı Wei devleti sınırlarını sık sık akınlar yoluyla ziyaret eden Bumın, neticede Çin şeddinin kuzey taraflarında ipek ticaretinde bulunuyordu. Arkasından 545 yılında Annuop'an-t'o adlı Soğd'lunun gönderilmesi ile Gök-Türklerle Batı Wei arasında ilk resmi münasebet tesis edilmiş oluyordu. Bumın da buna ertesi yıl hemen bir elçiyle cevap vermişti. Bu şekilde resmen tanınmış olmasına rağmen Bumın kendini tam bağımsız hissetmemiş olmalıdır ki; federatif bir surette bağlı olduğu Juan-juan'lara saldırma niyeti taşıyan Tölesleri ani bir baskınla yenip, kendisine bağlamıştır. Töles galibiyeti büyümekte olan Gök-Türk askeri gücü için çok önemli bir dönüm noktasıdır. Çünkü bu olay hakkında bilgi veren bütün kaynakların ifadesine göre bu zaferinden sonra Bumın'ın gücü çoktan artmış ve kendisine güvenmeye başlamıştır.

Ancak bu sırada Gök-Türklere bağlanan Töles nüfusunun miktarı konusunda kaynaklar ittifak halinde değildir. Aslında verilen elli bin rakamı hepsinde ortaktır; fakat, bazısında boy, bazısında aile ve bazısında da halk olarak belirtilen insan kütlesinin Gök-Türklere bağlandığı bildirilmiştir. Boy sayısının o kadar çok olması imkansızdır. Dolayısıyla CS'deki kayıt mübalağalıdır. Bunun yanında elli bin aile ifadesi gerçeğe daha uygun düşmektedir. Lakin, Töles boylan bu devirde Moğolistan'ın doğusundaki Kerulen nehrinden Hazar Denizine kadar çok geniş bir sahaya yayılmışlardı. Gök-Türklere en yakın bölge olarak Tola nehri civarı ve Baykal Gölü'nün güneyinde ya-şayan Töles boylarını gözönüne almak gerekmektedir. Bunların da en kuvvetli zamanlarında yirmi bin kadar mükemmel asker çıkarabildiklerini göz önüne aldığımızda TFYK 978'de verilen elli bin kişilik mikdarın daha doğru olacağı ortaya çıkmaktadır.

Artık, gücünün iyice arttığına inanan Bumın, kendini Juan-juan'lar seviyesinde görmeye başladı. Bunu da elçi gönderip, Juan-juan reisinin kızını istemekle gösterdi. Kendini hala Orta Asya'nın en büyük devleti olarak gören Juan-juan reisi Anakui, Bumın'ın teklifini çok sert bir tepkiyle karşıladı. Üstelik elçi göndererek, Bumın'a "Sen benim demir işlerimde çalışan bir kölemsin, nasıl bana söz söylemeye cesaret edersin?" diyerek hakarette bulundu. Bu suretle Bumın'ı siyasi güç olarak tanımadığını bildirmiş oluyordu. Buna Bumın'ın reaksiyonu da çok sert oldu, Anakui'in elçisini öldürerek, bütün ilişkisini kesti.

Bu hadisenin arkasından hemen Batı Wei'e bir prensesle evlenmek için teklifte bulunan Bumın'ın müttefik arayışı içinde olduğu anlaşılmaktadır. 550 yılında Ch'i adını alan Doğu Wei hanedanı, öteden beri Batı Wei'e karşı JuanJuan'larla ittifak halinde idi. Kendisine karşı kurulan bu ittifakın yarattığı tehlikeden dolayı Batı Wei, Gök-Türklere yakınlaşmayı menfaatlerine uygun buluyordu. Bu yüzden teklif acele kabul edilip 551 yılının (ta-t'ung saltanat devresi 17. yıl 6. ay) Ch'ang-lo prenses gelin olarak, Gök-Türklere gönderildi. Aynı yılın sonunda Wei imparatoru öldü. Yakın dostluk münasebeti tesis edilmiş olduğu için Bumın, bir elçi yollayıp, imparatorun ölümünden dolayı taziyetlerini sundu ve de iki yüz baş at sundu.

552 yılının baharında Bumın beklenmedik bir şekilde Juan-juan'lara saldırdı. Huai-huang'ın kuzeyinde büyük bir bozguna uğrayan Juan-juan'ların reisi Anakui savaş meydanında kendini öldürdü. Arta kalan Juan-juan'ların büyük bir kısmı, Anakui'in oğlu An-lo-ch'en, kardeşi Teng-chu ve Teng-chu'nun oğlu K'u-t'i diğer küçük şefler kendilerine bağlı boylarla birlikte Kuzey Ch'i devletine sığındılar. Onlarla birlikte gitmeyenler ise Teng-chu'nun ikinci oğlu T'ie-fa'yı reis yaptılar.

Kazandığı bu büyük zaferden sonra Bumın, İl Kağan unvanını aldı. Böylece 552 yılında Gök-Türk devleti bağımsızlığına tam olarak kavuşmuştu. Bir başka ifade ile resmen kurulmuş oluyordu. Dört yüzlü yılların başında Juanjuan hükümdarı She-lun, kağan unvanını kullanmaya başladığı için, Bumın da Juan-juan'ların yerini aldığından, "kağan" unvanını almıştır. Ancak, o, Miladdan evvel Büyük Hun İmparatorluğundan beri kullanılan Türkçe "İl (devlet)" (belki illig) kelimesiyle beraber kullanmıştı. Böylece "İl'in kağanı" yani devletin hükümdarı mertebesine yükselmiş olduğunu göstermektedir. Eşinin unvanı da Hatun (K'o-ho-tun) oldu. Kaynaklarımız bu hadiseyle ilgili çok enteresan noktaya temas etmektedir; Bumın'ın İl Kağan unvanını alışı, Büyük Hun İmparatorluğuna bağlanmakta kağan unvanı, Hunların hükümdarlık unvanı Ch'an-yü ile aynileştirilmektedir. Gök-Türklerin, yerlerini aldıkları Moğol Juan-juan'lar yerine, Hunlara bağlanmaları her ikisinin de Türk olmasından kaynaklanmaktadır.

Bumın hakkında, Juan-juan'ları yendikten ve İl Kağan unvanını aldıktan sonra her hangi bir malumata tesadüf edilmemektedir. Bütün kaynaklar bu konuda yetersiz kalmakta ve devletin kuruluşundan hemen sonra öldüğü neticesine varılmak tadır.

Kaynakça
Kitap: GÖKTÜRKLER I
Yazar: AHMET TAŞAĞIL
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Gök-Türk İmparatorluğu Bölümü

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir