Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

XIX. Yüzyılda Türkmen Nüfusu

Burada Hazar Ötesi Türkmenleri hakkında önemli başlıklar bulabilirsiniz.

XIX. Yüzyılda Türkmen Nüfusu

Mesajgönderen TurkmenCopur » 22 Ara 2010, 18:44

XIX. Yüzyılda Türkmen Nüfusu

1897 yılında yapılan Rusya İmparatorluğu genelinde gerçekleştirilen sayıma göre, Türkmenler'in toplam nüfusu 487'i aşmamaktaydı. Bu, kaynaklarda yer alan ilk resmi veridir. Ama, belli bir istatistik çalışmaya dayanmayan bilgilerin sunduğu rakamlar oldukça farklıdır.

1870'lerde Ruslar tarafından Türkmenistan'ın istilası gerçekleştikten sonra, yerel kaynaklarda, Rus ve İngiliz bilginlerinin eserlerinde Türkmen nüfusu 1 150 000 olarak gösteriliyor. Buna göre, sayıları 300 bin civarında bulunan Türkmenler İran ve Afganistan'da yaşıyorlardı. Geri kalan 450 bini Buhara ve Hive hanlıklarının topraklarında, 400 000 de Türkmen topraklarında oturuyordu. Ülkenin işgalinde büyük rol üstlenen imparatorluğun generallerinden Grodekov'un arz ettiği bilgiye göre, işgal sırasında bölgede barınan Türkmenlerin sayısı 700 000'i aşıyordu. Bu ileri geri bilgileri bir düzine kaynaklar izlemektedir.

1819 yılında Ponamaryev'in liderliğinde Orta Amuderya bölgesine gerçekleştirilen bir ekspedisyonun verilerine göre, bu topraklarda yaşayan Ersarı Türkmenleri'nin toplam sayısı 100 bin çadırı aşıyordu. Ponamaryev ekspedisyonunun sunduğu bilgi takribi bir nitelik içermektedir. 1880'li yıllarda bölgeyi gezen G. S. Karelin, bu rakamı daha gerilere çekiyor. Ona göre, Amuderya'nm orta akarı boylarında oturan Ersarılar'ın toplam nüfusu 60 bin çadırı geçmemektedir. Bu bilginin de ne kadar tatminkar olduğu tartışmalıdır. Hemen hemen aynı yıllara denk gelen ve 1870-1880 yılları arasında bölgede bizzat çalışmalarını sürdüren Kapitan Bıkov'un sunduğu veriler daha gerçekçi gibi gözüküyor. Bıkov bölgede sadece Türkmenlerin değil, Özbek ve Taciklerin de oturduğundan bahsediyor. Bunların sayılarına gelince, Bıkov'a göre, 23 170 Türkmen, 7 210 Özbek ve 800 Tacik evi bulunuyordu. Nehir boyunca uzanan sahada ise 62 450 Türkmen, 3 240 Özbek ailesi yaşamaktaydı. Ona göre, Afganistan'da 2 bin, Kerki'de 23 300, Çarcev'de ise 34 150 Türkmen evi bulunmaktadır. Bıkov şöyle devam ediyor: benim gözlemlerine göre, Amuderya akarı boylarında oturanların sayısı 94 bin evi aşmaktadır; bunların sadece 800 Taciklere, 10 bin civarında bulunan evler ise Özbeklere, geri kalan 83,5 bin ev Türkmenler'e aittir. Türkmenler arasında da Ersarılar önde gelmektedir. Onların toplam sayısı 60 bin evdir.

1880 yılına ait, Ya. Tairov tarafından hazırlanan resmi bilgilere göre, Ersarıların toplam nüfusu 110 bin çadıra ulaşmaktadır. Aynı kaynak, Afganistan'ın Ahça ve Şibergan bölgesinde 15 bin çadırlık bir Türkmen boyundan söz etmektedir. Bunlara bir de Komarov tarafından yapılan istatistik bilgileri de ekleyebiliriz. Buna göre, Amu-derya boyunca yaşayan Türkmen sayısı 20 bin çadır, Afgan Türkistanında'da ise 4 282 çadır Türkmen bulunuyor.

Kaynaklarda yer alan Türkmen nüfusu hakkındaki bilgileri bölgelere göre ayırmaya kalkışırsak, Amuderya boylarında Ersanlar'ın yoğunlukta olduğu dikkati çekiyor. Merv veya Marı bölgesinde ise üstünlük Tekeler'in elindeydi. 1842 yılına ait resmi bir Rus belgesinde Merv, Yolatan ve Pend'de bannan 40 bin çadırlık Türkmenin Tekeler, Salırlar, Ersarılar ve Pendler'den oluştuğu kaydedilmektedir. Alihan-Avarskiy'in verdiği bilgilere ve P. M. Lessar'ın çalışmalarına bakılırsa Merv vadisinde oturan Türkmenler'in 26 bin çadır kadar büyük bir kısmını Tekeler teşkil ediyordu.576 Man bölgesinde oturan Sarıklar hakkında ise verilen bilgiler farklıdır: Ali-han-Avarskiy'e göre 6 400 çadır, P. M. Lessar'a göre 12 bin çadır, N. N. Muravyev'e göre (1819 yılma ait bilgilere) 20 bin çadırdırlar. Bunlara Marı'da oturan Ersarı, Salur, Ata, Meceur ve diğer boyları eklemek gerek. Bunların toplam nüfusu 32 400 çadırı aşı-yordu.578 Böylece, Merv vadisinde toplam 200 bin civarında Türkmen oturmakta, her aile ise ortalama 6-7 kişiydi.

Serahs ve Tecen bölgesinde oturan nüfus daha dağınık ve azdır. Türkmenistan Arşivinde bulunan bir belgeye göre, Tecen'de toplam 17 aul (köy) bulunmakta, burada oturan insanların sayısı ise 13 bine ulaşmaktaydı. V. V. Bartold, Abulgazi Bahadır Han'a dayanarak bunları Tecen Türkmenleri, Muhammed Kazım ise buradaki halkın Yomut, Teke, Ersan ve Sarık olduklarını haber veriyor. Şunu da belirtelim ki, Muhammed Kazım'ın bilgisi 28 Şubat 1731 tarihinde Nadir Şah'ın saldırıları dönemine aittir. Serahs bölgesi ise Salur boylarının egemenliğinde bulunuyordu. N. N. Muravyev, Serahs'ta oturan Salurlar'ın 4 bin çadırdan ibaret odluklarını belirtiyor. P. M. Lessar ise "Serahs'ta toplam 3 bin çadır" Türkmen yaşamaktadır gibi kısa bir açıklamada bulunmuştur. Müellif, Salurların sayılarının azaldığını söylüyor.

Türkmen nüfusunun kalabalık bir bölümü de Ahal-Teke ve Etek bölgesinde barınmaktaydı. Bunlar, sonradan başkent olacak Aşkabat'ın çevresini sarıp sarmalamışlardı. 1881 yılına ait resmi kaynakta Etek'te 7 bin nüfusun (1400 çadır kadar) oturduğu söyleniliyor. F. K. Maksimoviç çalışmasında general Spolatbog'un verdiği bilgileri aktarıyor. Buna göre 1881 yılında Ahal'daki Teke Türkmenler'inin sayısı 18 bin çadırdır. Oysa, aynı döneme ait bir belgede Ahal'da oturan Tekelerin sayısı 32 bin çadır olarak gösterilmektedir. N. N. Muravyev, Tekeler'in 50 bin çadır, A. Boms 40 bin çadır, G. S. Karelin 45 bin çadır, Vamberi ise en yüksek rakamı 60 bin çadırı vermektedir. 1879 yılına ait bilgilere göre, Tekeler'in sayısı 75 bin çadıra ulaşıyordu, toplam insan sayısı ise 375 bin kadardır. Bunlardan 30 bin kadan Ahal'da, 45 bin çadırı ise Merv'de oturmaktaydı. Bu sayıyı gözönüne alırsak 1879 yılında sadece Teke boylarının sayısı 1897 yılındaki resmi verilerde gösterilen Türkmenler'in toplam sayısı kadardır. Eğer bu doğru ise geri kalan Türkmenler'in işgal sırasında katliama maruz kaldığı söylenecektir ki, bu da besbelli büyük bir abartı olurdu.

1819 yılında Türkmenistan'a bir gezi düzenleyen N. N. Muravyev'e göre, Hazar çevresinde 21 350 çadır kadar bir Yomut topluluğu oturuyordu. Yine, Muravyev'in arz ettiği bilgilere göre, Güneybatı ve Batı Türkmen topraklarında kendilerine yurt bulmuş Yangak, Senrik, Har, Şor, Kerrig, Baindur (Bayındır), Kara-Balkan, Gerkez(Çerkez), Kan, Kızıl, Sovranlı, Erkekli, Pıtır ve Gışık boylarının toplam sayısı 45 bin çadır kadardır. K. Bode, bölgede 12 bin çadır Göklen Türkmenleri'nin barındığını söyler 1850 yılında Etrek ve Gürgen'de oturan Göklen Türkmenleri'nin 2,5 bin çadırı geçmediği, yine kaynaklarca belirtiliyor. G. S. Karelin, 1836 yılında Hazar civarı topraklarda oturan Yomutlar'ın 180 bin. kadar olduğunu belirtmektedir. 1. Stebnitskiy, 1870 yılında Yomutların 16 bin çadırının Çomnlara, 12 bin çadınnm Çarvılara aynldığını yazıyor. 1836 yılma ait bir diğer bilgi ise 20777 çadırlık Yomut nüfusundan söz etmektedir. Rakamların çeşitliliği bizde sadece şöyle bir kanaat oluşturmaktadır; XIX. yüzyılda Türkmenler arasında Yomutlar'ın nüfusu inkar edilmeyecek düzeyde kalabalıktır.

Kaynakça
Kitap: HAZAR ÖTESİ TÜRKMENLERİ
Yazar: EKBER N. NECEF ve AHMET ANNABERDlYEV
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: XIX. Yüzyılda Türkmen Nüfusu

Mesajgönderen TurkmenCopur » 22 Ara 2010, 18:44

Buradan Kuzey Türkmenistan topraklarına atladığımız zaman yine ağırlıklı olarak Yomutlar'ın yoğun olduklarına şahit oluyoruz.

M. Annanepesov, kaynaklarda yer alan bilgileri toplayarak bu bilgileri aktarmaktadır:

Hive hanlığının egemenliğinde sayıları 8 ile 17 bin çadır arasında değişen Yomutlar, yine sayıları 3,5 ile 17 bin çadır arasında gidip gelen Çovdurlar yaşıyorlardı. Yuri E.Bregel'in sunduğu bilgilere göre, Hive hanlığının hakimiyetinde 30-40 bin çadır Türkmen barınıyordu, bunların toplam sayısı 150-200 bin arasındaydı ve bunların yansını Yomutlar oluşturuyordu. Geri kalanı ise Çovdurlı, Yem-reli, Göklen, Karadaşlı, Sakarlı, Alili ve Atalar'dan ibaretti.

Mangışlak ve Üstyurt'ta da azımsanmayacak güçte Türkmen barınıyordu. 1745 yılına ait bilgilere göre bölgede 1100 çadır Türkmen yaşamaktaydı. Bunların 600 çadırını Deli, 100 çadırını Mengli-hoca, Gurban ve Ogrı, 200 çadırını da diğer akraba boylar teşkil etmekteydi. Bir diğer kaynağa göre, bu 200 çadırlık Türkmen boyu Abtallardı. Nadir-Şah'ın saldırıları sırasında bölgeye gruplar halinde göçler olmuştur. 1740 yılında Amuderya, Belh, Bedehşan, Buhara ve Hive'den Mangışlak'a 300 bin çadırlık bir göç olmuştur. Bu bilginin doğruluğu tartışmalıdır. 1811 yılında Mangışlak'ta 2 300 Çovdur ailesi oturuyordu, 1812 yılında ise 3 600 aile bunlara katılmıştır. Bunlardan 3 100 aileyi Iğdır ve Koldağlı, 500 aileyi ise Ersan boyu teşkil ediyordu. Aynı dönemde bu boylar 1835 yılında Mangışlak bölgesine Çovdar, Koldağlı ve 500 ailelik Ersan topluluğu kopup gelmişti.605 G. S. Karelin, Türkmen topraklarında 195 000 Türkmen çadırının bulunduğunu söyler.
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26


Dön Hazar Ötesi Türkmenleri

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir