Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Kuzey Kafkasya Türmenlerinin Dili Hakkında Kısa Notlar

Burada Kuzey Kafkasya Türmenleri hakkında önemli başlıklar bulabilirsiniz.

Kuzey Kafkasya Türmenlerinin Dili Hakkında Kısa Notlar

Mesajgönderen TurkmenCopur » 22 Ara 2010, 21:17

KUZEY KAFKASYA (STAVROPOL) TÜRMENLERİNİN DİLİ HAKKINDA KISA NOTLAR

Stavropol Türkmenlerinin dili hakkında konuşurken öncelikle bu meselenin özel önemini ve başlı başına bir problem olduğunu kabul etmek gerekir. Biz bu Oğuz aşiretlerinin dili konusunda bir süre önce bir takım eserler yayımlamıştık. Elinizdeki eserimizde ise sadece kısa hatırlatmalarla yetineceğiz. Stavropol Türkmenlerinin dili, bazı fonetik, gramer ve kelime hazinesi özellikleri dışında günümüz Türkmen şivesinden temelde bir farklılık göstermez. Onların dili, bugünkü Türkmenistan'da yaşayan Çovdur boyunun diline benzemektedir. Türkmen edebi dili ile Stavropol Türkmenlerinin lehçesi arasındaki farklılıklar ise epey fazladır ve kendine has özellikler taşımaktadır. Bu özellikler öncelikle Stavropol Türkmenlerinin lehçesinin kendine has olan ayırıcı vasıflarıdır. Diğer yandan bu özelliklerin bir çoğu bu Türkmenlerin başından geçen olaylarla ve komşu halklarla kurdukları ilişkilerle yakından ilgilidir. Stavropol Türkmenlerinin günümüzden bir kaç yüzyıl önce şu anki Türkmenistan coğrafyasından ayrılıp göç etmeleri ve sonraki yüzyıllarda Ruslar, Kalmıklar ve bir takım Türk dilli halklarla (Başlıca Tatarlar, Nogaylar ve Kumuklar; daha sonra ise Kazaklar ve Kırgızlarla) hayatın bütün sahalarında yakın ilişkiler kurmaları, onların dilinde bir çok özel farklılıkların doğmasına zemin hazırlamıştır. Bu gibi özellikler onların lehçesinin gramer yapısı, fonetiği ve kelime hazinesinde karşımıza çıkmaktadır.

Fonetik olarak Türkmen edebi dilinde kısa ünlüler ile söylenen bir takım sözler, Stavropol Türkmenleri lehçesinde uzun ünlülerle söylenir.

Mesela:


"aylanar-aylanar", "taşla-taşla", _"şaylanar-şaylanar", "agır-agır", "töy-toy", "böy-boy", "söndi-söndi", bilen-bilen", "eken-eken", v.s. Türkmen edebi dilinde sedalı g, d, b sesleri ile başlayan bir takım sözler, bu lehçede ise sedasız k, t, p sesleriyle başlamaktadır. Böyle bir özellik diğer Türkmen lehçelerinde de vardır, ancak Stavropol Türkmenlerinde daha çok karşımıza çıkmaktadır. Bunun sebebi Stavropol Türkmenlerinin lehçesi üzerinde Nogay ve Tatar lehçelerinin kuvvetli tesiridir.

Mesela:

"kelin-gelin", "kötermedi-götermedi", "köçe-yik-göçelin", "kabır-gabır", "töküp-döküp", "tövesi-depesi", "turna-durna", "takıldur-dakılyar", "purçunda-burçunda", "pitmedi-bitmedi", "pult-bult", "pürçö-büre", "purç-burç", "pereket-bereket" v.s. Türkmen edebi dilinde k, g ünsüzle-riyle başlayan bir takım sözler, Stavropol Türkmenlerinde h ile başlamaktadır. (h<k, g). Başka bir gurup kelimelerde ise ünlü ile başlayan sözlerin önüne h getirilmektedir.

Mesela:

Stavropol TürkmenleriTürkmenistan Türkmenleri
LehçesiEdebi Dili
hırkkırk
huvatkuvvat
hovaladıkovaladı
hakkak
hıvlakıvla
hayçıgayçı
hırkılıkgırkjlık
hupbagupba
hadırgadir
hımmatgımmat
horkdıgorkdı
hırmızıgırmızı
hıcalatgıcalat
helekelek
hürkdiürkdi
hövütövüt
haşıkaşık
halaçalaç
hasgıruvasgırmak
lıönıriömri
haldapdıraldapdır
hürkörülkör


Stavropol Türkmenleri lehçesinin morfolojisindeki özelliklerin çoğu fiillere ve onların çekimlerine aittir.

Mesela şimdiki zaman çekiminin bazı fiillerde kullanılışı şu şekildedir:

"aladur-alyar", "geledur-gelyar", "ol bayatır-ol baryar", "ol geyetir-ol gelyar".

Meçhul (Belirsiz) gelecek zaman çekiminde fiillerin şekli şöyledir:

"biz alarıs-alarız-alarsık/ /biz alarıs", "biz barmassık-barmazdırıs-barmasdırız/ /biz barmarız".

Şimdiki zaman sıfat fiilinde ise şöyle bir durum vardır:

"gelyeten kişi-gelyen adam", "baryatan oglonbaryan oglon"

Stavropol Türkmenleri lehçesinde hayatın bazı sahalarında karşımıza çıkan bir takım kelimeler, Türkmen edebi dilinde ve Türkmen dilinin diğer lehçe ve ağızlarında görülmemektedir. Ya da aksine Türkmen edebi dili ile lehçe ve ağızlarında sıkça kullanılan bazı kelimeler, Stavropol Türkmenleri tarafından kullanılmamaktadır. Bunun sebebinin tarihi şartlarla ilgili olduğu açıktır. Bu lehçenin kelime hazinesinin en temel özelliğini belirleyen ve onu diğer Türkmen lehçelerinden ayıran esas husus, Stavropol Türkmenlerinin diğer Türkmen aşiretlerine göre daha önce, yani XVI. yüzyıllardan bu yana Rus, Nogay, Tatar, Ku <uk, Kalmuk halk-larının ve dillerinin etkisinde kalışlarıdır, onlarla daima yakın ilişki kuruşlarıdır. Bu yüzden de Stavropol Türkmenlerinin dilinin kelime hazinesinde yer alan bazı kelimeler ve çeşitli konularla ilgili adlar, bu dillerden alınmıştır. Bazı kelimeler ise Türkmenistan Türkmenleri tarafından da kullanılıyor, ancak edebi dilde ifade ettikleri anlam ile Stavropol Türkmenleri arasında ifade ettikleri anlam tamamiyle farklıdır; yani şekil bakımından benzerlik göstermelerine rağmen manaları başka başkadır.

Mesela:

"gamak", "telfek (tel-pek)", "aydım", "bağana", "iym", "olca", "sokdı" v.s. kelimeler Türkmen edebi dilinde de Stavropol Türkmenleri arasında da kullanılıyor ve söylenişleri de aynıdır. Ancak bu kelimelerin anlamları bütünüyle değişiktir. Türkmen edebi dilinde "gamak" denilince biz dağlarda yetişen 'gamag'ı anlarız. Stavropol Türkmenlerinde ise 'gamak' sözü 'peşmek' (ufak yapağı) anlamı taşımaktadır. "Telfek (Telpek)" denilince Türkmenistan'daki Türkmenler insanların başlarına giydikleri kalpağı anlar, ancak Stavropol Türkmenlerinde 'telfek', küçük cam kap anlamındadır. "Aydım" kelimesi edebi dilde düğün, eğlence ve konser veriien yerlerde söylenen türküleri, şarkıları ifade ederken Stavropol Türkmenlerinde ise bir adam ölünce kadınların ağlayarak söyledikleri "ağı"yı, yani ağıt kavramını ifade etmektedir. Bu gibi kelimelerin sayısını çoğaltmak mümkündür.

Son yıllarda bağımsız ve hür Türkmenistan'ın Aşkabat şehrinde bütün dünya Türkmenlerinin bir cemiyetinin kurulması ve bu konudaki çalışmaları yürütmek üzere "Vatan Cemiyeti" tesis edildi. Bu cemiyet dünya Türkmenlerinin tarihini, medeniyetini ve birbirleri ile olan ilişkilerini incelemek ve bu çalışmaları dünyaya yaymak hususunda bir çok faaliyetler yapmaktadır. Ülkemizde Stavropol Türkmenlerine ait "Güneş" adlı bir gazete de çıkmakta ve burada Stavropol Türkmenlerinin tarihine, kültürüne, folkloruna ve etnografyasına dair haberler, yazılar neşredilmektedir. Türkmen bölgesinde çıkarılmakta olan ve bütün vilayet halkına hitap eden "Rassvet" gazetesinin kültürel ve siyasi önemini de belirtmek gerekir.

Kaynakça
Kitap: KAFKASYA OĞUZLARI VEYA TÜRKMENLERİ
Yazar: Sapar Kurenov, Ali Duymaz
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Kuzey Kafkasya Türkmenleri

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir