Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Moğollar'ın Kafkaslara Girişi

Burada Terekemeler hakkında önemli başlıklar bulabilirsiniz.

Moğollar'ın Kafkaslara Girişi

Mesajgönderen TurkmenCopur » 23 Ara 2010, 00:22

MOĞOLLAR'IN KAFKASLARA GİRİŞİ

Bu savaşlar sırasında Terekemeler Harzemşahlarla birlikte Moğollara karşı savaşarak çok kayıplar verdiler. Cengiz Han'ın ölümünden sonra oğullarından Cuci'nin soyu Deşti kıpçakta Altınordu Devletini kurdular. Altınordu devleti hukuksal olarak Moğol Kağanlığına bağlı bir bodun idi. Altınordu devleti Türk kültür ve uygarlık tarihi açısından çok önemli bir yere sahiptir.

Azerbaycan, Dağıstan ve Kür boyları Kıpçak egemenliği yıllarından beri etnik olarak Türkleşme sürecine girmişti. Bu süreç selçuklu ve İldenizli dönemlerinde de çok yoğun yaşandı. Gerek selçuklu ve gerek İldenizli dönemlerinde bölge halkının tamamına yakını Türk olmasına rağmen Selçuklularda Devletin resmi dili Farsça olup şiir Edebiyat ve bilim dili olarak da yine Farsça ve Arapça kullanılırdı. Devletin bu tutumu Türk kültürünü olumsuz yönde etkiledi.
Tüm Azerbaycan, Anadolu ve İran Moğolların kontrolüne girince durum tamamen değişti.

Türk devletlerinin siyasal varlıklarına son veren Moğollar buna karşı Türk kültürünün gelişmesine en büyük desteği sağladılar. Altınordu ve İlhanlı dönemleri Türk dili, edebiyatı ve sanatı için altın çağ sayılabilir. Arapça ve Farscayı yasaklıyan Moğollar yörede Arap ve Fars unsurların yaşamasına da izin vermediler.
Moğollar Dest-i Kıpçak'da Kafkaslar ve Anadolu'da azınlık olup genellikle yönetici kadroları oluşturuyorlardı. Bir süre sonra Altınordu hanlarından Özbek Han İslamiyeti resmi din olarak benimsedi bundan sonra diğer Moğol unsurlarıda Müslüman olmaya başladılar. Moğollar daha Cengizhan zamanında Uygurların Kullandıkları Türk alfabesini kabul etmişler ve Devlet yönetiminde Uygur müşavirlerden yararlanmışlardı. Devlet yazışmalarında ise yine Türkçe kullanılıyordu. Altınordu ve İlhanlı egemenliğinde ise Türkçe konuşan okuyan ve yazan Moğollar müslüman olduktan sonra tamamen Türkleştiler.
Böylece çeşitli Türk boyları Moğol egemenliği yıllarında Kültür ve uygarlık yönünden kaynaşıp karışarak yeni bir senteze ulaştılar. İşte şiiri, destanı hikayeleri masal ve ninnileri ile Terekeme kültürüde bu dönemde hızla olgunlaşmaya başladı.

Azerbaycan ve Dağıstan'ın türkleşmesi Moğollar'dan sonra da devam etti. Bölgede Moğol sonrası kurulan Karakoyunlu ve Akkoyunlu devletleri zamanında da yeni Türk boylarının yerleştirilmesine çalışıldı. Ayrıca her iki Türk devleti de Türk dili ve kültürünün gelişmesine özen gösterdiler Karakoyunlu hükümdarı Cihanşah "Hakiki" mahlasını kullanarak Farsça ve Türkçe şiirler yazardı. Karakoyunlular döneminde, Loru, Tiflis, Mugan, Gence, Karabay, Şirvan, Nahcıvan ve Ahırkelek'de kalabalık bir Terekeme nüfusu vardı.

Bu yıllarda Mısır'da kurulan Eyyubi devleti asker ihtiyacını kafkasların savaşçı kavimlerinde devşirme yolu ile karşılıyordu. Bu askerler, ailelerine belirli bir ücret ödenerek alındığından Gulam yani küle sayılmakta idiler. Mısır'da Memluk denilen Bu köleler özel eğitimden geçirildikten sonra sultanın hassa ordusunu (özel muhafız birliği) meydana getirirdi.

1250 yılında Kıpçak asıllı kölemen komutanlarından Ay Bek Mısır'da yönetimi ele geçirerek kölemenler devletini kurdu Aybek'den sonra Mısır'da yönetim Kotuz'un eline geçti. Kotuz'un en güvendiği komutan Borçalı Terekemelerinden Baybars idi Baybars 1260 yılında Kotuzla beraber Moğol ordusunu Ayncalut'ta yenerek İslam dünyasını büyük bir yıkımdan kurtardılar. Bu savaştaki başarısı Baybars'ın ordu içindeki saygınlığını attırdı. Bir süre sonra Kotuzu öldürterek Mısır sultanlığını ele geçirdi.

Baybars Türk tarihinin yetiştirdiği değerli komutanlardan biridir. Türk dili ve kültürünün Ortadoğu'da gelişmesine büyük katkıları oldu sanat düşünce ve edebiyat adamlarını korurdu. Memluk Çağı Mısırında Türkçe konuşmak bir imtiyaz sayılıyordu. Ordu içinde ve devlet kademesinde Türkçe bilmeden yükselmek mümkün değildi. Bu nedenle Araplar Memluk devleti için Türkiye Devleti anlamına gelen "El Devlet-üt Türkiya" sözünü kullanıyorlardı.
Moğolların sahneden çekilmesinden sonra Timur, doğuda Tanrı Dağlarından, batıda İzmir, Kuzeyde İtil Irmağından, güneyde Ganj Nehri'ne kadar uzanan geniş bir coğrafyada egemenlik kurdu. Timur savaşta son derece sert ve acımasız olup ilkelerinden ödün vermeyen bir hükümdardı. Birçok Moğol hükümdarları gibi Timur'da şiddet unsurunu araç olarak benimsemişti Timur'un bu politik tutumunu bilen kent ve kale muhafızları bir kuşatma sonunda kendilerine güvenemiyorlarsa hemen teslim olurlardı.

Bunun üzerine Timur Kent'e bir idareci atar vergilerini belirldikten sonra oradan ayrılırdı. Eğer Kente veya kaleye savaşarak girse hiç kimseyi canlı bırakmazdı. Görüldüğü gibi ondaki şiddet, Neronun Romayı yakması gibi amaç değildi. Savaşta bu kadar sert davranan Timur bilim adamları ve sanatkarlara karşı son derece hoş görülü idi.

Timur'un Harezm ve Altınordu devletine savaş açtığı yıllarda Terekemeler Timur'a karşı büyük bir direniş gösterdiler. Çok iyi savaşçı olan Terekemeler karşısında Timur kuvvetleri hayli kayıp verdiler. Fakat Timur'un sayıca kalabalık ve disiplinli orduları karşısında fazla tutunamıyarak gerilediler. Timur bu kavmin savaşçılıklarını çok beğendiği için o güne kadar hiç ödün vermediği prensiplerini bozarak Terekemeleri kitle halinde öldürtmekten vazgeçti ve bulundukları yerde kalmalarına izin verdi. Bu arada Altınordu devleti'de siyasi egemenliğini yitirerek tarih sahnesinden çekildi.

Timur daha sonra batıya doğru ilerleyerek 1402'de Ankara Savaşı sonunda Yıldırım Beyazıt'ı esir aldı ve Osmanlıların Kurduğu Anadolu birliğini parçaladı. Fakat Onun çok geniş bir coğrafyada kurmuş olduğu siyasal düzen ölümünden hemen sonra dağıldı. Böylece Timur sonrası Orta Asya ve Kafkaslarda birçok irili ufaklı hanlıklar oluşmaya başladı.

Kaynakça
Kitap: KARAPAPAK VE TEREKEMELERİN SİYASİ VE KÜLTÜR TARİHİNE GİRİŞ
Yazar: Orhan YENİARAS
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Terekemeler

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir