Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Danişmendli Cemaatleri

Burada Danişmendli Türkmenleri hakkında önemli başlıklar bulabilirsiniz.

Danişmendli Cemaatleri

Mesajgönderen TurkmenCopur » 19 Ara 2010, 17:53

Danişmendli Cemaatleri

XVI. yüzyılın başlarında yapılan tahrir kayıtlarında Danişmendli adını taşıyan konar-göçerler dağınık bir halde bulunmaktaydılar.
Yeni İl Türkmenleri içinde bulunan bir kol, aslında Dulkadir eline mensuptu. Bunlar, 1548 tarihinde neferen olarak 39 vergi nüfusuna sahiptiler. Yaylakları Büyük Karapınar Yurdu ve Kantara/Kındıra Yurdu idi. 1583 tarihinde iki cemaat halinde tespit olunan Danişmedli aşiretinin bir kolu Yüzdeciyan olarak kaydolunmuştu. XVII yüzyılın ortalarında Yeni İl içinde nüfusları tespit edilemeyen bu aşiretin bir kolu Kara Gündüz Avşarı ile birlikte, Bozok'ta Küçük Kavak Pınarı ve Kantara/Kındıra Yurdu'nu, yaylamaktaydı.

Danişmendli Türkmenleri, 1540 tarihinde yapılan Diyarbekir tahririnde, Bozuluş Türkmenleri içinde biri İshak Danişmendli adını taşıyan üç cemaat halinde bulunuyorlardı. Bu sayımda Danişmendliler 232 hane ve 34 miicerred, İshak Danişmendli aşireti ise 72 hane ve 20 mücerred nüfusa sahipti. II. Selim döneminde yapıldığı tahmin edilen tahrirde ise Danişmendlilerin toplam nüfusu 412 hane ve 102 mücerred vergi nüfusuna ulaşmış idi. Bu yönü ile onlar, sadece Bozuluş Türkmenleri içinde değil aynı zamanda Anadolu'nun başka bölgelerindeki Danişmendli aşiretlerine nazaran en kalabalık nüfusa sahiptiler.

İshak Danişmendli cemaati, ilk tahrirden itibaren yavaş yavaş yerleşik hayata geçmeye başlamıştı. Şarki Amid'teki İshak Danişmendli, Urfa kazasına bağlı Bozabad nahiyesinde Kadı Kendi (nam-ı Diğer Yaylacık), ve Senir Kendi, Kızılöyük, Kırkpınar, Barak Mağara, Diziyumru, Yaylacık (nam-ı diğer Körce Kuyu) köyleri adı geçen aşiret tarafından kurulmuştu.
Bozuluş Türkmenleri'nin Doğu ve Güneydoğu Anadolu'daki eski yaylak ve kışlak sahalarını terk ederek Orta ve Batı Anadolu'ya kaymalarından sonra Danişmendli aşiretlerinin nüfusunda belirgin bir azalma olduğu tespit olunmaktadır. Buna göre, 1654 tarihinde yapılan tahrirde Bozuluş içinde sadece 9 hane kalmıştı.

Aslında bütün Bozuluş aşiretlerinde görülen bu azalmanın izah edilebilir tarafları vardı:

Kısmi olarak yerleşik hayata geçenler hariç tutulduğunda, aşiretler, göç esnasında ya başka Türkmen teşekküllerinin içine karışıyorlar ya da nüfuslarının bir kısmı göçe katıldığından hem Orta Anadolu'da hem de Güneydoğu Anadolu'da varlıklarını devam ettirebiliyorlardı. Ancak, Bozuluş içinde oldukça kalabalık bir nüfusa sahip olan Danişmendlilerin nüfus gücünü neredeyse temsil kabiliyetini yitirecek kadar kaybetmesi derhal dikkati çekmektedir. Bu husus aşağıda geniş olarak izah edileceği gibi Danişmendlilerin Batıya göçe daha erken dönemlerde başlaması ile ilgilidir. Bu cümleden olarak Karahisar-ı Sahip'e bağlı Bolvadin nahiyesinde Ekmel mevziinde 50 haneli bir Danişmendli cemaatine tesadüf olunmaktadır ki, onların "Diyar-ı Şark" tan geldiği ve vergilerini konar-göçer olarak vermeye devam ettikleri hususu kayıtlıdır. Keza onlardan bir kol'da ikinci (ya da Etekçi) Mezra'ası adlı yeri ziraat ediyorlardı.

XVI. yüzyılın sonlarında Bozok bölgesinde iki adet Danişmendli cemaatine tesadüf edilmektedir. Adı geçen bölgedeki yoğun konar-göçer yerleşmesine bakarak bunların Yeni İI ya da Bozuluş Türkmenlerinin içinde bulunan Danişmendlü aşiretlerinin erken dönemlerde Bozok bölgesine gelen kolları olmalıdır. Danişmendli cemaatleri Emlak nahiyesine bağlı Tekmen ve Yavşan Düzü köylerinde yarı yerleşik bir hayat sürdürmekteydiler. Tekmen köyünde 15 hane zimmi tespit olunmaktadır ki bunlar da Danişmedli cemaatleri ile eş zamanlı olarak buraya yerleşmiş olmalıdırlar. Çünkü, adı geçen yerler ilk tahrirlerde mezra'a olarak kayd olunmuştur. Danişmendliler ise bu esnada Tekmen köyüne 48 hane, Yavşan Düzii'ne de 40 hane olarak yerleşmişlerdi.

Çukurova'da ise oldukça az bir vergi nüfusuna sahip iki Danişmendli cemaatine rastlanmaktadır. Bunlar muhtemelen Dulkadirlilerden ayrılan bir koldur.
Kastamonu kazası dahilinde konar göçerlik eden, Bekirli Hamidli, Mesudlu, Kavaklı, Muradlı, Hacı Beyli gibi aşiretlerden oluşan Boyabad Yörükleri arasında Mehdili cemaatinin bir kolu olduğu anlaşılan 12 hane ile nüfus olarak en küçük grubu oluşturan bir Danişmendli cemaatine tesadüf olunmaktadır, ki bunlar aynı zamanda Mehdili adıyla da tanınıyorlardı.
Kars Beylerbeyi'nin hasılına ilhak olunmuş olan bir Danişmendli grubu da Kars topraklarında bulunuyordu.

Danişmendli Türkmenlerinin bir kolu olduğu anlaşılan Sarı Danişmendli cemaati Kars-ı Maraş kazasında dağımk bir halde konar-göçerlik etmekteydi. Bunlardan 330 vergi nüfusuna sahip olan bir kol, Kars-ı Maraş'ta kışlayıp Göksün'da yaylarken aynı zamanda Göksun'da Kömür Deresi ve Yalaklık mezra'alarında ziraatçilik yapıyorlardı. Cemaatin içinde iki sipahizade ve iki sipahi ile 2 imam, 1 pir, 1 abdal ve 1 divaneye muafiyet yazılmıştı. 31 hane 13 mücerred nüfuslu diğer bir kol ise Sunbas'ta kışlayıp Mağara'da yaylıyorlardı. Sunbas nahiyesinde bulunan Kabaağaç, Mümin Alanı, Kümbetir, Venk Deresi, Yellü Belen, Kavatı, Polat, Karahüyük, Obaş, Susuz, Çayır Kalesi, Sarım Oluğu Çokras, Yağalık Pınarı, Kalcı Deresi, Sahriç, Yarluca ve Minik Deresi mezra'aları yine Sarı Danişmendli aşireti tarafından ziraat edilmekteydi. Haruniye'de ise Taşbudak, Mal Deresi ve Kızlar Oynağı mezra'aları Karayuvalı ve Sarı Danişmendli aşiretlerinin birlikte ziraat yapıp kışladıkları mahaller idi.

San Danişmendli aşiretinin bir kolu da Erciyes dağına yaylaya gelmekteydi. Bunlar, eski yurtlarına dönmeyerek Kayseri'de Karakaya nahiyesine tabi Tokuş mezra'asma yerleşmiş olup, ziraat ile meşgul oluyorlardı.
Sarı Danişmendli aşiretinin bazı kollarına ise Hamid Sancağında Saru Danişmend ve Saru Danişmend Evladı, Uşak kazasında Saru Danişmendli, Dimetoka ve Edirne kazalarında Saru Danişmend adları ile tesadüf olunmaktadır.

Dulkadirli Türkmenleri arasında Değşirli taifesine tabi olarak bir adet Danişmendli cemaati görülmektedir. Bununla birlikte iki adet yerleşme yerinin varlığına ise yukarda dikkat çekilmişti. Belirtilen köyler, bu aşiretin kolları tarafından kurulmuş olmalıdır.
Sart kazasında görülen Danişmend İnebeğli aşiretinin ise Danişmendli Türkmenleri ile akrabalık bağının ortaya konulması kanaatimizce zayıf bir ihtimaldir.

Kaynakça
Kitap: XVII. ve XVIII. Yüzyıllarda DANİŞMENDLİ TÜRKMENLERİ
Yazar: Tufan Gündüz
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Danişmendli Türkmenleri

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir