Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

XVI. Yüzyılda Danişmendli Yer Adları

Burada Danişmendli Türkmenleri hakkında önemli başlıklar bulabilirsiniz.

XVI. Yüzyılda Danişmendli Yer Adları

Mesajgönderen TurkmenCopur » 19 Ara 2010, 17:52

XVI. Yüzyılda Danişmendli Yer Adları

Osmanlı tahrir kayıtlarından takip edilebildiği kadarı ile XVI. yüzyılda Anadolu'da ve Rumeli'de Danişmend veya Danişmendli! adıyla çok sayıda köy mezra'a, kışlak veya alan gibi isimlere tesadüf edilmektedir.

Danişmend, Farsça'dan Türkçe'ye geçmiş bir kelime olup, bilgili, ilim sahibi anlamına gelmektedir. Osmanlı Devleti'nde Siileymaniye medresesi başta olmak üzere büyük medreselerin özellikle icazet alma seviyesine gelmiş olan talebeleri için kullanılan bir tabirdir. Bununla birlikte bu tabirin zaman zaman şahıs adı ya da ismin önünde bir sıfat olarak kullanıldığı da görülebilmektedir. Bundan dolayı Danişmend yahut Danişmendlü adıyla tespit olunan yerleşme veya mevki isimlerinin şahıs isimleri ile de bağlantısının olabileceğinin göz önünde bulundurulması icap etmektedir.

Danişmendli Beyliği sahasında, Amasya kazasına tabi Yavaş nahiyesinde ve Tokad kazasına tabi Artukabad nahiyesinde Danişmendlü49 adıyla iki köy, yine Amasya kazasına tabi Geldi-kalan nahiyesinde Danişmend Oğlanı adıyla bir köy, Gelmu-gad nahiyesinde (Tokat) Danişmendlü Pınarı mezra'ası ve Sivas kazasında Danişmendlü adıyla iki mezra'a ve Zile kazasında Danişmend Behşayiş adıyla yine bir köy bulunmaktaydı. Bu sonuncusu adım muhtemelen ayru adı taşıyan bir şahıstan almaktaydı. Burası aym zamanda Tokat Yörüklerinin kışlağı idi. Sivas yakınlarında Danışmanlu adıyla bir yerleşim yeri daha görülmektedir ki burası Kanuni Sultan Süleyman'ın Irakeyn seferi esnasında sefer güzergahı üzerinde Püsküllü menzilinden sonra Latif Gölü yakınlarında bulunuyordu.

Bayburd livasında Danişmend Deresi ve Danişmend Kendi adıyla iki köy bulunuyordu. Ne var ki bu isim yerini Tüdirsenk imlası ile okunan yeni ismine terk etmekteydi. Keza Ayıntab livasında da aynı adı taşıyan bir köy vardı.

XVI. yüzyılda Ordu kazasında Danişmendlü, Danişmend köy ve İsa Danişmendli adlarıyla 4 aded yerleşme yeri görülmektedir. Canik livasında ise Danişmendli adıyla 6 köy buluyordu. Bunlara ilave olarak bir köy de Bayram Danişmend adını taşıyordu.

Kastamonu kazasında Devrekani nahiyesine tabi Danişmendli adıyla bir yerleşim yeri sadece 1 hane ile kaydolunmuştu». Bolu Livasında ise Yedi Divan kazasına tabi Danişmendli Divanı ve Ulus kazasına tabi Danişmend Yakası adıyla iki köy bulunuyordu. Hüdavendigar livasına bağlı Akyazı kazasında Danişmendlü adıyla bir çiftlik, Göynük kazasında bir köy ve Danişmendoğlu adıyla bir mezra'a bulunuyordu. Muhtemelen, bu adı mezra'ayı zıraate açan ya da tasarruf eden İbrahim bin Danişmend adlı kişiden almıştı. Biga livasında Biga ve Ezine kazalarına tabi iki adet Danişmendlü adıyla köy vardı. Çan kazasında ise Kadı adlı köyün diğer adı Danişmendli idi. Keza, Karesi livasında da bir köy Danişmendli yerine Çaltulu adıyla anılmaya başlanmıştı. Manyas nahiyesinde ise Danişmend-li adıyla bir yerleşim yeri vardı.

Saruhan sancağına tabi Manisa kazasında Danişmend Mahmud (nam-ı diğer Oğlak) ile GüzelhisaıMa Danişmendlü mezra'aları ve Gördos (Gördes) kazasında Danişmend Halil, Demirci kazasında Danişmendler ve Güzelhisar'da Danişmend-lü adıyla yer adları tespit olunmaktadır. Sonuncusu bölgede bulunan Yörükler tarafından iskan olunmuştu. Aydın sancağında Ayasuluğ'a tabi Danişmendli köyü ile Sultanhisar kazasında Danişmendli Nehri adıyla bir mezra'a bulunuyordu. Menteşe livasında ise Danişmend. adıyla Akova ve Balat'a bağlı iki köy görünmektedir. Ayrıca, Sart kazasında konar-göçerlik eden Danişmend İnebeğli ve Birgi kazasında Danişmendlü adıyla Yörük cemaatleri bulunuyordu.

Kütahya livasında konar-göçerlik eden Yörüklerin arasında Danişmend-oğlanları adıyla bir cemaate tesadüf edilmektedir. Ne var ki, bu cemaatlerin, Danişmendli Türkmenleri ile bağını kurmak oldukça müşkil görünmektedir. Çünkü, bölgede Danişmend adının yaygın olarak kullanıldığı gözlenmektedir. Bu cümleden olarak, Kula kazasında Danişmend, Eğrigöz kazasında Danişmend Ahmed ve Danişmend Viranı, Uşak kazasında Kürecik köyünde Danişmend Avunduk ve Gedus/ Gediz kazasında Ak Danişmendoğlu adlarıyla çiftlikler, yine Uşak kazasında Danişmend Ömer ve Danişmend Viranı mezra'alaları; Arslan Apa nahiyesinde Danişmendler ile Geyikler nahiyesinde ve Lazkiyye kazasında birer adet Danişmendlü adıyla anılan köyler bulunmaktadır.

Sultanönü livasında biri Eskişehir kazasında ikisi Karacaşe-hir nahiyesinde Danişmendler adıyla üç köy buluyordu.
Kengın(Çankırı) livasında Koçhisar'a bağlı Danişmen ve Danişmend adıyla iki köy görünmektedir. Ayrıca, Evlad-ı Davud Danişmend ve Evlad-ı Mihmad Danişmend adıyla iki vakıf köyü bulunmaktaydı.

Koca İli livasında Danişmendlü adıyla üç köy görünmektedir ki bunlar İznik, Kandıra ve Yalakabad kazalarına tabi idi. Ayrıca Gebze kazasına tabi bir köy Danişmend Viranı adını taşıyordu. Kandıra kazasında Danişmend Özü adlı köy ise Karaca Rahman adıyla anılmaya başlanmıştı.

Konya Livasında Eski İl kazasına tabi Danişmendli adıyla bir mezra'a bulunuyordu. Keza, Aksaray'a tabi Koçhisar kazası ile Hasan Dağı nahiyesinde, Niğde'ye tabi Anduğı kazasında Danişmendlü adıyla mezra'alar ve Larende livasında Danişmend adıyla bir köy bulunmaktaydı. Kırşehir livasında ise Danişmendli Kışlağı adıyla bir mevki adı görülmektedir.
Tarsus'ta Kusun nahiyesine tabi Danişmend Köy adıyla bir mezra'a. Elbistan kazasında ise Danişmend ve Danişmend Tepesi adıyla iki köy tespit olunmaktadır.
Rumeli'de ise Danişmendlü adıyla sekiz aded yerleşim yeri görülmektedir. Bunların yanı sıra Danişmend Samed Fakih ve Saru Danişmend adıyla yer adları bulunmaktaydı.
Görüldüğü gibi Danişmend adını taşıyan pek çok yer adı bulunmasına rağmen bunların ekserisi Danişmendli Beyliğinin sahasından oldukça uzak mesafelerde yer almaktadır. Hatta bu yerlerin bir kısmının Rumeli'de olması Danişmendli adının yaygın bir kullanım sahasına sahip olduğunu göstermektedir. Ne var ki, Danişmendli Beyliğinin kültür sahasında bulunan yer adları hariç, başka bölgelerde görülen adların Danişmendli Beyliği ile irfibatlandırılması şimdilik müşkil görünmektedir.

Kaynakça
Kitap: XVII. ve XVIII. Yüzyıllarda DANİŞMENDLİ TÜRKMENLERİ
Yazar: Tufan Gündüz
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: XVI. Yüzyılda Danişmendli Yer Adları

Mesajgönderen TurkmenCopur » 19 Ara 2010, 18:38

Anadolu'da Danişmendli Aşiretlerinin Adlarını Taşıyan Köyler (Danişmendlilerin konar-göçerlik ettiği veya dağıldığı sahalar esas alınmıştır. Danişmendli Türkmenleri tarafından başka isimler altında kurulan köylere yer verilmemiştir.)

Köyün AdıBağlı Olduğu İl
AlemliNevşehir
BekdikAnkara
Boynuinceliİçel
CeceliAksaray
CeritKaraman
CeritAksaray
CerityaylasıAfyon
DelilerAnkara
Delleratik (Eskiyaylacık)Nevşehir
Dellercedit (Yeni Yaylacık)Nevşehir
DurhasanlıAksaray
HacıbeğliNiğde
HacıbekirliAksaray
Harabendeli (Harmandalı)Aksaray
HarmandalıManisa
HarmandalıEskişehir
Harmandalıİzmir
HaydarlıAnkara
HerekliAdana
HerekliAnkara
İcikliNevşehir
İnebeyliAnkara
KapaklıNevşehir
KarahallıAydın
KaralıKırıkkale
KaramanlıDenizli
KırıklıAdana
KırıklıAdana
KırıklıAnkara
Kırıklı (Şahinler)Nevşehir
KurutlutepeAnkara
KütüklüAksaray
MahmatlıNiğde
SalarAfyon
SalanalacaAksaray
SalarıgödelerAksaray
SalmanlıAdana
SalmanlıAksaray
SalmanlıBalıkesir
SarıkaramanAksaray
SarılarNevşehir
Savcılı AğzıbozKırşehir
Savcılı BüyükobaKırşehir
Savcılı DaşbağıKırşehir
Savcılı EbeyitKırşehir
Savcılı KışlaKırşehir
Savcılı KurutluKırşehir
Savcılı MeryemkaşıKırşehir
SavcıllıAydın
Sidikli OrtaobaKırşehir
Sidikli BüyükobaKırşehir
Sidikli İkizağılKırşehir
Sidikli KamerkaçKırşehir
Sidikli KüçükobaKırşehir
SüvegenliKayseri
Şerefli DavutluAnkara
ŞerefliAnkara
Şerefli GöközüAnkara
ŞeyhliAnkara
Taşdeller (Yalmtaş)Nevşehir
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26


Dön Danişmendli Türkmenleri

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir