Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Danişmendli Adı

Burada Danişmendli Türkmenleri hakkında önemli başlıklar bulabilirsiniz.

Danişmendli Adı

Mesajgönderen TurkmenCopur » 19 Ara 2010, 17:51

Danişmendli Adı

Danişmedli adının Danişmendli Beyliği ile bağı olduğu hususu vaktiyle öne sürülmüş fakat bunu teyid edecek deliller ortaya konulmamıştı. Gerçekten de bu konuyu açık bir şekilde ortaya koyacak belgelerden -şimdilik- oldukça uzakta bulunmaktayız. Çünkü, aynı ismi taşıyan bir konar-göçer aşiret ile siyasi faaliyeti sona ermiş bir devlet yada beyliğin irtibatını izaha yarayacak arşiv kayıtlarından mahrum bulunuyoruz. Üstelik, Anadolu'da kurulmuş bir beyliğin ya da o beyliğe adını veren bir beyin adını taşıyan konar göçer topluluklar, beyliğin faaliyet sahasından oldukça uzak bölgelerde tespit olunabilmektedir. Bu cümleden olarak Kastamonu havalisinde Saltuklu, Çukurova da Saltık ve Ankara'da Saltıklu adıyla görülen cemaatlerin Erzurum ve havalisinde hüküm sürmüş bulunan Saltuklularla; ya da Dulkadirli Türkmenleri arasında yaylak-kışlak hayatı sürdüren Artuklu aşiretinin Mardin, Diyarbakır, Harput bölgelerine hakim olmuş olan Artuklu beyliği ile nasıl bir bağlantısı olabilir? Bununla birlikte, bu istisnai örnekleri bir kenara bırakırsak, önce Dulkadirli Türkmenleri arasında görülen ve XVIII. yüzyılda Bozok (Bu günkü Yozgat havalisi) bölgesine iskan olunan Mamalı aşiretinin Saltuklu Bey ailesinden Mama Hatun ile; Bozuluş, Halep, Yeni İl Türkmenleri arasında geniş bir alana yayılmış ve hatta pek çok yerleşim yeri meydana getirmiş olan İnallu Türkmenlerinin Diyarbekir'de hüküm sürmüş bulunan İnaloğlu Beyliği ile bir bağının olmadığını söylemek de aynı şekilde müşkil görünmektedir. Çünkü, böylesine güçlü bir isim benzerliğinin varlığı şaşırtıcı görünmektedir. Bundan dolayı Danişmendli Türkmenlerine adını veren ve aynı ismi taşıyan ana kolun Danişmendli Beyliği ile bağlantısının bulunması ihtimali daha yakın görünmektedir. Ancak, yukarıda sayılan aşiretler de dahil olmak üzere Danişmendli aşiretlerinin, beyliğin kurulduğu ya da faaliyet gösterdiği sahalardan uzakta yeniden ortaya çıkmaları nasıl açıklanabilir?

Bize göre bu hususun temelinde onların konar-göçer bir hayat yaşıyor olmaları yatmaktadır. Çünkü, konar-göçerler siyasi sınırlara asla riayet etmedikleri için, otundan ve suyundan faydalandıkları bölgeleri seçmekte ve dış etkiler/güçler yaşama biçimlerini ve iktisadi faaliyetlerini tehdit edinceye kadar orada kalmaktadırlar. Mesela, Maraş-Elbistan bölgesinde hakimiyet kuran Dulkadirlilerin ahalisi de bu cümledendir. Dulkadirliler Diyarbekir'den Çukurova'ya kadar geniş bir sahaya dağılmışlardı ve bu husus onların temelde yaylak ve kışlak ihtiyaçlarından kaynaklanıyordu. Keza, Halep bölgesinde varlığı tespit olunan pek çok aşiret Anadolu'nun iç kesimlerine doğru çekilmişlerdi. Akkoyunlu Devleti'nin halkını meydana getiren Bozuluş Türkmenleri de ilk yaylak ve kışlak sahalarını terk ederek İran'dan Batı Anadolu'ya kadar oldukça uzak mesafeli bir alana dağılmışlardı. Hatta bazı kollar Doğu Karadeniz'e kadar çıkmış ve yerleşim yerleri meydana getirmişlerdi.

Bundan dolayı, Danişmendlilerin kalabalık bir kitle olarak Bozuluş Türkmenleri ile birlikte Güneydoğu Anadolu'da ve daha küçük bir grup olarak da Yeni İl Türkmenleri içinde görülmesinin sebebini konar-göçer hayat tarzında aramak doğru olacaktır.

Bir diğer husus ise Danişmendli Türkmenleri içinde görülen Tur Hasanlı aşiretinin Danişmendli beylerinden Turasan Bey ile ilişkilendirilmesi meselesidir. Önce O. Turan tarafından ortaya konulan ve daha sonra buraya yapılan atıfla Z. Günal Öden tarafından tekrarlanan Tur Hasanlı adının Danişmendliler ile bağlantısının olduğu fikri tartışma götürür bir durumdur. Çünkü, Danişmendli Türkmenleri ileride geniş bir şekilde ortaya konulacağı gibi, önceleri bir aşiret iken Kayseri havalisinde bulundukları sırada yeniden tahrire tabi tutulmuş ve onlarla konar-göçerlik eden başka aşiretlerle birlikte kaza itibar olunmaya başlanmıştır. Tur Hasanlı aşireti de aynı dönemde Danişmedli kazasına dahil edilmiştir. Bu esnada Tur Hasanlıların iki kolu da Üzeyir ve Maraş kazalarında yaylak ve kışlak hayatı sürdürmekteydi. Bunlar, muhtemelen bu Tur Hasanlıların Erciyes dağı civarında yaylaya gelen akrabaları olmalıdır. Bununla birlikte bu şaşırtıcı isim benzerliğinin Saltuklu, Artuklu, Mamalı gibi aşiretlerin taşıdığı isimlerden farklı olarak Türkmenler arasında yaygın olarak kullanılan Turasan/Tur Hasan isminden kaynaklandığı da akla gelebilir. Çünkü, aşiretlerin isim almalarında boy beyi, kethüda, oymak başı gibi şahısların rol oynadığı hesaba katılırsa Tur Hasanlı aşiretinin Danişmendli Tur Hasan Bey ile bağlantısını kurmak oldukça zor görünecektir. Bununla birlikte bu adın Danişmendli Tur Hasan Bey'in hatıralarının Türkmen aşiretleri arasında yaygın olarak bilindiğine ve kullanıldığına dair görüşlere katılmak mümkün olabilir.

XVII. yüzyılda Balıkesir toprağına Danişmendli Türkmenlerine mensup bazı aşiretlerin yerleştirilmesi ise Danişmendli hanedanının Karesi Beyliği'nin kurucuları ile akrabalık bağının bulunduğuna kanıt olarak gösterilmesi kanaatimizce mümkün görünmemektedir. Çünkü, aşiretlerin iskanı sürecinde tarihi geçmişe yönelik hatırlamalar hiçbir zaman değerlendirme konusu olmamış, aşiretler için en uygun iskan mahalli neresi ise en kısa zamanda o bölgeye yerleştirilmeye çalışılmıştır.

Öte yandan, Danişmendli Türkmenleri arasında bulunan 7 hanelik (sonraları 9 hane) bir grup için "Evlad-ı Sultan Seyyid Gazı" şeklindeki muafiyet kaydı, Danişmendli Türkmenlerinin, Danişmendli Beyliği'ni kuran aile ile bağlantısının olabileceğini düşündürmektedir. Bilindiği gibi VIII. yüzyılda Emevilerin, Anadolu'ya yaptıkları seferlerde yer alan ve kahramanlığı ile dikkati çeken Seyyid Gazi (Seyyid Battal Gazi)'nin Anadolu'da Bizans'a karşı yaptığı mücadeleler zamanla destani bir hüviyet kazanmış ve "Battalname" adıyla kahramanlık ihtiva eden menkıbeler mecmuası geleneğinin bir devamı olarak edebiyata mal olmuştur. Danişmendname de bahsedilen geleneğin bir devamı şeklinde ortaya çıkmış olup Melik Danişmend Gazi'nin etrafında gelişen olayları menkıbevi bir şekilde anlatmaktadır. Danişmendname'ye göre, Danişmend Gazi, Battal Gazinin soyundan gelmektedir ve "seyyidlik" payesine sahiptir.

Buna göre, kendilerini Seyyid Gazi'nin evladı sayan ve bu hususu muhtemelen ellerindeki seyyidlik beratı ile ispatlayarak Osmanlı vergi sistemi içinde muafiyet elde eden bu küçük ailenin, Danişmendli hanedanı ile bağlantısı olması gerekir. Eğer doğru ise, bizim için en önemli problemlerden birinin cevabı bulunmuş demektir. Bu durumda Danişmendli Türkmenlerinin, Danişmendli Beyliğinin bakıyyeleri olduğu tezini kuvvetle savunabiliriz.

Kaynakça
Kitap: XVII. ve XVIII. Yüzyıllarda DANİŞMENDLİ TÜRKMENLERİ
Yazar: Tufan Gündüz
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Danişmendli Türkmenleri

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir