Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

17. Yüzyılda Antakya'nın Nüfus'u

Burada Haleb Türkmenleri hakkında önemli başlıklar bulabilirsiniz.

17. Yüzyılda Antakya'nın Nüfus'u

Mesajgönderen TurkmenCopur » 13 Ara 2010, 18:18

Antakya Şehrinin Nüfusu

1616 tarihli avarız-hane defterinde Haleb şehrinin mahalleleri ve yetişkin erkek nüfusu teferruatlı olarak verildiği halde, aynı defterde, Antakya şehri mahallelerinin sadece avarız hane sayıları verilmiştir. Bundan dolayı, 1616 tarihli defterden hareketle Antakya şehrinin nüfusu hakkında yorum yapabilmemiz mümkün değildir. Fakat, 1678 tarihli avarız-hane defteri, Antakya şehrinin nüfusu hakkında oldukça zengin bilgileri ihtiva etmektedir.

Bu deftere göre, Antakya şehrinde 1678 yılında toplam olarak 1.614 ev, kaysariye (=kaysarlık) ve havş yer alıyordu. Bunun 1.329'u reaya evleri, 79'u seyyid, imam ve hatip evleri, 78'i askeri (yeniçeri, cebeci ve sipahi) evleri, 32'si zeamet ve timar erbabı olanların evleri, 6'sı hademe evleri, 3'ü Haleb gönüllülerine ait evler, 47'si vakıf evleri, l'i saray, l'i mahkeme görevlisi evi ve 8'i de harap durumda olan evler idi. Ayrıca, şehirde 30 kaysariye ve havş yer alıyordu ve buradaki evlerin sayısı da 141 idi (bkz. Tablo-21).

Tablo-20 Antakya Şehrindeki Evlerin Mahallelere Dağılımı (1678)

MahallelerEv Sayısı
Cami'-i Kebir45
Debbûs28
Dört Ayak80
Gabdûr63
Günlük nam-ı diğer Rimmat32
Hallabü'n-Nemle nam-ı diğer Uncılar53
Havare41
Hazret-i Habibü'n-Neccar190
imran43
Kanavat60
Kantara nam-ı diğer Paşa83
Kastel48
Mahzen104
Meydan31
Mukbile28
Saha25
San Mahmud41
Sekkakin14
Sofular132
Şenbek38
Şeyh 'Ali48
Şirince29
Tabi-i Sofular103
Tut225
Toplam1584


Rifat Özdemir kadı sicillerindeki verilerden hareketle Antakya'da bir gerçek hanenin, anne, baba ve 4 çocuk olmak üzere, ortalama olarak 6 nüfuslu olduğu sonucuna varmıştır35. Bu durumda, yani avarız defterinde, kaysariye, havş ve harap evler dışında, "ev" olarak verilen rakamların toplamını (1.576 ev) 6 katsayısıyla çarptığımızda, Antakya şehrinin 1678 yılındaki tahmini gerçek nüfusu 9.456 olmaktadır. Fakat, havş ve kaysariyelerde yer alan 141 evi de dahil ettiğimizde, bu defa şehir nüfusu 10.302 olmaktadır. Bazı evlerin iki katlı olduğunu, dolayısıyla buralarda iki ailenin oturduğunu hesaba aldığımızda bu rakam daha da artacaktır.

Tablo-21 Antakya Şehrinde Ev, Kaysariye ve Havşlar

Sosyal GrııplarToplam Sayısı
Re'aya Evleri1.329
Askeri (yeniçeri, cebeci ve sipahi) Evleri78
Seyyid Evleri20
imam, Hatib, Şeyh ve Müezzin Evleri59
Hüddam Evleri6
Zu'ama ve Erbab-ı Timar Evleri32
Gönülü ve Çavuş Evleri3
Mülk Kaysariye ve Havşlar27
Vakıf Evler47
Vakıf Kaysariye ve Havşlar3
Mehmed Ağa Sarayı1
Şer'i Mahkeme1
Harap8
Toplam1.614


Rifat Özdemir, Antakya şehrinin 1709 tarihindeki tahmini nüfusunu bulmak için, "avarız hanelerini" 9-62 arasında değişen katsayılar ile çarpmış ve sonuçta 14.581 ila 94.558 arasında değişen ve arada çok büyük farklar bulunan tahmini rakamlar elde etmiştir. Bu vaziyette, 18. yüzyılın başlarında Antakya şehrinin tahmini nüfusunun 14 binden fazla olamayacağı sonucu da ortaya çıkmaktadır.

Antakya şehrinin nüfusunun tamamına yakını Müslümanlardan meydana geliyordu. Şehirde yerleşik olan Hıristiyanların sayısı ise sadece 11 evden ibaretti. Antakya'da, benzer nüfus yapısını 16. yüzyıl tahrir defterlerinde de görmekteyiz. Hatta, bu defterlerde Antakya şehrinde herhangi bir gayr-i müslim unsurun bulunmadığı da açık olarak ifade edilmektedir.

Daha gerilere baktığımızda; Antakya şehrinde 1526'da 1.002 hane, 1536'da 1.165 hane, 30 imam ve 1550 yılında da 1.064 hane, 24 imam yetişkin erkek nüfusunun olduğu görülmektedir. 167 8 yılında ise Antakya'da, askeriler ve timar erbabı dışında, 1.329 reaya, 20 seyyid ve 59 da imam, hatip ve müderris evi yer alıyordu. Dolayısıyla, askeri nüfusu hesaba almadan sadece hane-ev karşılaştırmasını dikkate aldığımızda şehir nüfusunun 17. yüzyılın ikinci yarısında takriben 300 hane civarında arttığını söyleyebiliriz.

Antakya şehrinde 16. ve 17. yüzyıllarda meydana gelen nüfus hareketleri Grafık-2'de gösterilmiştir. Bu grafikten de anlaşılacağı üzere, Antakya şehri nüfusu 17. yüzyılın ikinci yarısında önemli oranda bir artış kaydetmiştir. Bu artış, tabii nüfus artışı olmasının yanı sıra, Antakya'nın önemli bir cazibe merkezi olması ile de alakalıdır. Zira, hac yolu üzerinde bulunması, ulaşım imkanları ve iklim şartlarının müsait olması gibi muhtelif sebeplerden dolayı, Antakya şehrinin nüfusu özellikle Türk fethinden itibaren sürekli olarak artış kaydetmiştir.

Kaynakça
Kitap: 17. YÜZYILDA HALEB EYALETİ VE TÜRKMENLERİ
Yazar: Enver ÇAKAR
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13985
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Haleb Sancağı ve Haleb Türkmenleri

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir