1. sayfa (Toplam 1 sayfa)

Haleb Eyaleti Ve Sancağı Yönetimi

MesajGönderilme zamanı: 13 Ara 2010, 16:53
gönderen TurkmenCopur
EYALET VE SANCAK YÖNETİMİ

1. Örf Mensupları


17. yüzyılda beylerbeyi (mir-i miran) ya da "vezir" rütbesindeki valiler tarafından idare edilmiş olan Haleb eyaletine çok sayıda yönetici tayin edilmiştir. Fakat, eyalet ve sancak yöneticileri tayinlerinin kaydedildiği resmi belgelerin (Ruus vb.) yetersiz olması, 17. yüzyılda Haleb yönetimine tayin edilmiş olan beylerbeyilerin veya valilerin tam olarak tespitine imkan tanımamaktadır. Klasik Osmanlı kaynaklarında da bu hususta yeterli bilgi bulunmamaktadır. Diğer taraftan, Haleb salnamelerinde valilerin isimleri ve görev yaptıkları tarihler yer almakla birlikte, bunlar da pek sağlıklı bilgiler değildir. Nitekim, salnamelerde bazı valilerin adlan yer almadığı gibi, bazılarının da beylerbeyilik yaptıkları tarihler yanlış olarak verilmiştir. Bundan dolayı, sadece, arşiv belgeleri ve Osmanlı klasik kaynaklarında yer almayan eyalet yöneticilerinin isimlerini hicri 1324 tarihli Haleb Salnamesi'nden istifade ederek telafi etmeye çalıştık.

Yukarıda bahsettiğimiz kaynaklarda, 1600-1700 yılları arasında Haleb eyaleti yönetimine tayin edilmiş olan 74 beylerbeyinin ismini tespit edebilmekteyiz. Bunların görev süreleri 1-4 yıl arasında değişmekle birlikte, Haydar Ağa-zade Mehmed Paşa sadece 14 gün, İbrahim Paşa da 3 ay 8 gün bu görevlerinde kalabilmişlerdir. Aralıksız olarak 4 yıl boyunca Haleb eyaletini yöneten Mehmed Paşa ise en uzun süreyle bu görevde kalan beylerbeyi olarak görülmektedir (bkz. Tablo-3).

17. yüzyılda beylerbeyilerin daha fazla önem kazanmaları ile birlikte onlara vezirlik de verilmiştir. Osmanlı İmparatorluğu'nda önemli bir konuma sahip olan Haleb eyaletinin yöneticileri de genellikle vezaretle tayin edilmişlerdir. Vezaretle atanan beylerbeyilerin vezirliği zamanla ellerinden alınabildiği gibi, vezareti olmayanlara da sonradan bu rütbe verilebiliyordu. Mesela, Silahdar Paşa Kethüdası olan Mehmed Kethüda 1637'de Haleb eyaletine tayin edilmiş, bir müddet sonra ise vezareti ref' olunarak bundan sonra kendisine "Mir-i miran" elkabıyla yazılması istenmiştir. Büyük Mirahur iken 17 Temmuz 1644'te Haleb beylerbeyiliğine tayin edilen Haydar Ağazade Mehmed Paşa'ya. da 24 Temmuz 1644'te vezaret ihsan edilmiştir. Hüseyin Paşa, Nogay Mehmed Paşa, Derviş Mehmed Paşa, Gürcü Mehmed Paşa, İbrahim Paşa ve Hasan Paşa gibi birçok vali de Haleb yönetimine tayin edildiklerinde vezir rütbesinde idiler.

Eyalet yöneticileri olan beylerbeyiler, yerleri değiştirilmek suretiyle başka eyaletlerden atandıkları gibi, başka görevlerden de beylerbeyiliğe tayin edilenler vardı. Mesela, Haremden çıkma Silahdar Ahmed Ağa 18 Mart 1634'te, Silahdar Paşa kethüdası olan Mehmed Ekim 1637'de, Mirahur-ı evvel olan Hasan Ağa 3 Ekim 1636'da, Büyük Mirahur olan Siyavuş Ağa 11 Şubat 1643'te, yine Büyük Mirahur olan Haydar Ağazade Mehmed 17 Temmuz 1644'te ve Padişah Silahdarı olan İbrahim Ağa da 1 Ağustos 1644'te Haleb beylerbeyi olmuşlardır.
Eyalet yöneticileri, aralıklı olarak ya da artarda olacak şekilde ve bazen de belirli şartlarla olmak üzere birkaç defa aynı göreve tayin edilmişlerdir. Mesela, Haleb beylerbeyilerinden Siyavuş Paşa'ya 26 Mayıs 1643'te ikinci defa ve vezaretle bu görev verilmiştir.

Yukarıda da bahsettiğimiz gibi, beylerbeyilere kendi eyaletlerindeki gelirleri yetmediği için idari bölgelerindeki bir veya birkaç sancağın geliri de onlara "arpalık" olarak ya da gelirlerine ilave (ber vech-i zamime) olarak verilmiştir. Ayrıca, beylerbeyiler bir sancağı "iltizam tariki" ile de tasarruf edebilirlerdi.

Eyalete tabi olan sancakların yöneticileri konumunda bulunan sancakbeyleri de belirli şartlarla tayin edilmekteydiler. Haleb eyaletinde görev yapan sancakbeyleri, genellikle, halen sancakbeyliği yapan ya da bu görevden ma'zûl durumda bulunan beyler arasından tayin edilmişlerdir.

Olağan tayinler haricinde, sancaklar ocaklık tarikiyle verilebildiği gibi, sancakbeylerinin bazı şartları yerine getirmeleri şartıyla da verilmiştir. Mesela, Selemiye sancağı Haleb eyaletine bağlı olduğu dönemde Emir Seyfe "ocaklık tarikiyle" verilmiştir. Aynı sancak, Trablusşam eyaletine dahil olduğu dönemde ise, tüccar ve buradan geçen yollar üzerindeki binalara zarar getirmemek ve meydana gelebilecek zararları da tazmin etmek şartıyla, 30 Nisan 1642'de Emir Şibli'ye "Urban Hükümeti"yle verilmiş ve onun bu konumu 1644 ve 1645 yıllannda olmak üzere iki defa da yenilenmiştir Yine, Ma'ana sancağı, Haleb beylerbeyi Nogay Mehmed Paşa'nın arzı mucebince 7 Ocak 1633'te Hama sancağından ma'zul Ali Bey'i "şenletmek şartıyla" verilirken, Balis sancağı da, eşkıyalık yapan Araplan yakalaması şartıyla, 7 Ağustos 1639'da Mehmed't verilmiştir. Bu bölgedeki eşkıyalık olaylan devletin başını çok ağntmış olacak ki, Balis sancağı bu defa Adana beylerbeyilerinden olan Kasım Paşa'ya, tüccar ve yollar üzerindeki binalan Arap eşkıyasından koruması şartıyla, 24 Ocak 1641'de arpalık olarak verilmiştir.
Bu arada eyalette vazife yapan diğer örfi görevlilerden de bahsetmek yerinde olacaktır. Bunlann da başında Maliye Defterdarı gelmektedir. Haleb defterdarlığı, Yavuz Sultan Selim'in Şam beldelerini zabt edişinden sonra kurulmuş ve Arab Vilayeti Defterdarlığı adıyla Şam, Haleb, Trablusşam ve çevrelerinin mali işlerinden sorumlu tutulmuştur. Fakat, bu defterdarlık II. Selim'in saltanatının ilk yıllarında, sırasıyla Haleb, Diyarbekir, Şam, Erzurum ve Trablusşam olmak üzere, 5 defterdarlığa ayrılmıştır.

Maliye defterdarından başka, her eyalette timar işlerine bakmak üzere bir Timar Kethüdası ile bir Timar Defterdarı da bulunurdu. Kethüdalar, arazisi timar, zeamet ve has olan eyaletlerde zeamet işlerine bakarlar, timar işlerine bakan ve timar defterdarı namına alan memurun da amiri sayılırlardı. Timar kethüdalığı derece derece olup, en yüksek mertebesi Rumeli Defter Kethüdalığı idi. Timar defterdarı ise, timarlarla timarlıların defterlerini tutar, bunlara ait işleri yönetirdi. Defterler, Defterhane'de muhafaza edilir ve Defterhanede işleri idare eden müdüre Defter emini denirdi.

Bütün bunlardan başka, alaybeyi, çeribaşı, subaşı, çavuşbaşı ve çavuşlar, dizdar, su nazırı, mimar, tercüman ve muhtesip gibi, eyalet dahilinde muhtelif mevkilerde görev yapan örf mensupları da vardı. Fakat, bunlar hakkında daha önceki çalışmamızda detaylı olarak bilgi verildiği için bu görevliler üzerinde burada tekrar durmayacağız.

Kaynakça
Kitap: 17. YÜZYILDA HALEB EYALETİ VE TÜRKMENLERİ
Yazar: Enver ÇAKAR

Re: HALEB EYALETİ VE SANCAĞI YÖNETİMİ

MesajGönderilme zamanı: 13 Ara 2010, 16:54
gönderen TurkmenCopur
Tablo-3 17. Yüzyılda Haleb Beylerbeyleri Valileri

Sim NoBeylerbeyiler/ValilerTayin TarihiÖnceki Görevi
1Hacı İbrahim Paşa1599-1600
2Ali Paşa1601
3Beşir Paşallu1601
4Şerif Paşa1601
5Hasan Paşa1601-1602
6Nasuh Paşa1602-1603
7Canbulatoğlu Hüseyin Paşa1604-1605
8Canbulatoğlu Ali Paşa1605
9Şems Paşa07.01.1606Sabık Anadolu beylerbeyi
10Hüseyin Paşa10.11.1607
11Melek Mehmed Paşa"81608
12Yusuf Paşa1608-1609Emir-i ahur
13Küçük Sinan Paşa1609
14Mahmud Paşa1610
15Ekmekçi-zade Ahmed Paşa1613
16Abaza Mehmed Paşa1618
17Öküz Mehmed Paşa24.12.1619
18Yusuf Paşa04.12.1620Sabık Yeniçeri Ağası
19Mustafa Paşa23.07.1621Sabık Erzurum beylerbeyi
20Mehmed Paşa23.07.1622Sabık Yeniçeri Ağası
21Mustafa Paşa1625
22Nogay Murtaza Paşa1626
23Süleyman Paşa'3003.10.1631
24Nogay Mehmed Paşa17.11.1632Sivas Beylerbeyi
25Ahmed Paşa18.03.1634Silahdar Ağası
26Hasan Paşa03.10.1636Mirahur-ı Evvel
27Mehmed PaşaEkim 1637Kethüda
28Nasuh Paşa oğlu Hüseyin Paşa11.11.1641
29Siyavuş Paşa12.02.1643Büyük Mirahur
30Osman Paşa1643Anadolu beylerbeyi
31Haydar Ağa-zade Mehmed Paşa17.07.1644Büyük Mirahur
32İbrahim Paşa01.08.1644Padişah Silahdan
33Derviş Mehmed Paşa09.10.1644
34Gürcü Mehmed Paşa'41Ekim 1645
35İbrahim Paşa19.12.1645Şam beylerbeyi
36Hasan Paşa12.09.1647Şam beylerbeyi
37Mehmed Paşa21.10.1647
38Debbağ Ahmed Paşa1647
39Hüseyin Paşa1649Büyük Mirahur
40Mostari Mustafa Paşa1650
41İpşir Mustafa Paşa1651
42Tayyar-zade Mustafa Paşa1654
43Kara Mustafa Paşa1655
44Şeydi Ahmed Paşa1655
45Murtaza Paşa1655Bağdat'tan ma'zûl
46Abaza Hasan Paşa1656
47Konakçı Ali Paşa1657
48Haseki Mehmed Paşa1"1659-60
49Mehmed Paşa18.03.1660Sabık Bağdat valisi
50Ahmed Paşali708.06.1661Şam valisi
51Yusuf PaşaTemmuz 1661Büyük Mirahur
52Hüseyin Paşa1666-67
53İbrahim Paşa1669
54Silahdar Hüseyin Paşa1669-70
55Kaplan Mustafa Paşa1671
56İbrahim Paşa1674Şam beylerbeyi
57Hüseyin Paşa1678
58Kara Mehmed Paşa1678
59Mahmud Paşa1682Diyarbekir beylerbeyi
60Kara Bekir Paşa1682-83
61Mustafa Paşa1684Yeniçeri Ağası
62İbrahim Paşa1685
Abdi Paşa1685-86
63Siyavuş Paşa1686-87
64Osman Paşa1687
65Halil Paşa1689-90
66Ca'fer Paşa1694
67Tursun Mehmed Paşa"11695-96
68Ca'fer Paşa (2. defa)1695-96
69Osman Paşa1'71696
70Osman Paşa1696Sabık Şam beylerbeyi
71Hasan Paşa1697Silahdar
72Hasan Paşa1698-99
73Ali Paşa1699-1700
74Yusuf Paşa1700-1701