Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Bozulus'un Sosyal Yapısı

Burada Bozulus Türkmenleri hakkında önemli başlıklar bulabilirsiniz.

Bozulus'un Sosyal Yapısı

Mesajgönderen TurkmenCopur » 15 Ara 2010, 04:03

Bozulus'un Sosyal Yapısı

Bozulus'u meydana getiren asıl aşiretler, Akkoyunluların Doğu ve Güneydoğu'da kalan bakıyyeleri olmakla beraber, buradaki nüfusun Akkoyunlu Türkmenlerinin tamamının nüfusunu yansıttığım söylemek mümkün değildir. Çünkü Akkoyunlu devletinin siyasi hayatında müessir rol oynadığım bildiğimiz Musullu, Pürnek, Avşar, Bayat, Ala Hacılu gibi aşiretlerin Bozuluş içindeki nüfusları onların siyasi etkinliği ile doğru orantılı olmadığı gibi; başta Akkoyunlu hanedanının dayandığı Bayındır boyu olmak üzere, Bicanlu, Cakirlü (Çakırlu), Ağaçeri gibi Akkoyunlu boylarbirliğini meydana getiren aşiretlerin izlerine rastlanılma-maktadır. Bu cümleden olarak, bu ikinci grubun Uzun Hasan Bey'in Tebriz'e götürdüğü Türkmen aşiretlerinin bir bölümünü meydana getirdiği ya da Safevi Devleti'nin kuruluşu esnasında İran'ın iç kesimlerinde bulundukları anlaşılmaktadır. Diğer yandan konar-göçer boylarbirliğine katılmayanların ekserisinin Doğu ve Güneydoğu Anadolu'daki köy veya şehirlerde yerleşik hayata geçmiş olması da mümkündür.

Bozuluş Türkmenlerini meydan getiren aşiretler arasında Dulkadir ve Halep Türkmenleri'ne mensup cemaatler de bulunmaktadır. Dulkadir iline mensup bazı oymaklar daha Akkoyunlular zamanında bu devletin faaliyetlerine katılmışlardı. Bu cümleden olarak Otlukbeli Savaşı'nda Dulkadir Türkmenlerine mensup bazı aşiretler Akkoyunlu ordusu içinde yer almıştı. Ancak, Akkoyunlu kaynakları Dulkadirlilerden hangi aşiretlerin Akkoyunlu boylarbirliğine dahil olduğu hususunda bilgi vermemektedir.

Dulkadirli Türkmenlerin, Diyarbekir'in Osmanlı hakimiyetine girdiği sıralarda, çatışmalardan bizar olarak Dulkadir iline yeniden döndüğü ve bir müddet burada konup-göçtüğü tesbit olunmaktadır. Bölgenin tahriri yapılırken Dulkadir sipahileri bunların gıyabında "Bizim taifemizdir." diyerek kendi bölgelerine kaydettirmişlerdi. Ancak ağnam vergisini Dulkadir eminleri talep edince, bu defa Diyarbekir ulusu içine yeniden döndüler. Burada hass-ı hümayûna dahil olmayı talep ederek, "aksi halde iki yere ödedikleri vergiden dolayı fakir düşeceklerini" bildirdiler. Bundan sonra Bozuluş ile birlikte hass-ı hümayûna kayd olundular.

Bozuluş içinde Dulkadir Türkmenleri'ne mensup 40 aşiret tesbit edilmektedir. Bununla birlikte, Avşar, Çağırganlu, Cerid, Karaca Araplu, Gündeşlü, Çimelü, Dodurga, Mihmadlu gibi aşiretler birden fazla oymak ile temsil edildiğinden cemaat sayısı 101'e çıkmaktadır.

200 numaralı tahrir defterinde Bozulus'un tahririni müteakip "Tavaif-i Türkmenan-ı Şam" adıyla kayıtlı bulunan ve sadece vergi hasılı kaydedilmiş olan Türkmenlerin Bozulus'a mensup aşiretlerden oluşup oluşmadığı belli olmamakla beraber Halep Türkmenlerine bağlı Harbendelü, Beğdili, Eymür, Döğer, Acurlu, Avşar Alplü gibi bazı cemaatler de Bozulus'un içinde yer almıştır. Ancak bunlar Akkoyunlu hakimiyetinden beri bölgede bulunmakta ve Akkoyunlu siyasi faaliyetlerinin içinde yer almakta idiler.

Bozuluş Türkmenleri cemaat ve oba olarak ayrılmaktaydı. Vesikalarda "aşiret" veya "cemaat" tabirlerinin "aynı kandan olan insan topluluğunu ifade" etmek için kullanıldığı görülmektedir. Burada "aşiret" ve "cemaat" tanımlaması Türkçe'deki "Uruk/Urug" kelimesine karşılık gelmektedir. "Taife" kelimesi ise aşiretlerbirliğini ifade etmek için kullanılmakta ve vesikalarda "Türkman taifesinden" veya "Bozuluş taifesinden... " şeklinde yer almaktadır. Aşiretlerin idari bakımdan bir araya toplanması ile oluşturulan "boy"lar ise "kabile" kelimesi ile karşılanmıştır. Bu hususta vesikalarda "Türkmen taifesinden Tabanlu kabilesinden Bayat cemaati" gibi tanımlamalara sıklıkla tesadüf olunmaktadır. Ancak cemaat, kabile, taife gibi tanımlamaların kesin çizgilerle birbirinden ayrıldığını söylemek oldukça güçtür. Bazen bu üç kelimenin herhangi bir ayrım gözetilmeden kullanıldığını tesbit etmek de mümkündür. Buna mukabil cemaatlerin bölünmesi ile ortaya çıkan ve nüfusu genellikle 3-5 haneyi geçmeyen gruplar da bulunmakta olup, bunlar açıklıkla "oba" veya "mahalle" olarak tanımlanmıştır. Obaların en belirgin özelliği ise sadece bir aileye dayanmış olmasıdır.

Başlangıçta Halep, Dulkadir, Tarsus ve Yeni İl Türkmenleri'nde görülen ve aşiretlerin birleşmesi ile oluşturulan boy teşkilatı, Bozulus'ta bulunmamaktaydı. Ulus'un Orta Anadolu'ya gelmesinden sonra Tabanlu, Oğulbeğlü gibi büyük aşiretlerden kopan obaların, boy teşkilatı içinde ifraz oldukları aşiretlere bağlandığı ve bunların boy beyleri tarafından idare olunduğu görülmektedir. Öte yandan, aşiretin sorumlu idarecisi olan "mir-i aşiret" vesikalarda sıklıkla "boy beyi" olarak kaydedilmiştir.

Kaynakça
Kitap: ANADOLU'DA TÜRKMEN AŞİRETLERİ "Bozuluş Türkmenleri 1540-1640"
Yazar: Tufan Gündüz
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Bozulus Türkmenleri

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir