Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Kanunname-ı Liva-ı Maraş

Burada Maraş Sancağı ve Dulkadirli Türkmenleri hakkında önemli başlıklar bulabilirsiniz.

Kanunname-ı Liva-ı Maraş

Mesajgönderen TurkmenCopur » 12 Ara 2010, 20:59

KANUNNAME-I LIVA-I MARAŞ

İcra-i şer'iyye-i müte'amile ve kavanin-i örfiyye-i müte'arife makal-i defatir-i Osmaniyye oldur ki:

1. Mukaddema ferman-ı hümayûn üzere Vilayet-i Maraş tahrir
olundukda Kanûn-ı Zül-Kadriyye deyü icra olunan kavanin-i kabayil-i re'aya ve tavaif-i tüccar ve ahali-i memalik-i mahrûsada ba'zı bedayi'at olub paye-i serir-i a'laya 'arz olundukda, cenah-ı hüsrevaninin zılalet-i 'adalet ve saye-i merhamet-bahşlan zuhûr bulub vilayet-i mezbûre halkına dahi Rum Kanûnu emr olunub mûceb-i emr'il-ali defter-i cedide kayd olunub;

2. Haliya resm-i çift tamam çiftlik üzere kayd olunan ra'iyyetden elli
akçe ki, yirmi beşer para olur; nim çiftden resm nısf-ı zalik; nim çiftlikden ekall yer tasarruf edenden dönüm akçesi alınur.

3. Defterde bennak kayd olunsa yedişer yara ki, ondört akçedir ve
mücerred kayd olunsa altışar akçe ki, üç paradır, resm alına.

4. Ve defterde mücerred kayd olunan kimesne ki, te'ehhül etse,
bennak resmi alınur ve bennak kayd olunan, çiftliğe malik olsa resm-i çift alınur.

5. Bu i'tibar, çiftlik babında mikdarına dairdir, çiftlik mikdarından zi-
yade yer tasarruf eden kimesne ziyadeye nisbet hariç ra'iyyet gibidir, resm verür.

6. Ve hariç re'ayadan yer dutan kimesne dahi tamam çiftliğe malik
ise tamam çift resmi ve nim çiftlik ise nısıf resm alınub nısfından ekall olan yerlerden eğer arazi-i sakıyyeden olub veyahud eyu has yerler ola ki, her yıl zira'at olunub hasıl verse, iki dönüme bir akçe resm alınur. Ve eğer mutavassıt ul-hal olsa, üç dönüme bir" akçe ve eğer edna olsa, beş dönüme bir akçe resm alınur.

7. Zira çiftlik husûsunda a'la ve evsat ve edna i'tibannca bütün çiftlik
a'la yerden altmış dönüm ve evsat yerden seksen ve doksan dönüm ve edna yerden yüz yigirmi dönüm yerdir demişler. Lakin beyn'en-nas meşhûr ve müte'aref olan çiftlik oldur ki, bir çift nadasına ve ekinine her senede vefa ede, ekinciler dahi ana bir çiftlik yer derler ki, İstanbul müddiyle ki, altı müdlük yer ola.

8. Liva-i mezbûre tabi' Kaza-i Maraş ve Kaza-i Güvercinlik'de olan
re'ayanın ekdükleri yerlerün öşürleri alndıkdan sonra, nısf-ı öşr salgûn-ı kebir ve nısf-ı öşr salgûn-ı sağir deyü alınur idi.
Husûs-ı mezbûr dahi paye-i serir-i a'laya arz olundukda ref' buyurulub sahillerde sekizde bir ve yaylaklarda hums üzere alınmak ferman olunub ber mûceb-i ferman-ı ali sahillerde sekizde bir ve yaylaklarda hums üzere kayd olundu ki, Kaza-i Maraş'a tabi' nahiye-i Maraş ve Camustil ve Kuru Pınar ve Kemer ve Keferdiz ve Kara Hayıt ve Bazarcık ve Aladinek ve Zeytûn ve Yenice Kale'de sekizde bir ve Nahiye-i Bertiz ve Göynik'de hums üzere alınur ve Kaza-i Gövercinlik 'umûmen sekizde bir ve Kaza-i Elbistan ve Kaza-i Zamantu'da 'alama-sabak hums üzere alınur ve Kaza-i Hısn-ı Mansûr'da malikane ve divani i'tibarınca iki başta alınu-gelüb haliya itibar-ı sabık mûcibince iki baştan hums üzere alınur.

9. Eşcar-ı esmardan öşr alınur ve bostandan öşr alınmak şer' ve ka-
nûna mutabıkdır. Amma re'aya tahlis-i öşrde müzayaka çeküb def-i müzayaka içün öşr mikdarına bedel tahmin olunub resm alınmak i'tibar olunmuştur.

10. Ve bağdan bin teğege yiğirmi para alınur.

11. Ve Yörük ta'ifesi ki, sevahilden yaylağa ve yaylakdan sevahile giderken bacgahlarda evlerinden ve erkek ve dişi koyunlardan bac alınur idi. Ol dahi ref buyurulub tüccar ve celeb-keşandan buyurulub koyun celeb-keşinden on koyuna bir para ve sığır celeb-keşinden bir sığıra iki para, yund ve bargir ve katır celebkeşinden birer para ve deve celeb-keşinden ikişer para, kuldan ve cariyeden onar para, deve hımlinden ikişer para ve at hımlinden birer para ve bac bazarlarda dahi kezalik deve hımlinden ikişer para ve at hımlinden birer para alınur.

12. Ve szatılmağa gelen tahıldan otuz kilede bir kile resm-i keyl, ba-dehû kıst-ı kabban ki, şehre gelen baldan ve yağdan ve bi'l-cümle ma'külat kısmından her ne vaki' olursa ki, mevzûnatdan ola, vezn olmadan satsa at yükünden dörder akçe ve deve yükünden beşer akçe ve eğer vezn olunub satılsa Osmani kantara ikişer akçe alınur.

13. Ve resm-ı arûsane muk.addema ziyade tağliz olunursa dörder beşer altun alınur idi. Ol dahi ref buyurulub iki başdan altmışar akçe, seyyibeden otuz akçe alınur. Ve Yörük la-mekan olduğu sebebden atasına tabi' olmakda bakire ile seyyibe birdir.

14. Resm-i ğanem, iki koyuna bir akçe ve bir kuzulu koyuna bir akçe alınur.

15. Ve resm-i kovan bir kovana iki akçe, amma Yörük ta'ifesi kovan tutsa bir akçesin sahib-i arza ve bir akçesin sahib-i ra'iyyete vere.

16. Bir Müslüman zina kılsa, şer' ile sabit olsa* evlü olub bay olsa, bine > ı da daha ziyadeye gücü yetse, üçyüz akçe cürm alına; evsat ul-hal olurra ıltı yüz akçeye gücü yetse, ikiyüz akçe cürm alına; andan aş&gı dört yüze malik ola, yüz akçe; andan aşağa hallü olursa altmış akçı, gayet fakir ise kırk.

17. Eğer zani ergen olub bay olsa, bine dahi ziyadeye gücü yetse yüz akçe cürm alına; orta halli olub altı yüze gücü yetse elli; andan aşağı dört yüze gücü yetse kırk akçe; gayet fakir ise otuz akçe cürm alına.

18. Eğer evli müslime avret zina kılsa şer' ile sabit olsa, gına ve fakrde ol hallü erenler kınlığın vere, dul olsa cürmü ergenler gibi ola.

19. Eğer avretin hali olub eri kabul eylese, köftehor kınlığın yüz akçe vere, yohsul olursa elli akçe, gayet fakir ise kırk ya otuz akçe cürm alına.

20. Ve eğer avret pezevenklik eylese, kadi ta'zir ede, ne mikdar vech görürse, ağaç başına bir akçe cürm alına.

21. Ve eğer biregûnun evine girse, zina kasdına olursa evlü cürmün ve ergen ise ergen cürmün vere, tafsil-i sabık üzere.

22. Ve eğer kul ve karavaş zina kılsa hür ve hürre cürminin nısfın vere, şerh-i sabık mûcibince.

23. Eğer biregûnun avretin öpse ya dilese ya yapışsa kadi ta'zir edüb iki ağaca bir akçe cürm alına.

24. Eğer avret ya kız "bana zina kıldın" dese, er inkar etse münkirin sözüne i'tibar olmaya, ere and vereler: avreti kadi ta'zir edüb iki ağaca bir akçe cürm alına. Ve eğer avrete erin "sana zina kıldım" dese avret münkire olsa, avrete and vereler, eri kadi ta'zir ede iki ağaca bir akçe cürm alına.

25. Eğer bir kişi zinayı bilüb kadiya demese cürm yok, bu kaziyye ile 'amel olunmaz, üğrılığın bilse demese cürnı on akçe alına.

26. Bu zikr olunan cerayim kafirden sadır olsa, ganisinden gani Müslümandan alınan cürmün nısfı ve mutavassıt'ül-halden mutevassıt ul-hal Müslümandan ve fakirinden fakir Müslümandan cürmün nısfı alına.

27. Eğer iki kişi birbirine yapışub yakasın yırtsa, kadi ta'zir edüb cürm yok. Ve eğer birbirinin saçı veya sakalın yolsa, gani ise cürm yirmi akçe; fakir olsa oniki akçe alına.

28. Ve baş yarub kan çıksa, otuz akçe cürm alına. Ve eğer kemük çıksa, baş yaran bay olub bin akçe ya dahi ziyadeye güci yetse yüz akçe cürm alınur; altıyüze güci yetse altmış akçe; fakir olsa kırk veya otuz akçe cürm alına.

29. Ve eğer adem öldürse yerine kısas etmeseler, kan cürmi bin akçe ya dahi ziyadeye güci yetse dörtyüz akçe; altıyüze güci yetse ikiyüz akçe; andan aşağa halli olursa yüz akçe; gayet fakir olsa altmış akçe alına.

30 Ve eğer bir kişi okla ya bıçağla ursa, başlu olub döşeğe düşerse, uran bay olub bin ya dahi ziyadeye güci yetse cürm ikiyüz akçe; orta hallü olursa yüz akçe; fakir olursa altmış akçe cürm alına.

31. Ve eğer biregûnun gözün ya dişin çıkarsa kasıdla kısas etmeseler, gani olsa cürm ikiyüz, evsatü'l-hal olursa yüz akçe, dahi aşağa hallü olursa altmış akçe, gayet fakir olursa kırk veya otuz akçe cürm alına.

32. Sağir oğlancıklar savaş etse cürm yok.

33. Eğer bu kazaya kafirden sadır olsa, nısf-ı cürm-i Müslüman alına, vech-i mezkûr üzere.

34. Eğer bir kişi hamr içse, kadi ta'zir ede; iki ağaca bir akçe cürm alına.

35. Eğer kaz ya tavuk ya ördek uğrılasa, kadi ta'zir edüb iki ağaca bir akçe cürm alına. Eve eğer at uğrılasa elin keseler, kesmezlerse iki yüz akçe alına. Yancık ve destar uğrılasa elin kesmeli olmasa kadi ta'zir ede, iki ağacına bir akçe cürm alına. Ve eğer biregûnun tahılın uğrılasa cürm kırk akçe, orta hallü olursa yigirmi akçe, fakir olursa on akçe cürm alına.

36. Oğul atasından veya ata oğlundan ya karındaşı karındaşından ya er avretinden veya avret erinden nesne uğrılasa, kadi ta'zir ede, ağaç başına bir akçe cürm alına.

37. Ve eğer yabanda sığır ya yund veya koyun bulsa kığırtmasalar, bay olursa cürm otuz akçe, evsatü'l-hal olursa yigirmi akçe, fakir olursa on akçe cürm alına. Ve eğer kığırtsa ıssı bulunmasa kadiya vereler, saklaya; sonra zayi' olursa cürm yok, emr-i şer' nice ise eyle ola.

38. Ve eğer yoldan geçerken zulmile yoğurt veya ekmek alsa ağaç başına bir akçe alına.

39. Kafirden dahi Müslüman cürmünin nısfı alına, vech-i mestür üzere.

40. Eğer bir kişinin atı veya katırı ya öküzü ekine girse, davar başına beş çomak urulub beş akçe alına. Ve inek girse, dört çomak dört akçe alına. Buzağı girse bir çomak bir akçe alına. Koyun girse iki koyuna bir çomak bir akçe alına ve camus girse camus başına iki çomak iki akçe alına. Amma evvel hüccet edeler, hüccet etdüklerinden sonra bilmeyüb davarlarına timar etmeyecek olursa tahıla ve terekeye zarar ve ziyan etmiş ola, bu veçhile çomaklayub tehdid edeler. Ve hem olan ziyanı tazmin edeler ki, her kişi davarına timar edeler, re'ayanın ekilmiş terekesine ziyan olmaya.

41. Ve eğer yabanda veyahud köyler arasında ve davar suvadında ekilmiş gaile olsa ki, davar uğrağı ola, ekine avlağu edeler.

Kaynakça
Kitap: XVI. Asırda Maraş Kazası
Yazar: İbrahim Solak
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Maraş Sancağı ve Dulkadirli Türkmenleri

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir