Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Maraş Kazası'nın Yerleşim Yerleri Ve Nüfus Yapısı

Burada Maraş Sancağı ve Dulkadirli Türkmenleri hakkında önemli başlıklar bulabilirsiniz.

Maraş Kazası'nın Yerleşim Yerleri Ve Nüfus Yapısı

Mesajgönderen TurkmenCopur » 12 Ara 2010, 18:18

YERLEŞİM YERLERİ VE NÜFUS YAPISI

I- MARAŞ KAZASI'NIN NÜFUSU


İnsanla tabiat arasındaki ilişkiyi dağılış, kıyaslama ve nedensellik prensiplerini kullanarak araştıran ve sonuçlarını sentez halinde veren bilim olarak tarif edilen coğrafya, kısaca insanın yaşadığı çevredir. İnsanoğlu geçmişten günümüze tabiatla hep mücadele içerisinde olmuştur. Bu mücadelenin temelinde yerleştiği yeri kendisine yaşanabilir bir ortam yapabilme gayreti yatmaktadır.
Osmanlı Devleti, reayanın yerleşme (iskan) meselesi hususunda çeşitli politikalar takip etmiştir. Kısaca iskan politikası diyebileceğimiz bu uygulamanın temelinde, Osmanlı yöneticisinin kendisine tabi olan reayanın muhtemelen daha müreffeh bir ortamda yaşamasına zemin hazırlama gayreti yatmaktadır. Bu amaçla iskan hususunda farklı zamanlarda farklı uygulamalar takip edildiği görülmektedir. Bu düşünceyle dağ başındaki bir geçidin güvenli hale getirilmesi, yeni fethedilen bölgenin Türkleştirilmesi-İslamlaştırılması, ıssız bir bölgenin şenlendirilmesi, bölge aristokratı sayılabilecek beylerin nüfuzlarının kırılması amacıyla bunların başka yerlere sürülmesi gibi değişik iskan yöntemleri Osmanlılar tarafından uygulanmıştır. Farklı şekillerde başka bölgelere iskan edilen bu insanlara yönetim birçok vergi muafiyeti sağlamıştır. Vergi muafiyetleri sayesinde, yerlerinden alınıp başka bölgelere yerleştirilen insanların, yeni yerleşim bölgelerinde maddi imkansızlıklar çekmemesinin ve bu vergilerin ek yük getirmemesinin amaçlanmış olması ihtimali kuvvetlidir.
Maraş, farklı devletler tarafından elde edilmek amacıyla tarihte birçok defalar tahribata uğramıştır. Bu tahribat doğal olarak şehrin ve çevresinin iskan ve nüfus durumunu etkilemiştir.

Dulkadirli Beylerinden Alaüddevle Bozkurt Bey döneminde bölgenin büyük çaplı imar faaliyetlerine sahne olduğu anlaşılmaktadır. Bu imar ve iskan faaliyetleri, Maraş ve civarı, Osmanlı Devleti'ne katıldıktan sonra da artarak devam etmiştir.

A- Kaza Merkezi

Şehir, çevresinin merkezi olup, küçük bir sahada büyük nüfus kitlelerinin birlikte bulunduğu, içinde yaşayanların geçimini tarım dışı faaliyetlerle temin ettiği, özellikle ticaret ve pazar işleriyle uğraştıkları, yerleşim birimi olup, önemli özelliklerinden birisi mahallelere bölünmesidir.

İslam şehrinde üç temel unsur bulunur, bunlar cami, pazar ve hamamdır. Şehirlerin bu üç unsur etrafında şekillendiği görülmektedir.
Osmanlı şehri Cuma kılınır ve bazarı durur yer olarak tarif edilir. Bir yerleşim yerinin şehir olarak tanımlanabilmesi için birtakım işlevsel özelliklere sahip olması gerekir. İdari bakımdan sancakbeyi ya da kadı bulunmalı, pazar etkinlikleri vergilerin varlığıyla sabit olmalı, nüfusun önemli bir kısmının geçimini tarım dışı uğraşlardan, çarşıdan kazandığı ispatlanmalıdır.
Osmanlı şehirlerinin gelişmesinde önemli faktörlerden birisi de külli-yelerdir. Bu külliyeler sayesinde şehirlerde büyük ilerlemeler olmuştur.

Osmanlı şehrinin genel yapısı ile ilgili farklı fikirler bulunmaktadır. Bu yüzden Osmanlı şehrini belirleyen ana unsurun nüfus, iktisadi hareketlilik ya da fiziki yapı mı olduğu konusunda tam bir fikir birliği bulunmadığı görülmektedir.

1- Maraş Adı

Geç Hitit şehir devletlerinden Gurgum krallığının başkenti olan Maraş şehrinin adı "Marqasi", Roma hakimiyetinde Germanicia şeklindedir. Araplar bu ismi Mar'aş şekline sokmuşlardır. Anadolu'da İslam-Bizans mücadelesi sırasında Maraş, Bizans kaynaklarında önceleri yine Germanicia olarak zikredilmiş, İslam hakimiyeti devrinde Maraş şeklini alan eski isim, daha sonra Bizanslılara da Marasion şeklinde geçmiştir. Daha sonra Osmanlı devri de dahil şehrin ismi Maraş olarak anılmıştır.

2-Maraş Kalesi

İncelenen dönemdeki tahrir defterlerinde Maraş kalesi ile ilgili kayda rastlanılmamakla birlikte mühimme defterlerinde bazı kayıtlar bulunmaktadır. Bu kayıtlar sadece Maraş Kalesi diye geçmektedir. Maraş mufassal defterlerinde kale hakkında bilginin bulunmaması gariptir. Anadolu'da süren Haçlı-İslam mücadelesi zamanlarında her iki taraf içinde önemli olan Maraş Kalesinin ne zaman ve kim tarafından yaptırıldığı bilinmemesine rağmen, kale birçok kez tahribata uğramış, yıkılmış ve farklı tarihlerde tamirat görmüştür. Tahrip edilen, yıkılan ve tamirat gören kalenin bugünkü kale mi? yoksa şehrin daha önce bulunduğu yerlerdeki kale mi? olduğu belli değildir. Dulkadiroğlu Alaüddevle Bey'in Osmanlılara yenilip öldürülmesinden sonra kalenin anahtarları Yavuz Sultan Selim'e teslim edilmiştir. Evliya Çelebi, Kanuni Sultan Süleyman'ın emriyle kale yapıldığını ifade etmektedir. Çelebi'nin ifadesi muhtemelen bu dönemde yapılan kale tamiratına işaret etmektedir, çünkü kalenin Kanuni döneminde tamir ettirildiğine dair (tarihinde yanlışlık olması ihtimali yüksek) bir kitabe bulunmaktadır. Kalenin etrafı altı yüz adım ve dört köşe olup, etrafında hendeği yoktur, kapısının dışında birbirine bakan dört tane arslan olup, kale içinde bir mahalle, 100 ev ve bir de Süleyman Han Camisi bulunmaktadır. Evliya Çelebi'nin de görüp zikrettiği, "siyahça taştan yapılma dört arslan heykeli kalenin güneye bakan kapısı dışında idi", bugün İstanbul Arkeoloji Müzesi'nde bulunan "Maraş Arslanı" Hitit dönemine aittir.

3- Mahalleler ve Demografik Durumları

Osmanlı şehrinde mahalleler şehrin önemli bölümlerindendir. Mahalle, sosyal ve fiziki bir birim olup, birbirini tanıyan, kısmen birbirlerinin davranışlarından sorumlu, sosyal dayanışma içinde olan insanların yaşadıkları yerdir. Mahalle sakinlerini bir araya getiren yer ise genellikle merkez camii veya mahalle mescididir. Bunun yanı sıra mahallelinin bir araya geldiği zaviye, medrese vb. kurumlarda bulunmaktadır. Osmanlı Devleti'nin son zamanlarına kadar mahallenin hem dini, hem de idari liderliğini imam yapmıştır. İmam, devlet ile mahalleli arasındaki ilişkiyi yürüten yönetici konumundadır.

Osmanlı şehirlerinde gayri müslim teba ayrı mahallelerde yaşarken, bazı meslek mensupları da kendi mesleklerinin adlarıyla anılan mahallelerde topluca yaşamaktadırlar. Maraş Kazası'nda da bu tür mahallelere rastlanılmaktadır. Maraş şehrinin çalışmaya esas olan dönemindeki mahalleleri şunlardır.

Tablo II: 1526-1563 Maraş Mahalleleri ve Nüfus Durumları*
(Parantez içindeki isimler 1563 yılında yapılan değişiklikleri göstermektedir)


15261563
Mahallelerha-ne-mücemu-nefermücemu-
neferrredaf32rredaf33
Kethüda-i Maraş9614212944
(Kayır Kethüda)
Mescid-i Hamza Naib be367111232413
nam-ı Yukarı Arpa (Mescid-i Hamza Naib)
Şekerdere6418141352329
Camustil (Camustil Oğlu nd. Kara Hasan Mescid)27213268
Pınar Çelebi5351539
Tüleklü?122
Çiçeklü2864
Divanlu11847014159
Tanrıverdi Hacılı4864311039
Neccar (Neccaran)1341271
Nezd-i Mescid-i Hamza Naib1311
Hatuniye17113451048
(Mescid-i Hatuniye)
Mescid-i Kara Divan51
Baba-i Alaüddevle Bey28910
Yeşil Ali914891935
Kulağı Kurdlu1541
Baytaran?1387
Çıkçıklar? Hüdadat1642452
Mevlana Abdurrahim1733914
Kaltakciyan520
Hazinedarlu378418140
İsa Divan24313117
Çiçeklü8641077163
Veledan-ı alem (alemlü)2516245
Divane Alili33
Gündüzlü23791632
Karacalu101
Pehlivanlu9606
Firuzlu712012
Dayı Hasan11
Çiçeklü Bayır15
Beşenlü (Diğer Bişanlu5614629
be nam-ı Koca Bey Kış­lası)
Şah Hüseyin Divane?9
Kanallu14
Yakub Çelebi an Hacı Mehmed (Yakub Çelebi)1611011
Arab v. Dulkadir (Arablu)2226026
Kara Burçlu36
Hacılu15
Kullar3512641250
Kuytul be nam-ı Ahi Bey (Kuytul)2301524
Sislü? ve Gürkanlu7
Hacı Mehmed (Hacı Mehmed b. Çatalbaşı)1228423
Gündüzlü21
Karacalu24
Minnet Çelebi15
Celeb (Halep) verdi23
Veledan-ı Şeref Dulkadirli8
Perakende11
Bekçügezlü?6
Veledan-ı Ayan20
Çukur Divan (Divan)15792923
Halifelü75721
Cami-i Şadi Bey4046
Emir Çavuşlu491210
Ferraş İskender33316
Bostanciyan36108
Kaya Bey b. Bişan22522
Dükkanciyan2528
Cebeli Ağa10017
Dalkaralu-43512
Karamanlu32032
Hacı Kurd be nam-ı Ali62203
Fakih Mescid
Oğlan Çavuşlu20020
Kolanlu300
Begtutlu46640
Hacı Ali751620
Zırhhane Fenniyesi be511223
nam-ı Ali Paşa Mescidi
TOPLAM46330591719**18953221319


* Tablo TD 402 ve TD 101 verileri esas alınarak hazırlanmıştır.
** Buraya tablo içerisinde verilmeyen 22 nöker, 6 sipahi ve 3 sarbaban ilave olundu.

Tabloda görüldüğü gibi Maraş'ın mahalle sayısı 1526'da 51 olup bu rakam 1563 yılında 42'ye düşmüştür. Her iki tarihte de isimleri değişmeyen, aynı kalan mahalle sayısı 27, isimleri bir şekilde değişen, başka bir mahalleyle birleştirilen veya ortadan kalkan mahalle sayısı 26 ve 1526 tahririnde olmayıp 1563 tahririnde yeni oluşturulan mahalle sayısı ise 16'dır.
1526 yılında bazı mahallelerin birbirine tabi olduklarını görüyoruz. Bu mahallelerin niçin birbirine bağlandığı hakkında bir kayıt bulunmamaktadır. Tüleklü, Çiçeklü mahallesine, Kulağı Kurdlu, Yeşil Ali'ye ve Gündüzlü, Hacı Mehmed mahallesine tabidir. Bunlardan Tüleklü ve Kulağı Kurdlu mahalleleri 1563 tahririnde bulunmamaktadır, herhalde tabi oldukları mahallelerle birleştirildiler. Çiçeklü Bayır mahallesi de, 1563 tahririnde Çiçeklü mahallesiyle birleştirilmiş olabilir. Diğer taraftan Nezd-i Mescid-i Hamza Naib ve Mescid-i Hamza Naib be nam-ı Yukarı Arpa mahallelerinin 1563 yılında birleştirildiğini görmekteyiz. Yine 1526 yılında Kanallu olarak zikredilen mahallenin adı, 1563'te Kolanlu şekline dönüştürülmüş olabilir.

Şehirdeki mahallelerden Çiçeklü, Gündüzlü ve Karacalu ikişer defa aynı isimle kaydedilmiş olup sakinleri de farklıdır.
Mahallelerden 24'ünün, isimlerini şahıs adlarından aldığı görülmektedir. Hem 1526 yılında hem de 1563'te şahıs ismi alan mahalle sayısı 17 olup bunların 10'u her iki tarihte de bulunmaktadır. Şahıs adları alan mahalleler, Kethüda-i Maraş (Kayır Kethüda), Tanrıverdi Hacılı (Tanrıverdi Hacı), Baba-i Alaüddevle Bey, Yeşil Ali, Mevlana Abdurrahim, İsa Divan, Veledan-ı alem (alemlü), Divane Ali'li, Dayı Hasan", Şah Hüseyin Divane, Yakub Çelebi, Arab v. Dulkadir, Ahi Bey, Hacı Mehmed (Hacı Mehmed b. Çataibaşı), Minnet Çelebi Tanrıverdi, Veledan-ı Şeref, Veledan-ı ayan, Emir Çavuşlu, Ferraş İskender, Kaya Bey b. Bişan, Cebeli Ağa, Hacı Kurd, Oğlan Çavuşlu ve Hacı Ali. Adı geçen şahısların isimlerinin bu mahallelere verilmesinin sebebi hakkında kesin bilgiye sahip olmamakla birlikte, Baba-i Alaüddevle Bey isminin Dulkadirli Beyliğinin en ünlü beylerinden olan Alaüddevle Bozkurt Beyden, Minnet Çelebi mahallesinin isminin 1526 yılında Maraş Miralayı olan Minnet Çelebi'den, veya Şehsuvaroğlu Ali Bey'in veziri Minnet Çelebi'den, Ferraş İskender'in, daha önce Maraş'ta beylerbeyi ve sancakbeyi olarak görev yapan şahıslardan birine izafeten verilmiş olabileceği düşünülebilir. Emir Çavuşlu Mahallesi'nin isminin, Çavuşbaşı İskender Bey'den dolayı verildiği sanılmaktadır.

Maraş mahallelerinin dikkat çeken önemli özelliklerinden birisi de 14'ünün bir cami veya mescid etrafında olmasıdır. Bu mahalleler ya doğrudan cami veya mescid adıyla zikredilmekte, ya da bunların yakınında oldukları belirtilmektedir. Her iki tarihte de bu tür mahallelere rastlamak mümkündür. Mescid-i Hamza Naib, Mescid-i Kara Divan, Çıkçıklar Hüdadat, Cami-i Şadi Bey, Tanrıverdi Hacı Mescid, Mescid-i Hatuniye, Pınar Çelebi Mescid, Ali Fakih Mescid, Ali Paşa Mescidi gibi mahalleler adlarından da anlaşılacağı üzere doğrudan cami ve mescid isimli mahallelerdir. Camustil mahallesinde Kara Hasan mescidi olup mahallenin adı 1563 yılında "nam-ı diğer Kara Hasan Mescid" olarak zikredilmektedir. Çiçeklü mahallesinde Muhammed Bey, (Çiçeklü mahallesinde H.19 Safer 956/M.3Mart 1549 tarihinde Ağa Mescidi bulunmakta olup, bu mescid 1563 tarihindeki tahrirde Ali Ağa Mescidi olarak kaydedilmiştir.) Divanlu mahallesinde Hamza Naib, Neccar mahallesinde Musa v. Süleyman, Hazinedarlu mahallesinde Ali v. Hazinedar mescidleri bulunmaktadır.

Mahalle isimlerinin bir diğer özelliği de bazılarının bir meslek grubunun, bazılarının da bir aşiret, boy veya cemaatın adıyla anılmalarıdır. Bunlardan Neccar (Neccaran), Baytaran, Kaltakciyan, Bostanciyan ve Dükkanciyan mahalleleri meslek gruplarının adlarını; Çiçeklü, Kulağı Kurdlu, Gündüzlü, Karacalu, Pehlivanlu, Firuzlu, Beşanlu (Kaya Bey b. Bişan), Hacılu, Sislü ve Gürkanlu, Halifelü, Karamanlu, Begtutlu ve Arablu mahalleleri ise aşiret, boy ve cemaat adlarını taşıyan mahallelerdir.

Şekerdere (Şekerderesi), Divanlu, Hazinedarlu, Kara Burçlu, Kullar, Kuytul, Bekçüğezlü, Çukur Divan gibi bazı mahalleler isimlerini herhangi bir yerin isminden almışlardır.
Yukarıda yapılan sınıflamalara girmeyen Tüleklü, Kanallu (Kolanlu), Perakende ve Dalkaralu gibi mahalle isimleri de bulunmaktadır.
Maraş mahallelerin isim almalarında, şahıs adlarının, (bu şahıslar bölgede görev yapan yöneticiler, yöre ileri gelenleri (eşraf) veya manevi önder olan insanlardan oluşmaktadır), cami ve mescitlerin, aşiret, cemaat ve boyların, yöre isimlerinin ve meslek gruplarının etkili olduğu görülmektedir.

Kaynakça
Kitap: XVI. Asırda Maraş Kazası
Yazar: İbrahim Solak
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13980
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: MARAŞ KAZaSI'NIN YERLEŞİM YERLERİ VE NÜFUS YAPISI

Mesajgönderen TurkmenCopur » 12 Ara 2010, 18:18

4- Maraş Mahallelerinin Nüfusları

Tahrir defterlerinin önemli özelliklerinden birisi içerdiği demografik verilerdir. Bu veriler doğrudan nüfus sayımı niteliğinde olmayıp, timar sisteminin uygulandığı sancaklardaki vergi nüfusu sayımlarıdır. Defterlere, evli (bennak), bekar (mücerred) vergi ödemekle yükümlü yetişkin erkek nüfusla birlikte, hastalık, yaşlılık ve herhangi bir hizmet karşılığı vb. sebeplerden dolayı vergiden muaf tutulan kişi ve gruplar ve müsellemler gibi askeriler de kaydedilir.

Tahrir defterlerindeki vergi nüfusu verileri genel nüfusu tam olarak yansıtmamaktadır. Çünkü bu veriler içinde ergenlik çağına ulaşmamış erkek çocuklar, kız çocuklar ve kadınlar olmadığı gibi, bir hanenin ortalama kaç kişiden oluştuğu hakkında da net bilgi bulunmamaktadır.

Mufassal defterlerde vergi nüfusunu belirten tabirler genellikle "hane", "mücerred" veya "nefer"dir. Toplam nüfus hesaplamaları yapılırken hane tabiri ile ilgili olarak araştırmacılar değişik katsayıları benimsemişlerdir. Hane karşılığı olarak Ömer Lütfı Barkan 5, Nejat Göyünç 5 ve W.D. Hütteroth 5, Faruk Sümer 7, M.A. Cook 4.5, J.C. Russel 3.5, Halil İnalcık 9, Bernard Lewis 5-7 ve 8, M.Ali Ünal 7 katsayısını esas almışlardır. Bunlardan Barkan'ın önerdiği 5 rakamı bugüne kadar genel kabul gören katsayı oranı olmuştur. Buna göre araştırmacılar tahmini toplam nüfusu hesaplarken "Hane x 5 + mücerred" formülünü kullanmışlardır. Tahrir Defterlerindeki toplam nüfusu tahmin etmek için kullanılan başka bir yol ise, nefer sayısını 3 veya 4 ile çarpmaktır.

Maraş Kazası'na ait 402 numaralı Mufassal Defter'de vergi yekunları hane başlığı altında verilip nefer kaydı verilmez iken, 101 numaralı Mufassal Defterde ise vergi yekunları nefer kaydı altında verilip hane kaydı verilmemiştir. Bu yüzden tahmini nüfus hesaplamalarında 1526 yılı için 402 numaralı Mufassal Defter'in verileri kullanılırken hane, 1563 yılı için 101 numaralı Mufassal Defter'in verileri kullanılırken ise nefer kalemi esas alınacaktır. XVI. asırda Maraş'ın nüfusu hesaplanırken hane katsayısı 5 ve yukarıda verilen formül, nefer katsayısı ise 3.53 olarak kullanılacaktır. Maraş Kazası'nın nefer oranını tespit edebilmek için 1563 tahririnde rastgele bazı köyler seçilip, hanelerini 5 katsayısı ile çarparak, mücerred sayısını çıkan rakamın üzerine ilave edip, toplam rakamı nefer sayısına bölmek suretiyle nefer katsayı oranı tespit edilmiştir. 1563 tahririnden örnek seçilen 24 köye, yukarıda bahsedilen işlem uygulandığında nefer oranı 3.53 olarak bulunmuştur.

1526 yılında Maraş mahallelerinin vergi nüfusu 463 hane, 305 nefer, 91 mücerred, ve 719 muaftır (Tablo II). Bu verilere göre Maraş şehrinin tahmini toplam nüfusu 3473 olup, bu rakamın üzerine yaklaşık 3595 kişilik muaf zümreyi de ilave edersek şehrin tahmini toplam nüfusunun 7068 kişiden oluştuğu görülür. Bu nüfusun tamamı Müslimdir. Şehir merkezinde gayri müslim nüfus bulunmamaktadır.
Maraş'ın 1526 tahririnde en kalabalık mahallesi Kethüda-i Maraş'tır. Bu mahallede 1526 yılında 96 hane ve 14 mücerred bulunmaktadır. Kethüda-i Maraş nüfus yoğunluğunu bir sonraki tahrirde kaybetmiştir. Bu dönemde kalabalık nüfusa sahip diğer iki mahalle ise, 64 hane, 18 mücerred ile Şekerdere ve 48 hane 6 mücerred ile Tanrıverdi Hacılı'dır.
(Tablo II)

1563 yılında Maraş'ın en kalabalık mahallesi 135 nefer ile Şekerdere'dir. Şekerdere bir önceki tahrirde de nüfus yoğunluğu olan mahallelerin ikinci sırasındadır. Mescid-i Hamza Naib de 1563'ün kalabalık nüfuslu mahallelerinden birisidir. Bu mahallenin nüfusunun artmasında Nezd-i Mescid-i Hamza Naib mahallesinin buraya katılmasının da etkisi olabilir. 1563'de nüfus yoğunluğuna sahip olan bir diğer mahalle ise 107 nefer ile Çiçeklü'dür. Çiçeklü'nün nüfusunun artmasında da 1563'te buraya ilhak edildiği tahmin edilen Tüleklü ve Çiçeklü Bayır mahallelerinin etkisi olduğu düşünülebilir.

1563'de Maraş şehrinin vergi nüfusu 1895 nefer, 322 mücerred'dir. Bu verilere göre şehrin tahmini toplam nüfusu 6632 kişidir, bu rakamın üzerine 4616 kişilik muaf zümre ilave edilince tahmini toplam nüfus 1 1298 kişiye ulaşmaktadır. 1526 yılına göre 1563'te nüfus %59.13 artış gösterir. İki tahrir arasındaki nüfusta görülen artışın muhtemel farklı sebepleri bulunmaktadır. Maraş, Dulkadirli Beyliği zamanında beylik merkezi olarak çok az kullanılır, Osmanlı topraklarına katılmadan kısa bir süre önce beylik merkezi olur. Dulkadirli Beyliği'nin merkezliğini uzun bir zaman Elbistan yapar. Bu durum şehir nüfusunu muhtemelen etkilemiştir. Maraş, Osmanlı topraklarına katıldığı zaman şehir ve civarı bir çok savaşa sahne olmuş ve bu yüzden nüfusun büyük bölümü ya bu savaşlarda ya da bölgenin Osmanlı idaresine katılmasından sonraki karışıklıklar sırasında burasını terk etmiş olmalılar. Bölgede Osmanlı sistemi tam olarak oturtulup, huzur ve sükunun sağlanmasıyla, muhtemelen karışıklıklar sırasında şehri terk edenler sonradan geri gelmiş olmalılar. Bunların dışında araştırmacılar, köylülerin şehirlere göçü, şehirlilerin zirai vergilerden muaf tutulması, köylüler üzerindeki vergi baskısı, şehirlerdeki güven ortamının köylere göre daha iyi olması, buraların idari ve ticari merkez olmaları ve hayırseverlerin kurdukları vakıfların şehirlerde daha çok bulunması gibi bazı sebeplerin şehir nüfusunun artmasında etkili olduğunu söylemektedirler.

Maraş şehir merkezinde gerek 1526 gerekse 1563 yılında gayri müslim nüfusun varlığı ile ilgili herhangi bir kayda rastlanmamıştır.
Maraş mahallelerinin sahip olduğu toplam nüfus içerisinde muaf zümrelerin oranı 1526'da % 50.86 iken, bu oran 1563'te % 41.03'e düşer.

Tablo III: XVI. Yüzyılda Maraş Kazası'ndaki Muaf Zümrelerin Dağılımı

Muaf Zümreler15261563
Sipahi-sipahizade5431140
Nöker54
Muaf4461
Vazifehor18
Sadat158
Şerefyan12
İmam129
Darbhane5
üteka49
Şehrban3
Sarbaban3
Müezzin28
Kethüda22
Muhassıl14
Ferraş11
Şerifzade4
Pir-i fani5
Malul1
Müderris48
Ehl-i ilim9
Fakir5
Naibü'ş-şer1
Haddad-ı kale2
Müfti1
Kadı1
Zaviyedar2
Duacı1
TOPLAM7191319


Her iki tarihte de muaf zümrelerin büyük kısmını sipahi-sipahizadelerin oluşturduğu görülmektedir. Bu durum sipahilerin yoğun bir şekilde şehirde yaşadığına işaret eder.

Mahallelerin çoğunda cami veya mescid bulunmasına rağmen imam ve müezzin sayısındaki azlık bunların tahrir defterlerine niçin kaydedilmediğini akla getirmektedir. Oysa Maraş'ta ortalama 45 mahalle olup, mahalle sayısına oranla imam ve müezzin sayısı 9-10 civarında kalmaktadır. Kaldı ki imamlar mahalle yönetiminde büyük görevlere sahiptirler. Mahallenin düzeni, asayişi, içki içilen yerlerin tespiti, fuhuş yapanların belirlenmesi ve mahalleden sürülmesi, mahalle sakinlerinin hayatlarını İslam kurallarına göre sürdürüp, sürdürmediğinin gözlenmesi, ölüm, defin, doğum kayıtları, nikah ve boşanma işlemleri imamların ö-nemli görevlerindendir. Üstlendikleri görev icabı imamlar devlet ile mahalleli arasındaki ilişkiyi yürüten yönetici konumundadırlar.

Muaf zümreler arasında 1526 yılında bulunup askeri sınıf mensubu olan nökerler bir sonraki tahrirde ya tamamen ortadan kalktılar ya da kaydedilmediler. Moğollarda asilzade sınıfından olan nökerler, Osmanlı Devletinin doğu vilayetlerinde görülüp, sipahinin maiyetinde yardımcı asker görevini yapmaktadır.

Sadat, şerefyan ve şerifzade gibi değişik adlarla kaydedilen ve Hz. Muhammed'in torunu Hz. Hüseyin'in soyundan gelen zümreler her iki tahrirde de bulunup 1563 yılında sayılarında yarı yarıya düşüş görülmektedir. Seyyidlik hususunda toplumda her zaman sahtekarlar olmuştur, bu vesileyle başlarına yeşil sarıp seyyidlik davasında bulunanlardan ellerinde temessükleri olmayanların bu durumlarına izin verilmemekte, kendilerine itibar olunmamaktadır.

Yalnızca 1526 yılında olup vazifehor kaydı altında yer alanların imam, müezzin, hatip ve ferraş gibi yaptıkları iş belirtilirken bazen de sadece vazifehor denilip ne iş yaptıkları belirtilmemiştir. Bunlar hakkında ki muaf kaydı şöyledir, "Zikr olan kimesneler emin vezayif olduklarından gayri Alaüddevle ve Ali Bey mektubu mucebi avarız-ı divaniyyeden muaflar olub ." Muaf olan zümrelerle ilgili kayıt genellikle "mezkur kimesnelerin avarız-ı divaniyye ve tekalif-i örfiyyeden muaf olmak için ellerinde Alaüddevle ve Ali Beyden temessükleri var" şeklindedir.

Şehirde bulunan diğer bir zümre ise azat edilmiş insanlar olarak bilinen utekalardır. Sayıları çok olmamakla birlikte her iki tahrirde de yer alan bu insanların Şehsuvar Bey b. Dulkadir tarafından azat edilmiş oldukları anlaşılmaktadır. 1526'da 4 nefer olan bu kişiler 1563'te 9 nefer olmuşlardır.

Maraş Darbhanesi'nde hizmet edenler hakkında 1526 yılında kayıt bulunurken, kurum olarak darbhanenin nerede olduğu ve işlevleri ile ilgili bilgi bulunmamaktadır. Burada çalışan 5 neferin hizmetleri karşılığında avarız-ı divaniyye ve tekalif-i örfiyyeden muaf tutulmaları için ellerine Alaüddevle ve Ali Bey tarafından mektup verilmiştir. 1563'te ise Maraş darbhanesi ile ilgili kayıt bulunmamaktadır.
Müderris ve Ehl-i ilim başlıkları adı altında verilen ulema sınıfının çokluğu şehrin kültür seviyesinin yüksek olabileceği ihtimalini akla getirmektedir.

Kadı, müfti, naibü'ş-şer, haddad-ı kal'a, kethüda ve muhassıl gibi yönetici zümrelerin yanı sıra, pir-i fani, malul gibi bedensel özürleri bulunanlar, maddi olarak zayıf, fakir insanlar, zaviyedar, duacı ve hangi kesimden oldukları belli olmayan muaf zümresi de şehir nüfusu içerisinde bulunmaktadır. 1526'da yer alıp, muaf olup olmadıkları belli olmayan, ama bu zümreye dahil ettiğimiz 3 nefer şehrban? (belediyeci) ve 3 nefer sarbaban bulunmaktadır.

B- Nahiyeler Ve Köy Nüfusu

Osmanlı İmparatorluğu'nda XIX. yüzyılın ikinci yarısına kadar Nahi-ye, coğrafi ve idari anlamda küçük veya büyük bir çevreyi, bazen de geniş bir bölgeyi ifade eder. XIX. Yüzyılın ikinci yarısından itibaren ise, idari teşkilatta mülki taksimatın en küçük parçasını bildiren bir tabirdir. XVI. yüzyılda, bir sancağın muhtelif kısımlarını belirten, ayrıca aynı livanın bu isimdeki merkezi bölgesini de ifade eden nahiyelerin, Osmanlı Devletinde timar sisteminin düzenli olarak uygulandığı dönemlerde, idari bir merkez olmaktan çok timarların kontrolünü sağlayan merkezler olduğu bilinmektedir.

Maraş Kazası 1526'da 14, 1563'te 12 nahiyeden, yani idari üniteden oluşmaktadır. Bunlardan dördünün "nefsi" yani belli bir merkezi olup, diğerlerinin "nefsi" bulunmamaktadır. Nejat Göyünç, nefs tabirinin "şehir", "kasaba" anlamına geldiğini belirtirken, Mehmet Öz ise nefsi kasaba veya şehir olarak nitelendirilebilmesi için yeterli bilgi olmadığını söylemektedir. Mehmet Öz'ün ileri sürdüğü fikri destekleyici bilgi Maraş Kazası'na bağlı Andırın Nahiyesi'nde de bulunmaktadır. Andırın Nahiyesi, Nefs-i Andırın diye kaydedilmesine rağmen, burada mütemekkin herhangi bir nüfus bulunmamaktadır.

Tablo IV: XVI. Yüzyılda Maraş Kazası'nın Nahiyeleri

Sıra noNahiyeler15261563
KöyMezraaKöyMezraa
1Maraş67876140
2Camustil4328
3Kuru Pınar1131
4Kemer13122518
5Keferdiz13132233
6Kara Hayıt22165947
7Pazarcık37225027
8Aladinek ve Araban (Aladinek)1437822
9Göynük611813
10Bertiz2636
11Zeytun ve Firnos (Zeytun)10431354
12Yenice Kale1945
13Gügerciniik4549-
14Tekak (Tiyek)327
15Kargılık1212
16Haruniye361
17Andırın178
18Bayındır39
TOPLAM246507345394


Maraş Sancağı'nın kaza, nahiye ve bunlara bağlı köy ve mezraa sayılarında değişiklikler olduğu görülmektedir. Gügerciniik Nahiyesi bu tarihte kaza olup, Gügerciniik, Tekak (Tiyek) ve Kargılık nahiyelerinden oluşmaktadır. Maraş Kazası'nda Camustil, Kurupınar, Bertiz ve Yenice Kale gibi yeni nahiyeler oluşturulurken, 1526'da Zeytun ve Firnos Nahiyeleri birlikte verilip bir sonraki tahrirde Firnos'un nahiye isminden çıkarıldığı ve nahiyenin sadece Zeytun'la zikredildiği görülür. Yine aynı tarihte Aladinek ve Araban Nahiyeleri beraber yazılırken, 1563'te Araban Nahiyesi'nin kaydına rastlanmayıp sadece Aladinek Nahiyesi yazıl-mıştır. Önceleri Maraş'a bağlı olan Haruniye, Andırın ve Bayındır Na-hiyeleri Maraş'tan ayrılır. Bu düzenlemelerden sonra 1563'te Maraş Kaza-sı'nın idari durumu tablo IV de görüldüğü gibi olmuştur.

Yukarıdaki tablodan anlaşılacağı gibi Maraş Kazası'ndan 6 nahiye ayrılmasına rağmen köy sayısında, bir önceki tahrire göre büyük bir artış olduğu görülmektedir. Maraş Kazası'ndan ayrılan nahiyelere bağlı köyler de hesaba katıldığı zaman, köy sayısındaki artış oranı %86.9 civarındadır. Köy sayısındaki artışın en önemli sebebi 1526 yılında bölgede konar-göçer hayatı yaşayan aşiretlerin çoğunun 1563 yılında yeni köylere yerleşmeleridir. Maraş ve Aladinek hariç bütün nahiyelerin köy sayıları artar. Bu nahiyelerin köy sayılarının azalmasında Maraş Nahiyesi içerisinden yeni iki nahiyenin çıkması, Aladinek Nahiyesi'nde ise Araban Nahiyesi'nin ayrılmasının etkili olduğu görülür. Her iki tahrire bakıldığı zaman nahiyelere bağlı mezraa sayılarında %23'lük düşüş olduğu görülür. Bu durum mezraaların çoğunun ya köylere dönüştüğüne ya da terk edildiğine işaret etmektedir.

1526'daki Maraş Nahiyesi'nin yayıldığı coğrafya üzerinde 1563'te yukarıda isimleri zikredilen yeni 3 nahiyenin (Camustil, Kurupınar ve Bertiz) ve Zeytun Nahiyesi'nde de Yenice Kale Nahiyeleri'nin oluşturulduğu görülmektedir.
Nahiyelerin coğrafi sahaları ve bunlara bağlı yerleşim alanlarının yerleri tespit edilirken Osmanlı idari sisteminin bölgede tam olarak oturtulduğu 1563'deki idari statü esas alınacaktır.
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13980
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: MARAŞ KAZaSI'NIN YERLEŞİM YERLERİ VE NÜFUS YAPISI

Mesajgönderen TurkmenCopur » 12 Ara 2010, 19:47

Maraş Kazası'nın Toplam Nüfusu

Maraş Kazası'nın toplam nüfusu hesaplanırken, toplam nüfus içerisinde müslim-gayri müslim oranı, iki tarih arasındaki artma-azalma seyri, nüfusun yoğun olarak yaşadığı yerler, yerleşik ve konar-göçer durumu vb. hususlar ortaya çıkarılmaya çalışılacaktır. Bilindiği gibi demoğrafi çalışmaları açısından tahrir defterleri tarihimizin en kıymetli kaynakları n-dandır. Maraş Kazası'na ait iki tahrir defteri incelenerek elde edilen veriler değerlendirilmeye çalışılacaktır.

Tablo XXXV: Maraş Kazası'nın 1526 ve 1563'teki Nüfus Durumu ve Nüfus Artış Oranları

ZÜMRELER1526Toplam Nüfusa Oranı1563Toplam Nüfusa Oranı
KÖYLÜMüslim45677.75%3871862.35%
Gayri Müslim819913.91%794112.79%
Muaf41667.07%41976.75%
Toplam1693228.70%5085681.89%
ŞEHİRLİMüslim34735.89%663210.68%
Gayri Müslim___
Muaf3595% 6.10 1 4616%.7.43
Toplam7068% 11.9 1124818.11%
KONAR-GOÇER TEŞEKKÜLLERCemaat33640% 57.07 _
Muaf13752.33%
Toplam3491559.40%
TOPLAM5891510062104100


Tablodaki verilere göre 1526 yılında 58915 kişi olan toplam nüfus, 1563'te biraz artarak 62104 kişiye ulaşır. İki tarih arasındaki nüfus durumunu hesaplamak için Maraş Kazası'nın her iki tarihte de ortak olan nahiyelerini esas alırsak,350 1526 yılında kazanın toplam tahmini nüfusu 57271 olur.351 1526'daki bu nüfus ile 1563'teki 62104 kişilik nüfus arasındaki artış oranı %8.4'tür. Bu veri de bize 37 yıl içerisinde Maraş Kaza-sı'nın nüfusunun % 8.4 arttığını göstermektedir. Nüfus artışının sebepleri arasında; uzun zamandan beri Maraş ve çevresinde yaşanan siyasi olayların sonucu meydana gelen savaşların son bulması ile birlikte yörenin huzura kavuşması, bu huzur sayesinde yöreyi terk eden insanların tekrar buraya dönmesi, kaza çevresinde yerleşik hayata geçmemiş Dulkadirli Türkmenlerinin yerleşik hayata geçmesi gösterilebilir.

Toplam nüfus içerisinde köy nüfusu 1526'da 16932 kişiyle %28.73'lük orana, 1563'te ise 50856 kişiyle %81.89 gibi büyük bir orana
sahiptir. İki tarih arasındaki artış oranı %200'dir. Köy nüfusu içerisindeki gayri müslim nüfus oranı 1526'da % 13.91 iken, 1563'te %12.79'a düşer, düşüş oranı % 3.1'dir. Gayri müslim nüfusun düşmesinde 1526 yılında Maraş Kazası'na bağlı olan Andırın Nahiyesi'nin 1563'te kazadan ayrılmasının etkisi olmuştur. Köy nüfusu içerisindeki muaf zümrenin oranı 1526'da %7.07, 1563'te %6.75, artış oranı %0.74'dür.
Şehirli nüfusun toplam nüfusa oranı 1526'da %11.99 iken, 1563'te %18.11'dir; artış oranı %59.13'tür. Şehir içerisinde gayri müslim nüfus bulunmamaktadır. Şehir nüfusu içerisindeki muaf zümrenin oranı 1526'da %6.10, 1563'te ise %7.43'dür, artış oranı %28.40'tır.
1526 yılında toplam nüfusun %57.07 gibi büyük bir oranını cemaatler oluştururken, aynı durumun 1563 yılında olmadığı, bu tarihte cemaatlerin hemen hemen tamamının yerleşik hayata geçtiği görülür.

Hem 1526'da hem de 1563'te Maraş Kazası sınırları içerisinde yaşayan nüfusun büyük oranda kırsal alanda yaşadığı, fakat 1526 yılma göre 1563'te şehirleşme oranının arttığı görülmektedir.
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13980
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: MARAŞ KAZaSI'NIN YERLEŞİM YERLERİ VE NÜFUS YAPISI

Mesajgönderen TurkmenCopur » 12 Ara 2010, 19:52

XVI. Yüzyılda Maraş Kazası'na Bağlı Köylerin İskan Yerlerinin Tespit Edilmesi

Şehirlerden farklı olarak sadece toprak mahsulleri yetiştiren, tarımla ve hayvancılıkla uğraşan, bunlarla geçinen yaşadığı çevreyle organik bir birlik oluşturan kır iskanlarına köy adı verilir.

XVI. yüzyıldaki Maraş Kazası'na bağlı köylerin yerleşme yerlerinin tespit edilmesi çalışmanın önemli sorunlarından biri olmuştur. Günümüzden geçmişe doğru gidildikçe eski yerleşme yerlerinin bugüne kadar uzanma şansları azaldığı gibi, günümüze kadar gelebilen yerleşim yerlerinin isimlerinin sebebi bilinmeden, keyfi olarak değiştirilmesi de buraların yerlerinin tespiti konusunda ayrı bir zorluk çekilmesine sebep olmuştur. Arazi çalışmalarında görülen önemli sorunlardan birisi de yerleşim yerlerinin bugünkü sakinlerinin araştırmacıya, yabancı olmasından ve birtakım başka sebeplerden (ülkemizde çok yaygın olarak yapılan hazine avcılığından) dolayı bilgi vermede biraz ketum davranmaları, bazen de hiç bilgi vermemeleridir.

Maraş'a ait Mufassal Tahrir Defterlerindeki verileri coğrafyaya uygulamak için bölgede yapılan arazi çalışmalarında, Göynük, Boyalu, Ayakluca Oluk, Bulanık, Keferdiz, Zeytindere, Yenice Kale, Anabat ve Zeytun gibi köylerin bazılarının isim değiştirmeden günümüze kadar gelebildiği görülmüştür. (Tablo XXXVI).

Bazı köylerin isimlerinin değiştirildiği ve bu köylerin, eski yerleşim yerlerinin olduğu yerde veya hemen yakınında varlıklarını sürdürdüğü görülmüştür. Helete, ülubahçe, Yukarı Pazarcık, Ufacıklı, Narlı, Özbek, Kurtlar ve Fimiz gibi köyler bunlardan bazılarına örnektir. (Tablo XXXVI).

Bazılarının harabe-ören-höyük-viran yeri olarak anıldığı ve bunların çevresine köylerin kurulduğu veya eski yerleşim yerlerinin buralarda devam ettiği, Yağma Höyük, Sivrice Höyük, Pazarcık Öyüğü, Keferdiz Öyüğü, Boz Öyük ve Çamurlu Höyük bunlara örnek gösterilebilecek köylerden birkaçını oluşturmaktadır. (Tablo XXXVI).
Bazı yerleşim yerlerinin isimleri günümüzde belli bir mevkinin adı olarak anılmakla birlikte, bazılarının da günümüze kadar hiç ulaşmadığı görülmektedir. (Tablo XXXVI).

Günümüze kadar gelen köylerden bazılarının şimdiki sakinlerinin buraya son yüzyıl içerisinde geldikleri tespit edilmiştir. Bugün Gaziantep'e bağlı olan İncirlice, Maraş merkez kazaya bağlı Sivrice Hüyük köyü sakinleri bunlardandır. Buralara eski yerleşim yeri oldukları için mi, yoksa tesadüfen mi bu isimlerin verildiği hakkında net bilgi elde edilememekle birlikte, eski yerleşim yeri olmalarına istinaden verilmiş olabileceği de göz ardı edilmemelidir.

XVI. yüzyılda var olan Maraş Kazası'nın köylerinin tespit edilmesinde öncelikle Harita Genel Komutanlığı tarafından hazırlanan 1/250.000, 1/200.000 , 1/100.000 ve 1/25.000 ölçekli Maraş'a ait haritaların paftalarından faydalanılmış olup, kısmen bölge ile ilgili yapılan yerel tarih çalışmalarından ve son olarak ağırlıklı bir şekilde bizzat köyler dolaşılarak yerleşim yerleri tespit edilmeye çalışılmıştır.
Arazi çalışmalarında 1526 yılındaki tahrirde Maraş ve çevresinde yaşayan konar-göçer Türkmenlerin henüz tam bir yerleşik hayata geçmemeleri ve buna bağlı olarak idari düzenin tam oturmamış olması yüzünden, 1563 yılına ait Mufassal Tahrir Defteri'ndeki veriler esas alınmıştır. Yerleşim merkezlerinin tespiti yapılırken bugüne kadar ulaşabilenlerle ilgili pek sorun yaşanmazken, günümüze kadar gelemeyen yerleşim yerlerinin bulunup tespit edilmesi bir hayli zor olmuştur. Bütün zorluklara rağmen XVI. yüzyıl Maraş Kazası yerleşim yerlerinin tespit edilmesinde %64 oranına ulaşılabilmiştir. Bu hesaplamalara içerisinde ziraat yapılabilen, bazen geçici yerleşim yeri olarak kullanılabilen, genellikle ahalisi dağılmış bünyesinde sürekli olarak nüfus barındırmayan, kısa süre içerisinde yer değiştirme özelliklerine sahip olan, mezraalar dahil edilmemiştir.

1563 yılında Maraş Kazası'na bağlı 345 köyden 8l'i bir şekilde günümüze kadar utaşabilmişdir. Bunlardan 46'si isim değişikliğine uğramadan bugüne kadar gelebilmişdir. Bu köylerde yapılan arazi çalışmalarında bunların hemen hemen tamamında eski yerleşim yeri olduklarına dair ören yerleri ve eski köy yerlerinin bulunduğu görülmüştür. Diğer 35 köyün ise daha sonraları isimlerinin bir şekilde değiştirildiği, fakat eski isimlerinin yapılan arazi çalışmalarında halk arasında hala kullanıldığı, 140 köyün bugün sadece belli bir mevki adı olarak günümüze kadar ulaşabildiği, 124'ünün ise yapılan çalışmalara rağmen günümüze kadar gelemediği görülmüştür.

Yerleşim yerlerinin belirlenmesinde su sıkıntısının olmaması, varsa arazinin sulanabilir olması, ulaşım kolaylığının bulunması ve saldırılara, baskınlara karşı güvenli bir yerde olması gibi bazı önemli faktörlerin rol oynadığı göz ardı edilemez bir gerçektir. Maraş Kazası yerleşim yerlerinin yukarıda saydığımız faktörler çevresinde geliştiği görülmektedir. Çünkü Maraş, çayların-derelerin bol olduğu, verimli arazilere sahip ovaların bulunduğu ve güvenlik için yerleşenlerin dışarıdan gelebilecek saldırılara karşı korunmasında etkili olan dağlarla çevrili bir coğrafi alan içerisinde bulunmaktadır. Maraş ve Kara Hayıt nahiyelerine bağlı köylerin bazılarının Ahır Dağı eteklerinde, bazılarının da Maraş Ovası ve Erkenez Çayı boyunca yerleştiği görülür. Pazarcık Nahiyesi köyleri, Narlı Ovası ve Aksu Çayı çevresinde, Aladinek Nahiyesi köyleri, daha çok güvenlik ve ulaşım kolaylığı amacıyla olsa gerek Mahkenli ve Kumsal Belen Tepeleri arasın-da, Göynük Nahiyesi köyleri, Aksu Çayı çevresi ve İnekli Gölü çevresinde, Bertiz Nahiyesi köyleri, Ağabeyli Çayı etrafında ve Engizek Dağı eteklerinde, Zeytun Nahiyesi köyleri, Berit ve Solak Dağı eteklerinde, Ceyhan Nehri ile buna bağlı Zeytun ve Fırnız çayları etrafında, Yenice Kale Nahiyesi köyleri, Çınar Pınar, Baş Konuş Dağları eteklerinde ve Ceyhan Nehri etrafında, Camustil Nahiyesi köyleri, Ceyhan Nehri, Aksu Çayı çevresinde ve Çimen Dağı eteklerinde, Kuru Pınar Nahiyesi köyleri, Sağlık Ovası çevresinde ve Nur Dağı eteklerinde, Kemer Nahiyesi köyleri, Sağlık Ovası çevresinde ve Nur Dağı eteklerinde ve Keferdiz Nahiyesi köyleri ise, Kartal Dağı etekleri, Karagöl Ovası ile Sağlık Ovası arasında kalan bölgelerde yerleşmişlerdir. Yerleşim yeri olarak seçilen yerlerin büyük çoğunluğunun Aksu, Erkenez Çayı ve Ceyhan Nehri ile bunlara bağlı kollar etrafında olduğu görülmektedir. Maraş Ovası, Narlı Ovası, Sağlık Ovası ve Karagöl Ovası etrafındaki yerleşim yerlerinin de küçümsenemeyecek kadar fazla olduğu gözden kaçmamaktadır.

Yapılan arazi çalışmalarından sonra XVI. yüzyılda Maraş Kazası'nda var olan 345 köyün yerinin tespit edilme veya edilememe durumuna göre, sonucun daha iyi görülebilmesi için aşağıdaki tablo hazırlanmıştır.
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13980
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: MARAŞ KAZaSI'NIN YERLEŞİM YERLERİ VE NÜFUS YAPISI

Mesajgönderen TurkmenCopur » 12 Ara 2010, 19:53

Tablo XXXVI: XVI. Yüzyıl Maraş Kazası Köylerinin Yerlerinin Tespit Edilmesi

S.Köyler (Ge­nel Sıralama)İsimleri değişenlerİsimleri değişme­yenlerMevki olanlarYeri belli olmayan­larTespit Kaynağı
No
1AdacaAdacaArazi, M 38 c4
2Adaca+
3Ağce Ağıl+
4Ağce Ağıl+
5Ağce KuyulukKuyulukArazi
6Ağce TaşAğce TaşArazi, N 37 b3
7Ahsenlü+
8Ak Değirmen+
9Ak FakihAk FakihArazi
10Ak PınarAk PınarArazi
11Akdam+
12Akseki+
13AladineküfacıklıArazi
14Alın ViranAlın ViranArazi
15Ali Bey Depesi+
16Ali Bey ŞeyhAli BeyArazi
Uşağı
17AnabatAnabatArazi
18Armağan Burnu+
19Armağan nd. Yoğunlu+
20ArmudarArmutluArazi
21Arpa Alanı+
22Asacak+
23Astıl-ı Kebir+
24Astıl-ı Sagir+
25AşıkAşık OvasıArazi
26Avcı KışlasıKışlaArazi
27Avşar AtluAvşarlıArazi
Seki
28Ayakluca OlukAyaklıca OlukArazi
29Ayas ÇayAya ÇayArazi
30Aydım+
31Ayrı BelludPelitN 38 al
Höyük Tepe
32Ayn SincikİğdeliArazi
33AyvaluAyvalıArazi
34BademlüceBademlüArazi
35Bağcuğaz+
36Bağdin-i KebirUlubahçeArazi
37Bağdin-i SagirYukarı PazarcıkArazi
38Bağlu KaraKara ÖyükArazi
Öyük
39Balıklı BükiBalıklı GözN 37 b3
40Bedresi Deresi+
41Bel PınarBel FıratArazi
42Belan Yüz?BelenArazi
43Belenmiş+
44Belkıs+
45Berdağı Sagir+
46BertizatPırnızatArazi
47BinekDünekArazi
48Bir Ağıl?+
49Bişan Deyri+
50BoyaluBoyalıArazi
51Boz+
52Boz ÖyükBoz ÖyükM 3 8 a2
53Bozbegi+
54BozokluBozokluArazi
55BöğürtlenlüBöğürt­lenM 37 c2
Hüyüğü
56BulanıkBulanıkArazi
57BuldacıBoldacıArazi
58Burc-ı Belkıs+
59BükBükArazi
60Büyük Ada Depe nd. Bedir+
61Caba ÖyüğüCabaArazi, N 37 c2
Hüyüğü
62Camus PınarıCamus PınarıArazi
63Camustil ÖyüğüCamustilArazi, M 37 c4
64Camustil-i DiğerCamustilArazi, M 37 c4
65Candar ÖyüğüCandar HöyüğüArazi
66Cebel KaleCıbıl KaleArazi
67Civaluca+
68Corcuge+
69Cündi Öyüğü+
70ÇağılganÇağılganArazi
71Çakal-ı KebirÇakallıArazi, N 37 b2
Hasan Ağa
72Çakal-ı SagirÇakallı ÇülluArazi, N 37 b2
73Çakırca Ağıl+
74Çalı Öyüğü+
75Çam SekisiÇam SekisiArazi
76ÇamurluÇamurlu HöyükArazi, M 37 c3
77ÇamurluÇamurlu GeçitArazi, M 37 b4
78ÇekilÇiğliArazi
79Çeri ÖyüğüCüce HöyükN 37 b2
80ÇevniÇevlikArazi
81ÇiçekÇiçekArazi
82Çürük Söğüd+
83DağdancıkDağdancıkArazi
84DamlalucaDamlacaArazi
85Danişmend DepesiDanış­man DepesiArazi
86Darı Deresi+
87Delgirdi+
88Demürlik AdacaDemirci BeleniM 37 d3
89Depecik KışlaGökdepeArazi
90Derbend Ağzı nd. KöpeklüDerbendArazi
91Dibek ÖyüğüDibekliN 38
92DilirDilirArazi
93Dinek Burnu+
94Dişanid+
95Doksan Viran+
96Döğer Alanı nd. DervişiüBaş DervişliArazi
97Dünyadi Öyüğü+
98Eğri Dere+
99Ekiz Depe+
100Ekiz Kuyuİkiz KuyuArazi, N 37
101EklenEğlenArazi
102ErücekEricekArazi
103EvciAvşarArazi
104Eyibükü+
105Eyne Bey Öyüğüİne Bey TepeN 38 al
106Gani Kara KışlasıKışlaArazi
107Geçid ÖyüğüGeçitN 37 b2
Höyük
108Gel BulasınGüllüArazi
Höyük
109Gelflüce+
110GercayinGercayArazi
111Gerseki+
112Geyik Sazı+
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13980
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: MARAŞ KAZÂSI'NIN YERLEŞİM YERLERİ VE NÜFUS YAPISI

Mesajgönderen TurkmenCopur » 12 Ara 2010, 19:54

113Göctil-i Kebir+
114Göctil-i Sagir+
115GöçebeAk ToprakArazi
116Göçgi+
117Gök PınarGökArazi, N 38
Pınara4
118Gök Sekü
119Gökçe Belan
120Gökçe Mağa-ra-i KebirGökçe MağaraArazi
121Gollüce nd.GollüArazi
Göl
Karamanlu
122Göni Alma+
123GöynükGöynükArazi
124Göynük Depe+
125GüllüceKüllüceN 37 b2
126Gürce Pınar+
127Güreşlü+
128Hacı BüküHacıN 38 a2
Bükü
129Hacmak+
130HarmancıkHarmancıkArazi
131HarvaniHavranN 37 c2
132Hasan Bey KışlasıHasanN 37 b2
Ağa
Konağı
133HeleteDüzbağArazi
134Helvayin+
135HeyikKöseliArazi
136Heyik BüküKöseliArazi
137Hisarcık+
138Hopur nd. Genççe nd.HopurArazi
Kandil
139Hurmancık+
140Hüsameddin+
141İgdecikİğdecikM 37 b2
142İğdecikİğdecikArazi
143İğde Pınarıİğdeli PınarArazi, M 37 c4
144İnce Su+
145İncelü Sekiİnce SekiArazi
146İncirlüİncirlüArazi
147İncirlüceİncirli PınarM 37 c4
148İncirlüceİncirlüArazi, N 37
b3
149İneklüİnekliArazi
150İsa SekisiUzunArazi
Seki
151İsmail DeresiİsmailliArazi
152Kaba AğaçKaraArazi, M 38 c4
Ağaç
153Kafir GölüGavurArazi, N 37 b2
Gölü
154Kafir Viranı+
155Kaklı ÖyüğüKaklıN 37 bl
Koca
156Kalandur+
157Kale-i Firnos (Firnos)Firnos (Fırnız)Arazi
158Kale-i ZeytunZeytin (Sü-leymanlı)Arazi
159KandilKandilArazi, M 37 d3
Pınarı
160Kaplan Alanı+
161Kapu KayaKapı KayaArazi
162Kara Abdil+
163Kara AğaçKapı KayaArazi
164Kara Ağıl+
165Kara AhmedKara AhmetArazi
166Kara Bük+
167Kara ÇobanKara ÇobanArazi
168Kara ÇorunKara BurunArazi
169Kara Göl-i DiğerKara GölArazi
170Kara Kaya+
171Kara KütükKaraArazi
Kütük
172Kara MaraşKara MaraşArazi, M 37 c3
173Kara Musa nd. Kelik ViranıKara MusaArazi, M 38 al
174Kara ÖyükKara HüyükArazi
175Kara ÖyükÖzbekArazi
176Kara PınarKara PınarArazi
177Kara Şeyh+
178Kara TaşKara TaşM 37 c3
179Kara TutKara TutArazi
180Kara Tut+
181Kara TutKara TutArazi
182Kara ZiyaretFerhuşArazi
183Karaca DavudDavutlarArazi
184Karaca Kaya+
185Karaca ViranKaraca ÖrenArazi, M 38 d4
186KarhanKarhanArazi
187Kan Depesi+
188Katibü's-Sır+
189KavkurdluKavkurtArazi
190Kaya BaşıKaya BaşıArazi
191KayapaKayapa DeresiArazi
192KebirlüceKepirliArazi
193KeferdizKeferdiz (Sakçagözü)Arazi
194Keferdiz ÖyüğüKeferdiz HöyüğüArazi, N37 c2
195Kemallu nd. SaydeliKemalliArazi
196KemerKemerArazi
197Kendi Ayağı+
198KenehorKenehorArazi
199KerlerKellerArazi, M 38
200Kesib Deyri+
201Kınalı Burun+
202KıracıKiracıM 37 c3
203Kırca+
204Kırkısa nd. BürtanKırkısaArazi
205Kışlak Beglü+
206Kışlak Deren­ler+
207Kızıl Ağaç SekisiKızılM 37 c4
Ağaç
Deresi
208Kızıl Ağıl+
209Kızıl Bük+
210Kızıl ÇağılKızılM 37 d3
Ağaç
211Kızıl ÇağılKavlaklıM 37 c4
212Kızıl DepeKızılArazi
Depe
213Kızıl SekiKızıl SekiArazi
214Kızıl ViranKızılArazi
Viran
215Kızılca PınarKızılca PınarArazi
216Kızılca Pınar+
217Kızılca ViranKızılArazi, N 38 a2
Tepe
218Kilise DeresiKilise DeresiArazi
219KimiKirniArazi
220KoğalucaKoğaluArazi
221Komancir+
222Kovacık+
223KovacıkKovacık
224Kozluca Abad+
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13980
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: MARAŞ KAZÂSI'NIN YERLEŞİM YERLERİ VE NÜFUS YAPISI

Mesajgönderen TurkmenCopur » 12 Ara 2010, 19:54

225Köpek Meşhedi+
226Kör SinanKörArazi
Sinan
227Köse ÇınarÇınarArazi
228Köse Halil AlanıKöseArazi
Halil
229KöselikKösüreliArazi
k
230KösürekKöşürgeArazi
(Çınar
Pınar)
231Köşker Oğlu KışlasıKöşkerle rin YeriArazi
232Kunduz KumuKunduz KumuM 37 c4
233Kunduz Öyüğü+
234Kuru PınarKara PınarM 37 a3
235KusayinKuskun HöyükArazi
236KuyucakKuzucakM 38
237Küçük SakızKüçük SakızArazi
238Kürd PınarıKürtArazi
Pınar
239Küredî KuyusuMemiş KahyaArazi
240MağaracıkMağara­larArazi
241Mahmud Alanı+
242Mazman DedeMazman TepeArazi, N 38 a4
243MazmuniMazmuni DeresiM 37 c4
244MestMestArazi
245Meşhed DepesiMeşhedArazi
246MeydancıkMeydanArazi
247Mezraa+
248Mezraa nd. BekişlüBekişliArazi
249Mezraa-i Ataoğlu+
250Mezraa-i KırkısaMezraaArazi
251MincekliTopçalıArazi
252MinkesirMenkesir DüzüArazi
253MizmizMizmili HöyükArazi
254Murad ÖyüğüMurat HöyükArazi
255Naib Deyri+
256Nemlu nd. AlmaluElmalarArazi
257Niyaz Deresi+
258NurluSakızlı HöyükArazi
259Oğun Öyüğü+
260Orta Kara Öyük nd. Orta PınarKülhaş Kara HöyükArazi
261Orta Pınar+
262OrtaköyOrtaköyArazi
263Ovacık PınarUfacık PınarArazi
264Oymacu+
265Öküz AlanıÖküz AlanıArazi
266Örek+
267ÖziÖzArazi
268Pazarcık Öyüğü nd. Süphan DeyriPazarcıkArazi
269Pehlivan Çınarı+
270Ramazan nd. İnalRamazan PınarıN 37 b4
271Rebi nd. Kargılu+
272Resul-ayn be nâm PınarbaşıPınarbaşıArazi
273Saçlu BurunSaçlu BurunArazi, N 37
274Safran+
275Sakız-ı KebirSakızlı KepirArazi, M 37 c4
276Sakızlu BükSakızlı HöyükArazi
277Salah Öyüğü+
278Saru SırtSan DüzM 37 d3
279S" u ÇukurSarı ÇukurArazi
280Saru Kaya+
281SaylıcaSaylıcaArazi
282Selim Viranı+
283Sınurca Öyük+
284Sivrice ÖyükSivrice Hö­yükArazi, N 38 al
285Sökün Burnu+
286Su Kayan+
287Sucak+
288SunkuzorSomuz HöyüğüArazi, N 37 c2
289Sunkuzor-ı Diğer nd. Çınarcık+
290Sürme?+
291SüsükYeni DemirArazi
292Şamicelü+
293ŞirviŞevirli GedikArazi, N 37 c2
294ŞeyhcuğazŞıhlı CeridiArazi
295ŞeyhlerŞıhlı ObasıArazi
296Şuayb+
297Talih+
298TarmıkDamrıkArazi
299Taş BiçmeTaş BiçmeArazi
300Taşlan Ardı+
301Taşlu Kışlası+
302Terliken nd. YalankozTerleğenM 38 d4
303Til Beşar+
304TirkeşlüTekişliM 37 d3
305TolhumTulhumArazi
306Tonluca+
307TopçalıToptaşN 37 b3
308Toroscuk nd.Taş Ağıl+
309Toy AlanıToy AlanıArazi
310Toyluca+
311Tuşlakı KebirTuzlakArazi
312Tuşlakı SagirTuzlakArazi
313Tuşlani+
314Tutluca-i DiğerTutlucaArazi
315Clzun Kiriş(JzunN 37 b2
Kışla
316(Jzun Kuyuüzün ÇarşıArazi
317ÜngüdCİngütArazi
318VenkÇamlıbelArazi
319YağmaYağmaArazi, N 38 al
320Yaka BuldacıBoldacaArazi
321Yaka ÇiftlikÇiftlikArazi
322YalankozYalankoz DeresiM 37 c4
323YalankozYalankozArazi
324YalankozYalankozArazi, N 37
325YalankozYalankozArazi
326YalankozYalankozArazi
327Yalankoz-ı DiğerYalankozArazi
328Yar BaşıYar BaşıM 37 d 3
329Yar BaşıYar BaşıArazi
330Yarıkça+
331Yaslıca+
332YassıcaYassı PınarArazi
333Yassıca Pazar­cık+
334Yaylu-yı kebir+
335Yaylu-yı sagir+
336Yazı BuldacıBoldacıArazi
337Yazı ÇiftlikYazı ÇiftlikArazi
338Yenice KaleYenice KaleArazi
339Yenice Köy+
340Yorgan ÖyüğüYorgan HöyükN 37 b 2
341Yosuncuk+
342Yunus Oğlu KışlasıGüneyArazi
Kışla
343Zeytun DeresiZeytin DereArazi
344Zeytuncek+
345Ziyaret AlanıZiyaretArazi
346TOPLAM 3453546140124
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13980
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: MARAŞ KAZÂSI'NIN YERLEŞİM YERLERİ VE NÜFUS YAPISI

Mesajgönderen TurkmenCopur » 24 Ara 2010, 21:19

Resim

Kaynakça
Kitap: MARAŞ TAHRİR DEFTERİ (1563)
Yazar: Refet YİNANÇ, Mesut ELİBÜYÜK
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13980
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26


Dön Maraş Sancağı ve Dulkadirli Türkmenleri

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir