Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Vakıf Çeşitleri

Burada Maraş Sancağı ve Dulkadirli Türkmenleri hakkında önemli başlıklar bulabilirsiniz.

Vakıf Çeşitleri

Mesajgönderen TurkmenCopur » 24 Ara 2010, 21:38

VAKIF ÇEŞİTLERİ

Vakıflar, idaresi, mülkiyeti, mahiyeti, menkul ve gayr-i menkul olması, kiraya verilip verilmemesi bakımından çeşitlere ayrılmaktadırlar. Şimdi kısaca bu vakıf çeşitleri üzerinde durulacaktır.

A- İDARESİ BAKIMINDAN VAKIF ÇEŞİTLERİ

1- Mazbut vakıflar


Ayrı ayrı tüzel kişiliğe sahip olmakla beraber, doğrudan doğruya (Evkaf Nezaret aracılığı ile) devlet tarafından idare olunan vakıflardır. Kendi aralarında üçe ayrılmaktadırlar. Bunlar, sultanların veya ailelerinin kurmuş oldukları vakıflar, mütevellisi kalmadığından Evkaf Nezareti tarafından idare edilen vakıflar ve mütevellisi olduğu halde kendilerine muayyen bir maaş tahsis edilerek vakıf işlerine müdahale ettirilmeden, Evkaf Nezareti tarafından idare edilen vakıflardır.

2- Mülhak vakıflar

Evkaf Nezareti'nin kontrolü altında mütevellileri tarafından idare olunan vakıflardır. Genellikle sahih vakıflar bu guruptadır.

3- Müstesna vakıflar

Evkaf Nezareti'nin kontrolü olmadan mütevellileri tarafından idare olunan vakıflardır. Bazı gazilerin ve din adamlarının vakıfları bu grupta değerlendirilebilen vakıflardandır.

B- KENDİLERİNDEN YARARLANILMASI BAKIMINDAN VAKIF ÇEŞİTLERİ

1- Hayri vakıflar


Doğrudan doğruya Allah rızasını kazanmak kastıyla kurulan ve bütün insanlara tayin edilen vakıflardır. Bu çeşit vakıflar, ya ayniyle yapılan vakıflardır. Bunlara cami, kitap, okul, medrese, imaret, vakıf hastahane, mektep ve benzeri hayır müesseseleri dahildir. Ya da kazancının bağışlanması ile gelirinden yararlanılan vakıflardır ki, bunlara da zeytinlik, ziraat arazisi, dükkan, han, hamam gibi menkul ve gayri menkul mallardır. Bunların geliri, hayır müesseselerine ya da doğrudan doğruya ihtiyacı olan kimselere tahsis edilir. Osmanlı uygulamasında bu guruba giren mallar müsakkafat ve mustağallat adı ile tarif edilmiştir. Bu vakıflardan vakıfın akrabaları da yararlanabilir.

2- Zürri vakıflar

Vakıfın vakfettiği şeyin bütün gelirlerinin asıl gayeye ulaşmasından önce vakıf tarafından tayin edilen ve umumiyetle vakıfın ailesine mensup kimselerin idaresine bırakılan ehli veya diğer bir deyişle ailevi vakıflardır. Ya da gelirinin vakıfın ailesi ile; dini, hayri, içtimai müesseseler arasında paylaşıldığı yan zürri vakıflardır. Zürri veya yarı zürri vakıflardan faydalanma hakkına sahip olan kimselerin nesli tükenince, bu vakıflar hayri vakıflar haline gelirlerdi.

3- Avarız vakıfları

Geliri bir köy veya mahalle halkının ihtiyacına sarf edilmek üzere, tesis edilen vakıflardır. Bu vakıfların konusunu genellikle para vakıfları teşkil etmektedir. Esas itibariyle halkın ödemekle yükümlü olduğu avarız vergilerini karşılamak üzere kurulduklarından bu adı almıştır. Bu vakıflar Mahalle veya köyün faydalanacağı kaldırımlar, çeşme yapımı, fukaranın teçhizi, vefat edenlerin gömülmesi, gençlerin evlendirilmesi gibi işleri de yapmaktaydı.

C- İŞLETİLMESİ (KİRAYA VERİLMESİ) BAKIMINDAN VAKIFLAR

Vakıf işletmelerinden müsakkafat kısmı, icare-i vahide ve icareteyn usülü ile kiraya verilerek işletilebilir. Mustağallat kısmı ise, hem bu iki usülle hem de mukataa usülü ile kiraya verilebilir. Osmanlı Devleti'nin son zamanlarına doğru eskiden icare-i vahide ile işletilen bazı vakıflar, tabi olacağı hükümler açısından icareteyn usülüne ilhak edilmişlerdir.

1- İcare-i vahideli vakıflar

Geçici bir süre için kiraya verilen vakıf müsakkafat ve müsteğall attır.

2- Mukataalı vakıflar

Arsası vakıf ve üzerindeki bina ve ağaçlar mülk olan akarın mutasarrıfı tarafından vakıfı tarafına her sene verilmek üzere, arsa için tayin edilmiş olan senelik kira bedeline mukataa, icare-i zemin veya icare-i seneviye denir. Mukataa uzun süreli bir kira akdidir. Arazinin sadece rakabesi vakfa aittir. İcareteynli vakıflardan farklı olarak uzun süreli bir kira akdi sonucunda kiracı, yaptığı inşaat ve diktiği ağaçların sahibi olmaktaydı.

3- İcareteynli vakıflar

İcareteyn, icare-i muaccele (peşin kira bedeli) ve icare-i müeccele (veresiye kira bedeli) olmak üzere, ikiye ayrılırdı. İcareteynli vakıflar; icare-i muaccele denilen vakıf akarın gerçek kıymetine yakın veya ona eşit miktarda vakfa verilen peşin paradır. Her sene sonunda ödenen bir kira bedeli karşılığında kiraya verilen vakıflardan alınan paraya da icare-i müeccele denilmektedir.

D-MÜLKiYETİ BAKIMINDAN VAKIFLAR

1- Sahih Vakıflar


Konusunu mülk arazi ve diğer mülk olan menkul ve gayr-i menkul malları teşkil eden vakıflardır. Mülk arazinin kısımları olan öşür arazisi, haraç arazisi, izn-i sultani ile mevat araziden mülk olmak üzere ihraç edilen araziler, sahih vakıfların konusunu teşkil ederdi.

2- Gayr-i Sahih Vakıflar

Bu tür vakıflara tahsisat kabilinden vakıflar veya İrsadi vakıflar da denir. Konusunu, kuru mülkiyeti devlete ait olan miri araziler teşkil etmektedir. Bu araziler, daha sonra, ifraz edilerek hükümdar tarafından veya hükümdarın izni ile başkaları tarafından birer cihette vakıf ve tahsis edilmiş olan arazilerden ibarettir.

E- HUKUKİ BAĞLAYICILIĞI BAKIMINDAN VAKIFLAR

Vakıf muamelesinin ne zaman bağlayıcılık kazanacağı vakıf hukukunun en önemli meselelerindendir. Bu yönüyle hukuki bağlayıcılığı olup olmaması bakımından da vakıflar, ikiye ayrılmaktadır.

1- Lazım vakıflar

Bu çeşit vakıflar, feshi mümkün olmayan vakıflardır. Vakfeden veya mirasçısı bu tür bir vakıftan dönemeyeceği gibi, kadının dahi bu çeşit vakıfları iptal etme hakkı yoktur.

2- Gayr-i lazım vakıflar

Bu çeşit vakıflar ise, sahih olarak kurulsa bile, vakfeden veya mirasçıları tarafından fesih edilebilen, rücuu mümkün olan vakıflardır. İmam-ı Azam'a göre tescil edilmeyen bir vakıf, rücuu mümkün olan bir vakıftır.

Kaynakça
Kitap: MARAŞ VAKIFLARI (DULKADİRLİ VE OSMANLI DÖNEMİ)
Yazar: Yaşar BAŞ, Rahmi TEKİN
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Maraş Sancağı ve Dulkadirli Türkmenleri

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir