Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Rişvan Aşiretinin Sosyal Yapısı

Burada Rişvan Türkmenleri hakkında önemli başlıklar bulabilirsiniz.

Rişvan Aşiretinin Sosyal Yapısı

Mesajgönderen TurkmenCopur » 25 Ara 2010, 18:20

Rişvan Aşiretinin Sosyal Yapısı

Rişvan Aşireti hakkındaki bilgilerimiz şimdilik XVI. yüzyıl başlarına kadar gitmektedir. Bu da Tapu Tahrir Defterleri sayesinde mümkün olabilmektedir. Zira bir sancağın tahriri yapılırken o sancağa tabi kaza ve köyler deftere kaydedildikten sonra, her kazanın sınırları içerisinde yaşayan konargöçer zümreler de o kazaya tabi olarak kaydedilirlerdi. XVI. yüzyıl başlarında Kahta kazasında konargöçer hayatı yaşayan Rişvan Aşireti, kazaya tabi olarak cemaat cemaat kaydedilmiştir.

Rişvan Aşireti'nin sosyal yapısını ortaya koymadan önce konargöçer topluluklarla ilgili bazı kavramlara açıklık getirmekte yarar vardır.

Aşiret:

Aynı kökten gelmiş olup birlikte yaşayan ve birlikte konup göçen halk, oymak, kabile1 anlamına gelmektedir. Bugün Anadolu'da yaşayan birçok göçebe cemaatlere aşiret denildiği gibi, göçebelikten kurtulup belli bir yere yerleşerek bir arada köyler kurmuş olan boylara ve oymaklara da aşiret adı verilmektedir.
Çoğu zaman cemaat, oymak ve aşiret kavramlarının aynı anlamda kullanıldığı görülmektedir. Arşiv belgelerinde de buna rastlamak mümkündür. Bütün bunlara rağmen şayet bu kelimeler bir tasnife tabi tutulursa, aşiret, konargöçer topluluğun üst adı, cemaat ise aşiretin alt kolları belki oymakta cemaatle aynı anlamda veya cemaatin bir alt kolu olarak ifade edilebilir.

Arşiv belgelerinde "taife" ve "kabail" tabirleri de geçmektedir ki aşiret kelimesi ile aynı anlamda kullanıldığını belirtmek mümkündür. Zira, Tahrir Defterleri'nde; 1519 ve 1524 tahrirlerinde "Kabail-i Rişvan" tabiri kullanıldığı halde, 1536 tarihli tahrirde "Taife-i Rişvan" ibaresi kullanılmıştır. Bundan hareketle, "taife" ve aşiret" kavramları ile "kabileler anlamına gelen "kabail" teriminin bir aşirete mensup cemaatlerin tamamının üst adı olarak kullanıldığı söylenebilir. Kabile terimi ise muhtemelen "cemaat" in bir alt kolu olmalıdır.

Cemaat:

Sözlükte, insan toplulukları, imamın arkasında namaz kılanlar vb. anlamları ifade edilmektedir. Arapça olan cemaat tabiri konargöçer zümreler için kullanıldığında muhtemelen Türkçe'deki "oymak" kelimesinin karşılığı olsa gerektir. Mesela, XVI. yüzyıl Tahrir Defterleri'nde Mendollu Cemaati olarak kaydedilen Rişvan Aşireti'nin bir kolu, XVIII. yüzyıl arşiv belgelerinde "Mendollu Oymağı" şeklinde ifade edilmektedir.

Oymak:

Sözlük anlamı, bir ulusun ayrıldığı bölümlerin her biri olarak tanımlanmaktadır.11 Şemseddin Sami, oymak kelimesini, "kabile" kelimesi ile aynı anlamda olduğunu ifade ediyor.12 Arşiv kayıtlarındaki bazı veriler de bu görüşü doğrulamaktadır.

19 Safer 1201/11 Aralık 1786 tarihli Maraş beylerbeyi Zülkadirzade Ömer Bey ve Bozok mutasarrıfı Cabbarzade Süleyman Bey'den İstanbul'a gönderilen yazılarda ve yine 6 Rebiyülevvel 1201/27 Aralık 1786 tarihli Maraş Beylerbeyliğinden gönderilen arizada Mendollu "Molla Yakupoğlu Kabilesi" ifadesine yer verilirken, İstanbul'dan Malatya mutasarrıfı Rişvanzade Ömer Paşa'ya gönderilen evail-i Ramazan 1200/Temmuz başları 1786 tarihli bir hükmün hemen başında:

"... Rişvan aşayirinden Mendollu Molla Yakupoğlu Oymağı" ifadesi kullanılmış, hükmün ortalarında ise: "salifu'z-zikr Mendollu Molla Yakupoğlu Cemaati" tabirine yer verilmiştir. Görüldüğü üzere Osmanlı yönetiminin kullandığı terminolojide "cemaat" ve "oymak" aynı anlamda kullanılmıştır. Burada dikkati çeken husus, Maraş'tan merkeze gönderilen her iki yazıda da Rişvan Aşireti'nin bir alt kolu olan Mendollu için cemaat veya oymak tabiri kullanılırken, Mendollu Cemaati'nin bir alt kolu olan "Molla Yakuboğlu" için ise "kabile" terimi kullanılmıştır. Her ne kadar bu üç terim müteradif olarak kullanılıyor gibi gözükse de, cemaat ve oymağın aynı anlamda kullanıldığı, ancak kabile teriminin, oymak veya cemaatin büyümesi sonucu onlardan ayrılmış; ama, cemaat seviyesine ulaşamamış daha küçük boyuttaki konargöçer topluluklar veya konar-göçerlikten yerleşik hayata geçmiş küçük sosyal birimler için kullanıldığı görülmektedir.

Kaynakça
Kitap: OSMANLI DEVLETİNDE AŞİRET YÖNETİMİ, Rişvan Aşireti Orneği
Yazar: FARUK SÖYLEMEZ
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Rişvan Türkmenleri

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir