Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Dersim Haydaranlılar

Burada Türkmen Aşiretleri hakkında önemli başlıklar bulabilirsiniz.

Dersim Haydaranlılar

Mesajgönderen TurkmenCopur » 19 Ara 2010, 20:51

DERSİM HAYDARANLILAR

Daha evvelce, Milliler, Zilanlılar konusunda da kısa kısa bu oymaktan bahsetmiştik. Dersim oymakları içerisinde de büyük bir oymak olması nedeniyle, topluca tekrar ele almayı gerekli bulmaktayız.

Oymağın adı ilk bakışta bize bir Arap oymağı gibi görünmektedir. Bu gibi adlar, Avrupalı yazarlara da Kürtler'in bazı bölümlerinin Arap olduğu fikrini ortaya atmalarına sebep olmuştur. Haydaranlılar bu adı taşımalarına karşılık hiç de Arap tipine benzemeyen, uzun boylu, umumiyetle sarışın, yeşil ve mavi gözlü kimselerdir. Bu özellikleriyle tıpkı, Kuman, Memluk, Kıpçak Türklerine benzerler. Bazı Türk uruglarının göz ve saç renklerinin farklı olması, yabancı yazarları bu yönden de yanlış yollara sev-ketmiştir. Gerçekten Türk ırkının kendine has bir özelliği vardır. Yalnız öteden beri geniş coğrafi sahalarda çeşitli iklim bölgelerinde yaşamış olan Türklerin ırki vasıflarında bir takım farkların görülmesi tabiidir. Bu nedenle bir çok kadim Türk urugları mavi veya yeşil gözlü ve sarı saçlı idi. Aslında sarışınlık Türk ırkının kendine has özelliklerinden birisidir. Nitekim kadim Türk kavimlerinden Kırgızlar sarı veya kırmızı saçlı, beyaz tenli, mavi gözlü veya yeşil gözlüdür. Yine kadim Türk kabilelerinden Mecerler (Macarlar), sarı saçlı ve açık mavi gözlü insanlardı. Usun Türkleri, Eski Çin kaynaklarında mavi gözlü ve kızıl saçlı olarak gösterilmektedir. En temiz bir Türk ırkını temsil eden Kuman'lar ve Kıpçak'lar da uzun boylu, mavi gözlü, sarışın idiler. Gaziantep'in Araban kazasına bağlı bir Roman köyü vardır.

Yakından tanıdığım, kazamıza yakın bir yerdir:

Buranın halkı hep mavi gözlü ve sarı saçlıdırlar. Bunlar bana Kuman Türklerinin buradaki bir bakiyesinin varlığını hatırlattı. Nitekim burada Kuman'daki «K» harfinin yerini «R» almış olduğundan bu isim verilmiştir. Hepsi de Kürmanç risanını kullanırlar. Türk olduklarını da bilirler.

Güzelliği dillere destan olan Oğuz Han'ın gözlerinin mavi olduğu Oğuznamede yazılıdır.
Yukarıda bahsedilen renk konusunda da, Haydaranlıların uzun boylu ve mavi gözlü olmaları Türklüklerinin bir icabıdır.
Yine daha evvelce bir kaç kere bahsettiğimiz gibi, Kürtler içinde ve Türkmenlerde de, İslam olduktan sonra, öteki oymaklara karşı dini bir üstünlük sağlayabilmek amacı ile soylarını İslam büyüklerine dayamak adeti bir nevi moda haline gelmişti.
Şamanizm Dininde, dini törenleri yürüten Şaman'lar tepelerinde bir tutam saç, perçem bırakırlardı. Buna «Ay-dar» denmekteydi. Daha önce dil bahsinde zikrettiğimiz gibi, isimlerin başına «K/H/KH» gibi ekler getirmenin Oğuzcanın özelliği olduğunu Kaşgarlı Mahmut'tan aktarmıştık. Bu noktadan hareket edersek, Aydar'ın başına bir «H» veya «KH» gelmesinden Khaydar/Haydar» olması normal bir izah olur.

Bu da Perçemli oymak anlamına gelen Aydar Oymağının», Arapça söz benzerliğinden ve İslam olduktan sonra da Hz. Ali (R.A.)'nin Allah'ın kılıcı manasına gelen «Hoydar»a benzediğinden, Arap menşeli gibi anılmıştır:

Varto'nun Şarik köyünde bulunan şecerede bunlar hakkında «Ali min kabile-ti Haydar El-Müsemma Bedirhan Bi-lakabı Karavel» denilmektedir. Bu şeceredeki adlar geldikleri yerlere göre isimlendirildiğinden burada Bedirkan, Arabistan'da Mekke ve Medine arasındaki Hz. Peygamber (S.A.V.)'nin, Gazvesi ile şöhret bulan Bedir olmayıp, E. Yavuz Bey «Bunun aslının Bidir» olduğunu söylemektedir. Ayrıca «Bidir Muş ilinin güney dağlarında yerleşen Bidiri oymağının da adıdır. O halde Bedirkan'ın adı da Bitirkan'dır. Bu da Bitiri yurdu demek olur. Van tarafında da Haydaranlıların bulunması ve bunların o çevreden yani Bitir'i yurdundan gelmiş olması, bu Bitiri ve Van dolaylarında Haydaranlılarla da yakınlığını ve akrabalığını ortaya kor» der.

Bu meyanda Bedirken yani Bitirikan'daki son ek olan Kan hakkında yine E. Yavuz Bey çok enteresan bilgileri bize şu şekilde izah etmektedir. «Bu son eki olan Kon, bildiğimiz Farsça Kan eki olmayıp Kaan'ın kısalmış ve kud-sallık sıfatı taşıyan bir Türk eki de olabilir. Zira Kan ile son bulan Kayrakan, büyük ruhlara verilen bir sıfat olduğu gi-bi, aynı zamanda kutsal bir dağın adıdır. Ayazkan, Tamı Ülgen'in vasıflarındandır. Kömürken, kötü ruhların en büyüklerinden Erlik'in dokuz oğlundan biridir. Batıkan Buura (Buğra)kan, Bursakan yine Tamu Ülgen'in oğullarındandır. Bütün bu örneklerde görüldüğü gibi Kan ile son bulan bir çok kutsal adlardan bazıları Şamanizm'de geçen isimlerdir. Bunların yanında Şaman ayinlerinde Kurbanın başını tutana da Baştutkon denildiğine göre, Bitirkan/Bitirikan da bu çeşit kutsal görevi olan, bir ruh adı olabilir. Eski Türklerde Gök hem tanrı ve hem de Gökyüzü, yani hem ruh hem de madde anlamı taşıdığına göre bir oymak da olabilir» demektedir.

İşte Aydar sözü de Kamlara mahsus perçemi anlattığına göre Bitirikanlar ile Aydarlar kutsal birer oymak anlamını taşıyorlar demektir.

Lakabları olan Karavel'lere gelince, bu sözü de iki şekilde yorumlayabiliriz:

1 — Şeceredeki Karavel, Arapça yazılarda Karavul ile hem yazılış hem de okunuşça fark etmediğinden, yanlış olarak Karavel diye gösterilmiş olabilir. Aslında Karavul denmesi, mana itibariyle de uygun olduğundan, lakap olarak da elverişlidir, (manası, karakol, devriye, sınır koruyucusu) gibi.

2 — Van Tarihi, Doğu Türkistan'da Kaşgar'ın 60 kilometre batısında Ertuş şehrinin adını taşıyan Ertuş oymağının bir boyu olarak Keravi oymağını da söz konusu etmektedir. Bu adın, rehine anlamına gelen Kerav'dan geldiği rivayetini de anlatmaktadır. Atalarının adı Tatar Han olan ve bir çok Kürt gibi Türkçe şahıs adları taşıyan bu oymağın aslının da Karav olduğu Şeceredeki adın Karav-El olarak doğru okunduğu anlaşılmaktadır.

Bütün bu açıklamalar bize Şarik Şeceresinin sonradan bazı maksatlı ekler konulmasına karşılık, esas Şecerenin çok eski zamanlardan beri tutulduğunu ve gerçekleri yansıttığını göstermektedir. Bugün birbirinden ayrı oymaklar haline gelen Haydaran, Bitirikan, Karav oymaklarının birleşik olduğu çağlara dayanmaktadır. Bu ovmakların her birinin Şamanizme dayanan ayrı ayrı kutsal adları bulunuşu, Şamanizmle olan ilişkilerinin hala devam ettiği ki, bu da Türk'den başka bir urug olmadıklarının ifadesidir. Bunun yanında Şacik seceresi, bir Türk seceresi olması nedeniyle ve bütün Kürt oymaklarını içine alması ile de bunların Türklüğünü bütün açıklığı ile ortaya koymaktadır.

Sayın Prof. Dr. F. Sümer Oğuzlar kitabında «Beğdili Türkmenleri» arasında Haydarlı isimli bir Türkmen oymağından da bahseder.

Kaynakça
Kitap: DOĞU AŞİRETLERİ VE EMPERYALİZM
Yazar: MAHMUT RİŞVANOĞLU
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13985
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Türkmen Aşiretleri

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir