Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Zilan (Ziller) Oymağı

Burada Türkmen Aşiretleri hakkında önemli başlıklar bulabilirsiniz.

Zilan (Ziller) Oymağı

Mesajgönderen TurkmenCopur » 19 Ara 2010, 20:08

ZİLAN (ZİLLER) TOPLULUĞU OYMAKLARI

Milli topluluğundan sonra arkadan gelen ikinci büyük topluluk olan Zilan (Ziller)'lar, Varto Tarihinde, yerleştikleri yer ve oymakları şu şekilde gösterilmektedir.

Zilan, Celali oymakları Ağrı'da, Haydaran, Takoriyan, Miskan oymakları da, Van, Erciş. Muradiye ve Patnos'da bulunmaktadır. Yalnız burada şunu hatırlatmakta fayda vardır. Varto Tarihinin bunlar hakkındaki verdiği bilgi, biraz eksiktir. Bu bakımdan Zilan'lılar hakkında başka kaynaklara da başvurmak gerekir.

Şerefname'de Zilan oymağı, Beyazıt sancağında gösterilmekte ve arasırada İran'a ve Güney Kafkasya'ya geçtiği belirtmektedir. Bu aşirete bağlı oymakları da, «Zili, Ridiki, Dilkhiri, Geltüri, Berüki, Sevidi, Pirehali (Pirekhalan), Kürdiki, (Kürdikan), Cemaldini, Diliki, Namzidi» olarak göstermektedir. Şerefname'de ayrıca Varto Tarihinin, Zilanlılara soktuğu Haydaran ve Celali oymaklarını ayrı olarak göstermektedir.
Bu bilgilerin ışığı altında, bu bölümleri aşağıdaki şekilde ele almak daha doğru olacaktır kanaatindeyiz.

Zilan oymakları:

1 — Zili (Zilan),
2 — Berüki,
3 — Di-üki (Deliki),
4 — Pirehali,
5 — Sevidi,
6 — Ridki,
7 — Gel-türi,
8 — Kürdiki,
9 — Cemaldini,
10 — Dilkhiri,
11 — Mamzidi,
12 — Celali (Bu oymak da 24 bölüme ayrılmaktadır).

Haydaranlı oymağınıda ayrı olarak incelemek uygundur ve 6 bölüme ayrılmaktadır.

ZİLAN (ZİLLER) (199)

1 — Zil, sondan gelen manasına geldiğini daha evvelce de söylemiştik. Tunceli - Pülümür yolundan Kutu deresi ile Keyhaş derelerinin birleştiği yerin, kuzey - batısında özellikle Haydaranlarca kutsal tanınan bir «Zel» Dağı mevcuttur. Haydaranlılar da Zil topluluğu içinde gösterildiğine göre bu Zel ve Zil arasında bir bağlılık olduğu anlaşılmaktadır. Esasen Arapça yazılışı her ikisinde de «Zı» şeklinde olduğundan, birbirlerinin yerine geçmesi imkanı olabilir.

Kiği'de Zil, Zelhi, Zelikan, köyleri le Karadeniz kıyılarında Pazar'da Zelek, Of'da Zeleka, Akseki ve Akçaabatta Zelya köyleri, Kastamonu Daday'ın Zel-le, Genç ve Lice'de Zel-lek köyleri, «Zel veya Zil» adında bu oymağın varlığını ortaya çıkarmaktadır. Bu oymağın bazı yerlerde «Zil» bazı yerlerde de «Zel» olarak adlandırıldığını görmekteyiz. Nitekim, Alaçur'da Zil, Ergani de Zilan, Cide'de Zil-eli, Baş-kalede Zil-gi, Kulp ve Bismil'de Zil-lek, Gerdüş'de Zil-i, Hınıs'da Zil-komu, bize su Zil: Zel beraberliğini açıkça ortaya da koymaktadır.

Bu oymak eskiden topluluğunun en kuvvetli oymağı iken son zamanlarda Haydaranlılar baş rolü almıştır. Erzincan Tarihi, Zilan oymağından bazı kimselerin Erzincan'da Mahmutlu Hancı, Pirvan köylerinde de bulunduklarına işaret etmektedir.

2 — Biriki oymağı:

Şerefnameye göre, Ziller'den daha kalabalık olan oymak bu Biriki oymağıdır. Dr. Friç bu oymağı «Beruki» şeklinde yazmaktadır. E. Yavuz bunun için «Bu Arapça harflerin türlü okunuşundan ileri gelen bir yanlışlıktır, zira bu söz İk eki almış birli anlamındadır» demektedir.

Gerçekten doğu Anadolu'da Birik adında, Solhan, Ahlat, Bismil, Çermik, Çınar, Adıyaman, Arapkir, Gercüş, Kızıltepe, Besni, Bozova'da köyler olduğu gibi, Tunceli ve Elazığ'da da dağınık şekilde Birik Uşakları oymağını da görmekteyiz.

3 — Deliki oymağı:

Zilan topluluğu içinde bulunan bu Deliki (Deluki) oymağı, Delili anlamındadır. Bu Delili'lere nisbet edilen, Deliller, Delülcüler, Delişenler, Delilciler gibi oymaklarda vardır. Bütün bunlar Türkçedir.

4 — Pirekhali:

Bunun aslı da Pirehelidir. Hel hakkında daha önceki dil konusunda bilgi verildiği için burada sözün Türkçe anlamını açıklamakla yetineceğiz. Hel: Kartal akbaba cinsinden bir kuştur. Baştaki Pir kelimesini Farsça'dan almış onu Türkçe Hel (Kartal) kelimesine sıfat yapmıştır. İhtiyar kartal anlamınadır.

5 — Sevidi:

Bu oymağın ismi Türkçe bir kelimeden türemiştir. Sevi, söz derlemede Kütahya, Manisa, Eşme, Güney konuşma dilinde sevgi anlamına gelir. Sevidi: Sevilenler anlamına gelirse de Siirt ve Eruh'ta Sevodi, Maraş ve Elbistan'da «Sevdili» şekillerine girmiştir. Buna görede Sevdili sözünün Arapça «Esvet'ten» gelmediğini açıkça göstermektedir. E. Yavuz «Bu kelimenin aslının daha ziyade Sevidi olduğunu» söylemektedir. Yine «Şakak oymakları arasında bir de Şevi oymağının olması ve Peçenekler «Ş» harfini Kürtler gibi daima «S» olarak söylemeleri ve bu arada daha evvelce de anlattığımız gibi Kürtlerin, Şerefnameye göre «Peçenek denilen bir Kardeşden» türedikleri belgesi ile Kürt'lerin de Paşam yerine Paşam dediklerine göre Şevi'de bu grup arasında Sevi haline gelmiştir» demektedir.

6 — Rıtkı veya Radikan:

E. Yavuz bu oymak için «İz bırakmayan sonradan ecnebi ad almış bir oymaktır» demektedir.

7 — Gelturi: Geltur:

Geldur. Buna benzer ad almış başka köyler de vardır.
Karaisalı'da Geldirli Köyü bunun değişmiş halidir. Fakat Ankara'nın ilçesindeki Gel - Bulasın köyü, Besni'de Gel-Bilasun, Gülpınar'da Gel-Belasan gibi başına «gel» olan adlara bakarak Geldirli ile Gelturi sözünün de bu değişimini yadırgamamak lazımdır.

8 — Kürdiki (Kurdikan):

Bu oymak hakkında E. Yavuz Bey «Bize Kürt adı bu çevrede genel bir ad olmağa başladığı halde bile esas Kürt oymağının hala kendi adını özel olarak korumakta bulunduğunu göstermektedir» demektedir.

9 — Cemaldini:

Gerçi bir şahıs adı olarak üzerinde durulması gerekmez ise de Cemal-Aldin'in Türk ağzında aldığı şekli göstermesi bakımından bir Arap oymağını bize göstermektedir.

10 — Dilhiri, Diliri, Diliki, Dilikan:

Yazılan isimler ile adlandırılan bu en eski Türk adlarından Di-Li'ler hakkında Zazaların Şeyh Hasanlılar bölümünde Sidan topluluğunda Gav Uşakları açıklanırken gerekli bilgi ayrıca verilecektir.

11 — Mam - Zidi:

Bu kelime Mam-Sit birleşiğidir. Marnlar ve Mamalılar hakkında gerekli bilgiyi evvelce vermiştik. Her iki ad da tamamen Türkçe ve çok eski tarihi adlardır.

12 — Celali:

Büyük bir topluluk olduğu için ayrı bir başlık altında incelenecektir.

Kaynakça
Kitap: DOĞU AŞİRETLERİ VE EMPERYALİZM
Yazar: MAHMUT RİŞVANOĞLU
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Türkmen Aşiretleri

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir