Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Yozgat Sancağı Osmanlı Vilayet Salnameleri

Burada Bozok Sancağı ve Çapanoğlu Türkmenleri hakkında önemli başlıklar bulabilirsiniz.

Yozgat Sancağı Osmanlı Vilayet Salnameleri

Mesajgönderen TurkmenCopur » 16 Ara 2010, 20:12

YOZGAT SANCAĞI HAKKINDA OSMANLI VİLAYET (ANKARA) SALNAMELERİ ÜZERİNDE BİR İNCELEME

Mahalli tarih araştırmalarında 19. yüzyılın ikinci yarısından sonrası için önemli kaynaklardan birisini de "vilayet salnameleri" teşkil etmektedir. Salname, bir yıllık olayları göstermek üzere tertip olunan eserler hakkında kullanılan bir tabirdir. Sene, yıl demek olan "sal" ile mektup, kitap manasına gelen "name"den mürekkep olan bu tabirin tam karşılığı "yıllık"tır.
Osmanlılarda hem hususi hem de resmi salnameler yayınlanmıştır. Resmi salnamelerde memleketin teşkilatı gösterilmekte, siyasi ve iktisadi hayat hakkında izahat verilmektedir.
İlk resmi salname 1847 senesinde neşrolunmuştur. Bu ilk salnamede bir takvimle devlet teşkilatı kısaca yazılıdır. Bu salnameler 1912 yılına kadar muntazaman ve geliştirilerek yayınlanmıştır.

Bu genel resmi salnamelerden başka yine resmi mahiyette olmak üzere nezaretler ve vilayetler ile bazı resmi müesseseler de salnameler çıkarmışlardır. Örneğin Maarif Nezareti ilk salnameyi 1898-1899 senesinde yayınlamış ve son olarak da Altıncı Maarif Salnamesi'ni 1907-1908 senesinde yayınlamıştır.
Vilayetlerde tertip olunan salnameler 1866 senesinden itibaren yayınlanmaya başlamıştır. Bazı vilayetlerde sadece bir tek salname çıkarıldığı halde, bazıları yirmiye yakın salname yayınlamıştır. En çok salname çıkaran vilayetler, Hüdavendigar (Bursa) ve Selanik vilayetleridir.

Kaynakça
Kitap: Osmanlı Devleti ve Bozok Sancağı
Yazar: Ali Şakir Ergin
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: YOZGAT SANCAĞI OSMANLI VİLAYET SALNAMELERİ

Mesajgönderen TurkmenCopur » 16 Ara 2010, 20:12

İncelememizde; Yozgat'ın içinde yer aldığı Ankara Vilayeti salnamelerinden beş tanesine ulaşıp ele alma imkanımız oldu. Bunlar, tarih sırasıyla h. 1293 (m. 1876-77), h. 1299 (m. 1881-82), h. 1311 (m. 1893-94), h. 1318 (m. 1900-01) ve h.1325 (m. 1906-1907) tarihli salnamelerdir. Dönem itibarıyla 19. yüzyılın son çeyreği ile 20. yüzyılın başlarım kapsamaktadır.
Bu çalışmamız ile Osmanlı salnamelerindeki Yozgat'la ilgili bilgi ve verilerin tamamının ortaya konulup kapsamlı bir değerlendirmesi yapılmamıştır. Başlıkta da ifade edilmeye çalışıldığı gibi konuyu ana hatlarıyla ortaya koymaya yönelik bir inceleme yapılarak Yozgat tarihiyle ilgilenenlere bir fikir verme amacı güdülmüştür.
Bu dönemde Yozgat, Ankara Vilayeti'ne bağlı bir sancak (liva)dır. Sancağın adı "Yozgat Sancağı" olarak geçmekte olup merkezi de bugünkü Yozgat şehridir. Ankara Vilayeti'ni oluşturan diğer sancaklar ise merkez (Ankara), Kırşehir ve Kayseri sancaklarıdır.

1893 yılına kadar Çorum ve Sungurlu Yozgat'a bağlı kazalardandır. Hüseyinabad (Alaca) da merkez kazaya bağlı kazalar arasındadır. 1893 yılından itibaren ise Çorum, Yozgat sancağından ayrılarak Ankara vilayetine bağlı bir sancak haline getirilmiş; Sungurlu ve Alaca da Çorum'a bağlanmıştır.

1 - YOZGAT ve KAZALARI HAKKINDA GENEL BİLGİ

a) Yozgat Kazası


Yozgat kasabası, Vilayetin (Ankara) güneydoğusunda ve Vilayet merkezine otuzaltı saat uzaklıktadır. Denizden yaklaşık 1000 m. yükseklikte olan Yozgat kasabası Muslubelen, Kabaktepe ve Çamlık tabir edilen küçük dağlar silsilelerinin eteklerinde kurulmuştur. Mevki'en latif ve havadar olup yaklaşık yüzelli senelik bir geçmişe sahiptir. Yirmibeş sene önce merkez-i vilayet olması ve nüfusun çokluğu nedeniyle Yozgat Sancağı diğer sancaklara göre haiz-i rüchandır.

Yozgat, nihayetinde 150 senelik (o tarihlerde yani 1906-07'lerde) bir kasabadır. Bundan çeyrek asır öncesinde (Yani 1870'lerde O.S.) Kayseri de dahil olmak üzere vilayetin merkezi olarak bütün sancak ve civarı Bozok sancağı adıyla anılmaktaydı. Kasaba, ufak bir köy iken Çapanoğullarının gayretleriyle gelişmiştir. İlk önceleri 10 000 küsur kadar nüfusu barındıran mamur fakat küçük bir kasaba iken II. Mahmud'un saltanatından sonraki yıllarda gelişmiştir. Şimdiki halde (1906-1907 tarihlerinde) en eski binası, h. 1193 tarihli camiidir.
Yozgat kasabasının yeni inşa edilmiş olması hasebiyle bina ve evlerinin mimari tarzları ve güzellikleri ile vilayetin diğer bölgelerine göre son derece göz alıcı olup, hususiyle Abdülcabbarzadeler'in inşa ettirdikleri "Büyük Cami" hakikaten seçkin bir eserdir.

Doğu ve batı yüzlerinde ufak tefek bazı bahçeler mevcut olup ahali, yaz mevsiminde piknik için buralara giderler.
"Şeker Pınarı" ve "Soğukoluk" namındaki pınarları, tabiatın her yere vermediği doğal güzelliklerdendir. Hele şehrin güneyini süsleyen "Soğukoluk", hem yüksek bir mahal olması hem de ufak bir çamlıktan müteşekkil bir ağaçlık olması nedeniyle memleketin en latif ve havadar yeri kabul edilmekte olup erbab-ı zevk u safa için diğer mahallerden ziyade bir ziyaretgah olmaktadır. Kasabanın hava ve suyu iyi olduğundan halkın sıhhati genelde iyidir; ancak, havası soğuk olduğundan kışın nezle ve benzeri bazı iltihabi hastalıklar husule gelmektedir.

Yozgat kasabasında haziran başından temmuz beşine kadar "Köhne Panayırı" namıyla kurulan pazar pek revaçlı ve kalabalıktır. Buraya, vilayetin her tarafından ve civar vilayetlerden kalabalık bir halk kitlesi toplanmakta ve en fazla at, kısrak, merkep, katır, karasığır ve sair hayvanlar alınıp satılmaktadır. Bu panayıra bazen Halep ve Maraş taraflarından iyi cins at ve kısraklar dahi getirilmekte ve yirmi-yirmibeş bin hayvan alınıp satılmaktadır. 1906-07 tarihlerinde de haftalık pazarı yoktur.
Yozgat'ta bazı sanayi dalları ibtidai halde bulunmaktadır. Gümüş süslemeciliği gelişmiş olup, gayet zarif tabakalar, baston sapları ve sabit mürekkepli kalem vs. imal olunmaktadır.

b) Boğazlıyan Kazası

Boğazlıyan Kazası'nda 6.366 hane, 116 cami, mescit ve medrese, 66 mektep, 1 hükümet konağı, 1 hapishane, 2 han, 2 kahve, 800 dükkan, 5 finn, 5 kilise, gayr-i müslimlere ait 2 mektep, 250 çeşme, biri kargir on-dördü ahşap olmak üzere 15 köprü bulunmaktadır.

Kasaba eski değilse de kazaya bağlı Akdağ nahiyesi köylerinden Terzili köyü civarında Roma dönemi kalıntılarına rastlanmaktadır. Bu köyde bulunan ılıca suyu için yapılmış, eskiden muhteşem bir yapı olduğu anlaşılan bir binanın batı cephesi bu tarihe kadar kalmıştır. Bu cephe boydanboya beyaz mermerden yapılmış olup, pencereleri durmaktadır. Pencereler arası inek başlan vs. kabartma çiçeklerle süslüdür. Kaplıca civarında çok sayıda direk ve kabartmalı taş kalıntılarından bölgede ayrıca bir şehrin bulunduğu tahmin edilmektedir.

Yine o civarda "Beştepe" adıyla bilinen meşhur bir yerde eski eserlere tesadüf olunmaktadır. Aynca kaplıcaya yakın bir yerde ufak fakat yekpare taşlardan yapılmış bir mabed mevcuttur.
Kaza merkezinde cuma günleri bir pazar kurulmaktadır. Kazada büyük nehirler olmayıp Akdağ Nahiyesi'nin (Akdağ Nahiyesi: Çayıralan) civarındaki AkdağAan çıkan çağlayanlar Kozanözü adındaki ufak çayı oluşturmaktadır. (Adıgeçen nahiyede Ilısu ve Vusulak namında iki kaplıca olmasına rağmen içindeki madenleri henüz keşfedilmediğinden ahali rağbet ve istifade etmemektedir.)

Kazaya bağlı Şıhlar Köyü'nde büyük seyyidlerden Hüseyin Dede'nin mezarı bulunmaktadır.
Kazanın başlıca mensucatı; kilim, seccade, kaliçe, bez, aba, pamuk bezi mamulatı, topraktan çanak çömlek, demirden bıçak gibi ufak tefek şeylerden ibarettir.
Kaza sınırlan içinde kalan araziden 50.000 dönümü ekili olup kalan kısmı ekilmemektedir. Yetiştirilen mahsuller buğday, arpa, pirinç, nohut, burçak, dan ve benzerleridir. Meyvelerdense, çoğunlukla armut, elma ve üzüm üretilmektedir.
Kaza dahilinde Akdağ ormanları çevresinde ekseriyetle çam, meşe ve kavak gibi ağaçlar bulunduran bir iki ufak orman vardır. Ahali, bu ormanlardan elde ettikleri kereste, odun ve kömürü Kayseri, Kırşehir ve Yozgat'a nakletmektedir.

c) Akdağmadeni Kazası

Kasabanın teşkili pek yenidir. Bir asır öncesi (1800 yıllan başlar) gümüş madeninin keşf olunması üzerine amelelik ile civara gelen ahali tarafından ihdas edilen binalar kasabayı teşkil etmiş ve sonradan kaza merkezi olarak gelişmiştir. (Maden, Salnamenin tertip olunduğu 1906 yıllarında işletilmemektedir. O.S).

Kaza, mevki olarak yüksek ve etrafı zengin ormanlarla çevrilidir. Bu ormanlardan elde edilen yakacak malzeme Samsun, Yozgat ve Sungurlu'ya nakledilip satılmaktadır.
Sarayboğazı adıyla bilinen mahalde Cimcime Sultan (?) Hanı, yolculara hizmet vermektedir. Bankı Deresi üzerinde banisi bilinmeyen oldukça sağlam kargir bir köprü vardır.
Karadiğin köyündeki "Ilıca" denilen kaplıca, kan hastalarına faydalıdır. Bundan başka Ihsu ve Burun köyleri civarında iki kaplıca daha vardır.
Ayrıca, Bulageldi Baba ve Sürmeçayı Baba adlı zatların türbeleri de, kaza halkının belli başlı ziyaretgahlarındandır.

Kazanın başlıca mensucatı; hah, kilim, seccade, gayet güzel ve zarif erkek/kadın çorabı ve eldivenlerinden oluşur. Madeni mamulatı da, ufak çeki ve makastan ibarettir.
Kaza arazisinin üçte biri ekilmekte ve geri kalan üçte ikisi ise ekilmemektedir. Bu bölgelerde yapılan üretim, çoğunlukla buğday, arpa, nohut, mercimek, çavdar, fiğ, burçak gibi hububat türleri ile elma, armut, vişne ve sair meyvelere dayalıdır (Bkz. 1318 salnamesi, s. 226-227).
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: YOZGAT SANCAĞI OSMANLI VİLAYET SALNAMELERİ

Mesajgönderen TurkmenCopur » 16 Ara 2010, 20:14

2 - YOZGAT SANCAĞI'NA BAĞLI KAZALAR, NAHİYELER VE BELEDİYELER

1893 yılından önce, günümüzde il merkezi olan Çorum, Sungurlu ile birlikte Yozgat Livası'ın oluşturan dört kazadan ikisini teşkil ediyordu. Diğer iki kaza ise, halen Yozgat'ın kazalarından olan Boğazlıyan ve Ak-dağmadeni kazalarıdır. Sorgun, Hüseyinabad (Alaca), Kızılkoca (Şefaatli) merkeze, Akdağ (Çayıralan) Boğazlıyan'a, Karamağra, Akdağmadeni'ne ve Salmanlı ise Sungurlu Kazası'na bağlı nahiyeliklerdi.

Kazaların kaymakamları, nahiye müdürleri ile belediye reislerinin isimleri salnamelere göre şöyleydi: 12
SalnameKaza AdıKaymakam MutasarrıfBelediye ReisiNahiyeNahiye Müdürü
Adı
1293 1299MerkezHüseyin Necib Elf. Abdülhadi PaşaÖmer Ef. Salih Zühdü Ef.


1311Ahmed Şevki Ef.Ömer Ef.
1318Mustafa Rükneddin BeyHacı Halil Ef.
1325Mustafa Rükneddin BeyNecip Efendi
1293Ebubekir Ef.
1299SorgunHasan Bey
1311Mehmed Şükrü Ef.
1318Musa Şevket Bey
1325Ali Rıza Efendi
1293Hasan Ef.
1299HüseyinabadRüstem Efendi
1311Osman Zihi
1318
1325
1293Mehmed Ali Ef.
1299KızılkocaAbdülaziz Bey
1311Hasan Tahsin Bey
1318Hakkı Ef.
1325Necip Efendi
1293Halil Hilmi Ef.(Kaymakam)
1299ÇorumMahmut HamdiHacı Halil Ef.
1311Ahmed Reşid Bey(Yok)
1318Yozgata Bağlı DeğilBağlı Değil
1325Yozgata Bağlı DeğilBağlı Değil
1293Ahmed Hamdi BeySadık Bey
1299SungurluHüseyin HüsnüAhmed Ef.
1311Ahmed Raif Ef.Mahmud Ef.
1318Yozgata Bağlı DeğilBağlı Değil
1325Yozgata Bağlı DeğilBağlı Değil
1293Ömer Bey
1299Salman!)Mehmed Halim Ef
1311Musa Şevket Ef.
1318Yozgata Bağlı
1325Değil
Yozgata Bağlı
Değil
1293Ömer Cemal Ef.(Yok)
1299Akdağ-Celal Bey(Yok)
1311madeniHanefi BeyHasan Ef.
1318(Boş)İbrahim Ef.
1325Mustafa Edip BeyHasan Bey (Ve*.)


1293Hacı Osman Ef.
1299Karamağaraİbahim Bey
1311Salih Mazhar Ef.
1318Ahmed Şevki Ef.
1325Mehmet Efendi
1293Süleyman Rüşdi Ef.İbrahim Ağa
1299Boğazlı-Mehmed Hüsrev Ef.İbrahim Ağa
1311yanAli Rıza Ef.Osman Ef.
1318Atıf BeyHüseyin Ef.
1325Ömer Fevzi BeyEmin Efendi
1293Abdülaziz Ef.
1299Akdağİsmail Edib Ef.
1311Hakkı Ef.
1318Mazhar Ef.
1325Rıfat Efendi
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: YOZGAT SANCAĞI OSMANLI VİLAYET SALNAMELERİ

Mesajgönderen TurkmenCopur » 16 Ara 2010, 20:16

3 - MERKEZ VE KAZALARDAKİ MAHALLELER

Yozgat Merkez Kaza


1 - Nohudlu
2 - Medrese
3 - Tekke
4 - Taşköprü
5 - İstanbulluoğlu
6 - Tuzkaya
7 -Köseoğlu
8 - Çatak
9 - Muytaboğlu (Mutafoğlu)

Maden Kazası

1 - Hamaloğlu
2 - Tahmaz
3 - İstanbulluoğlu
4 - İbrahimağa-yı Müslim
5 - İbrahimağa-yı Gayr-i Müslim
6 - Ahmanos
7 - Yabancıyan
8 - Şemtederesi Mezraası
9 - Kebri
10 - Elmalıköle
11 - Aktaş
12 - Başçatak
13 - İbrahimağa Çiftliği
14 - Dürfut
15 - Yedişehri (?)
16 - Tekke Kölü
17 - Ulucak
18 - Kuşakayası
19 - Kadıkışlası
20 - Çakarcems
21 - Bozhöyük

Boğazlıyan Kazası

1 - Bala Mahallesi (Yukarı Mah.)
2 - Beğler
3 - Zir (Aşağı) Mah.
4 - Osmankadı Mah.
5 - Orta Mah.

4 - KAZALARDAKİ RESMİ DAİRE VE MECLİSLER

Kazalardaki resmi daire ve müesseselerin zaman içerisindeki tekamüllerinin görülebilmesi açısından sadece (h. 1293/m. 1876-77) tarihli salname ile (h. 1318/m. 1900-1901) tarihli salnamedeki bilgilerden Boğazlıyan ve Maden kazalarına ait olanları karşılaştırmalı olarak verilmiştir:

Akdağmadeni KazasıBoğazlıyan Kazası
1293 Salnamesi1318 Salnamesi1293 Salnamesi1318 Salnamesi
A- Kaza ErkanıA- Kaza ErkanıA- Kaza ErkanıA- Kaza Erkam
1 - Kaymakam1 - Kaymakam1 - Kaymakam1 - Kaymakam
2 - Naib2 - Naib2 - Naib2 - Naib
3 - Müftü3 - Müftü3 - Müftü3 - Müftü
4 - Malmüdürü4 - Malmüdürü4 - Malmüdürü4 - Tahrirat katibi
5 - Kaymakam muavini
6 - Tahrirat katibi


B - Meclisler,B- Meclisler,B - Meclisler,B- Meclisler
Daireler veDaireler veDaireler veDaireler ve
MemurlarMemurlarMemurlarMemurlar
1 - İdare Meclisi1 - İdare Meclisi1 - İdare Meclisi1 - İdare Meclisi
2 - Delavi Meclisi2 - Mal Kalemi2- Delavi Meclisi2 - Mal Kalemi
3- Vukuat katibi3 - Nüfus Kalemi3- Beledi Meclisi3 - Nüfus İdaresi
4- Arazi katibi4 - Ziraat Bank4 - Ziraat Bank
5 - NüfusSandığıSandığı
mukayyidi5 - Düyun-ı5 - Bidayet
UmumiyeMahkemesi
6 - Beledi Deavi6 - Maarif Komisyonu
7 - Mahkeme-i Bidayet7 - Düyun-ı Umumiye
8 - Rüşdiye Mektebiİdaresi
Muallimi8 - Beledi Dairesi
9 - Reji memurumuallimi
10 - Tapu katibi9 - Ticaret Odası
11 - Orman süvari10 - Zabıta
memurumülazımı
11 - Tapu katibi
12 - Reji memuru
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: YOZGAT SANCAĞI OSMANLI VİLAYET SALNAMELERİ

Mesajgönderen TurkmenCopur » 16 Ara 2010, 20:17

5-NÜFUS

Salnamelerde verilen bilgilere göre 1876 yıllarında Yozgat Sancağı'nın genelinde 93.487 nüfus, 29.102 hane ve 877 mahalle ve köy bulunmakta. 1881 senesine gelindiğinde ise nüfusun 102.909'a ulaştığı görülmektedir.

1893 yıllarına ait verilerde ise, nüfusa ait rakamların 258.167'ye sıçradığı görülmektedir. Aradan geçen 10 yıllık dönem içerisinde nüfusun bu kadar artmasının mümkün olamayacağı gözönüne alınırsa, önceki rakamların sadece erkek nüfusa ait olduğu fikrini akla getirmektedir. Nitekim, 1900 yılları verilerini ihtiva eden 1318 salnamesi17 de, Çorum ve Sungurlu kazaları hariç toplam nüfusu 171.261 olarak vermektedir. Bu son salnamenin verilerine göre hemen hemen bugünkü il sınırları çerçevesine sahip Yozgat Sancağı'nın nüfusu, 170 binin üzerine çıkmış idi. O tarihlerde Ankara Vilayeti'nin (Kayseri, Kırşehir, Çorum, Yozgat ve vilayet merkezi olan Ankara sancağı da dahil olmak üzere) toplam nüfusu, 1.021.140 olarak tespit edilmiştir. Buna göre Yozgat'ın nüfusu, vilayet nüfusunun % 17'sini, yani yaklaşık 1/6'sını teşkil etmekteydi.18 1325 salnamesinden ise 1906-1907 yıllarındaki belediye sınırlan dahilinde mevcut nüfus ile merkez kazaya bağlı köylerin nüfuslarının verilerine ulaşma imkanı elde ediyoruz. Bu verilere göre, Yozgat şehir merkezinin nüfusu: 20.584, köylerin ise: 54.157 olup merkez kazanın kendisine bağlı köyleriyle beraber toplam nüfusu: 74.741 idi.

Nüfusla ilgili olarak Salnamelerden elde edebildiğimiz en son tarihli bilgi, hicri 1319 miladi 1902-1903'den sonra yapılmış nüfus sayımının bilgileridir.

Bu bilgiye göre Yozgat'ın nüfus durumu:

KazaToplamErkekKadın
Yozgat92.27548.86142.414
Akdağmadeni46.78324.67322.11
Boğazlıyan57.48330.7726.713
Yekun196.541104.30492.237
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: YOZGAT SANCAĞI OSMANLI VİLAYET SALNAMELERİ

Mesajgönderen TurkmenCopur » 16 Ara 2010, 20:18

6 - EKONOMİK VE SOSYAL DURUM

a - Ekonomik veriler:

1293 salnamesinde Yozgat'ın o yıllardaki iktisadi durumuna ışık tutacak bir takım veriler bulunmaktadır. Bu verilerden anladığımıza göre, 1876'lı yıllarda Yozgat kazasında 26 tane mağaza, 20 tane kahvehane vardı. Günümüzde olduğu gibi o tarihlerde de kahvehane alışkanlığı Yozgat'ta yaygın olmalı ki vilayet genelindeki kazalar içerisinde en çok kahvehane Beypazarı ile Yozgat'ta idi. Beypazarı'nda 20, Ankara'da ise 19 taneydi. Vilayetin diğer bütün kazalarında ise kahvehane miktarı 3-5 taneyi geçmemekteydi. Bunlardan başka 2 tane kalhane (Demir dökümhanesi), 7 kiremithane, 12 mera, 5 yoncalık, 1 kışlak, 4 debbağlıane, 7 değirmen, 68 cehrilik, 23 dutluk, 3 çayırlık olup toplam dükkan sayısı 897 idi.

1893'lerde Yozgat şehir merkezinde 192 dükkan, 15 fırın, 4 han, 8 hamam, 6 değirmen bulunmaktaydı. Bu tarihlerde şehir merkezindeki toplam hane sayısı 3152'dir.21 1906'larda ise 3561 hane görünmektedir.

1893'ten bu yıllara kadar geçen 12-13 sene zarfında hane sayısındaki artışın '9' olduğu anlaşılmaktadır.
1906'larda ayrıca 852 dükkan, 9 han, 1 fabrika, 1 bedesten mevcut olduğu 1325 salnamesinde zikredilmektedir.
Hayvan mevcudu ile ilgili veriler şöyledir: 1900'lerin başında kazada 19.929 koyun, 6498 keçi, 18972 tiftik keçisi mevcut olup yıllık 22257 yapağı, 7254 kıl, 21 000 okka tiftik hasıl olmaktaydı. Büyükbaş hayvan olarak-sa 4400 manda, 22 600 karasığır, 2000 at, 400 merkeb ve 50 katır vardı.
1906 yıllarını kapsayan verilerde ise yukarıdaki rakamlara göre önemli farklıklar göze çarpmaktadır. 1325 salnamesinde hayvan mevcudu ile alakalı veriler şöyledir: Deve: 774, inek ve öküz: 35 077, manda: 4345, at-kısrak-bargir: 2746, ester: 19, merkeb: 10 150, tiftik keçisi: 70 171, koyun: 75 878.25

Boğazlıyan kazasında 1900 yıllarında 6366 hane ve 800 dükkan mevcuttu. Ayrıca 2 kahvehane ve 5 fırın bulunmaktaydı.26 Aynı yıllarda ise Akdağmadeni kazasında 510 hane, 210 dükkan, 10 kahvehane, 1 hamam, 129 değirmen ve 5 fırın vardı.

Yozgat sancağı genelinde h. 1322 (m.1904-1905) senesinde yapılan genel Yozgat sancağı genelinde h. 1322 (m.1904-1905) senesinde yapılan genel hayvan sayımının sonucunu gösterir veriler:

a) Büyükbaş Hayvanlar

Kazaİnek-ÖküzMandaBargirEsterDeveMerkep
Merkez Maden Boğazlıyan Yekun16.0442.140 2.082.637472110.495
10.31.805 6.02721.3332 64035.628
11.787 38.0311.715 5.685673 1.7977.575 23.698


b) Küçükbaş Çift Hayvanlar

KazaTiftikKoyunKıl keçisiOküz
Merkez Boğazlıyan Maden Yekun65.40471.597 63.0398.0922.915
25.53532.32117.54215.886
31.948 122.687166.95737.362 52.99713.260 52.061


c) Hicri 1306 (m. 1888-1889) senesinden 1321 (m.1903-1904) senesi sonuna kadar Yozgat sancağının koyun ve tiftik keçisi miktarını gösterir listeden bazı örnekler:

Yıl (Hicri)KoyunTiftik Keçisi
130699.33999.329
1310100.63797.667
131296.836101.232
1314102.6686.535
1318112.124117.33
132175.87870.171


d- Sosyal veriler:

Salnamelerde Yozgat'ın sosyal ve kültürel durumunu değerlendirmemizde ipucu olabilecek bilgiler de bulunmaktadır. Bu çerçevede değerlendirebileceğimiz verilere göre 1876 tarihlerinde Yozgat'ta 5 adet mektep, 1 muvakkithane, 7 medrese, 9 cami, 4 tekke, 2 mescit, 1 mahkeme, 1 hükümet konağı ve 55 çeşme bulunmaktaydı.

1299 Salnamesinde sancağın genelini kapsayan bilgileri bulmaktayız. Bu verilere göre 1881 yıllarında Yozgat sancağı genelinde 3 rüştiye mektebi (Yozgat, Akdağmadeni ve Çorum'da), 49 medrese (talebe sayısı: 1284), 1360 mescit, 166 cami, 89 tekke, 66 han, 17 hamam, bulunmaktaydı. Toplam hane sayısı 34681'dir.

1893'lerde ise Yozgat şehir merkezinde 3152 hane, 4 han, 8 hamam, 18 cami ve mescit, 5 tekke, 5 medrese, 2 kütüphane, 1 rüşdiye mektebi, 3 ibtidaiye ve 15 sıbyan mektebi mevcuttu. Merkeze bağlı köylerde de 48 sibyan mektabi olup zikr olunan mekteplerde 3220 sibyan bulunmaktaydı. Ayrıca, 1 hükümet konağı, 1 kışla, 1 karakolhane, 1 cebehane, 1 hapishane, 1 hastahane, 1 belediye dairesi, 1 depo, 1 telgrafhane, 8 ahşap ve 13 kargir köprü, 1 gazhane mevcut idi.

1906'lı yıllarda cami sayısı 17 olarak görünmektedir. Ayrıca, yine bu yıllarda Yozgat merkezinde 1 mekteb-i idadi, 15 ibtidaiye mektebi ve 8 hamam vardır.
Kazalara gelince: 1900'lü yıllarda Boğazlıyan kazasında 116 cami mescit ve medrese, 66 mekteb, 1 hükümet konağı, 1 hapishane, 2 han, 15 köprü, 250 çeşme bulunmaktaydı.Akdağmadeni kazasında ise yine aynı yıllarda 1 hükümet konağı, 1 cami, 4 medrese, 1 rüşdiye, 2 ibtidaiye, bütün kazanın 145 köyünde 82 cami ve mescit, 152 mekteb, 6 tekke, 18 köprü, 287 çeşme bulunmaktaydı.
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: YOZGAT SANCAĞI OSMANLI VİLAYET SALNAMELERİ

Mesajgönderen TurkmenCopur » 16 Ara 2010, 20:24

7 - MEMLAHALAR (TUZ OCAKLARI)

Sekilü Memlahası:


Yozgat'a 50 km. uzaklıktadır. Büyük bir kaya tuzu madeni olup tahminen 300.000 km2'lik bir alana yayılmıştır.
Bu memlahadan şimdiye kadar (h. 1311) lağım barutuyla atılan lağımlar vasıtasıyla tuz çıkarılmaktayken bu defa tesis edilen "galeri" mağralar vasıtasıyla işlem yapılmaktadır.
h. 1305 M. 1887-1888 senesinde sarf olunan 15.000 kuruş masarif-i ihraciye ile 1.000.000 kg.'ı geçkin tuz çıkarılmıştır. Aynı sene elde edilen net gelir ise 450.000 kuruş raddesindedir.
İhraç edilen tuzun çoğunluğu, Yozgat Sancağı'nda tüketilmektedir. Sekilü Memlahası müdürlük merkezi olup Cağul, Akçakoyunlu, Sarıkaya göl memlahaları buraya bağlıdırlar.

Cağul Memlahası:

Sekilü'den 35 km. mesafede Delice Nehri'nin civarında dağın eteklerindedir. Bu memlaha göl halinde olup 44 adet havuzları iki menba'dan cereyan eden tuzlu sulardan hasıl olmaktadır. Bir senede çıkarılan tuzun mikdarı, 500.000 kıyye ve hasılat-ı gayr-ı safiyesi 200.000 kuruş raddelerindedir.

Akçakoyunlu Memlahası:

Sungurlu'dan 20 km. uzaklıktadır. Bu memlaha da göl halindedir. 60 kadar havuzun 44'ü işletilmektedir. Bir senede 600.000 kıyye tuz çıkarılmakta ve gayr-ı safi hasılat ise 150.000 kuruşa baliğ olmaktadır.

Sarıkaya Memlahası:

Bu memlaha Sungurlu'dan 10, Sekilü'den 40 km. mesafededir. İki menba', bir kuyu ve 47 havuzdan ibarettir. Yıllık 500.000 kıyye tuz çıkarılmakta olup hasılatı 180.000 kuruş raddelerindedir.
Bu memlahaların hepsinde de yenileme ve imar çalışmaları yapılmaktadır.

8 - YOZGAT SANCAĞI'NDAN HAZİNEYE TERTİP OLUNAN VERGİLER

1876 verilerine göre Hazine için Yozgat Sancağı genelinden tahsil olunan vergilerin dökümü şöyledir:

Duhan (Tütün) ÖşürüRüsumat Bedeli Kitre A'şanCehri A'şarı
9.000 krş.126.640 krş.12.750 krş.20.300 krş.
Ağnam (Koyun) Rüsumu Bedel-i A'şar Bedel-i Askeri Virgü
2.072.281 krş.5.172.879 krş.265.419 krş. 2.199.000 krş.
Toplam 10.889.770 krş.
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: YOZGAT SANCAĞI OSMANLI VİLAYET SALNAMELERİ

Mesajgönderen TurkmenCopur » 16 Ara 2010, 20:33

Aynı dönemde Ankara Vilayeti'nin genelinde elde edilen varidat ise şöyle idi:

Ankara Sancağı13.424.189 krş.
Kayseri Sancağı6.100.418 krş.
Kırşehir Sancağı3.908.145 krş.
Yozgat Sancağı10.889.770 krş.
Vilayet Geneli Toplam34.322.522 krş.


Bu verilere göre, vergi gelirleri açısından o tarihlerde Yozat Sancağı, vilayeti oluşturan sancaklar arasından Ankara'dan sonra Kayseri ve Kırşehir'in önüne geçerek ikinci sırada yer almaktadır. Kayseri'den yaklaşık olarak % 40, Kırşehir'den ise yaklaşık % 70 daha fazla hasılat toplatılmakta olduğu görülmektedir.

1299 ve 1311 yılı salnamelerinde vergi gelirleri 1299 Salnamesi'nde olduğu gibi, sancaklara göre dağıtılmış şekilde ayrıntılı olarak verilmemiştir. 1311 Salnamesi'nde Yozgat'ın kaza olarak yıllık (1892-1893) vergi mürettebatı gösterilmiştir. Bu tarihlerde Yozgat Kazası'nın nahiyeleriyle birlikte vergi gelirleri; 1.514.958 krş.a'şar vergisi, 734.067 kuruş ağnam (koyun ve keçi) vergisi ve 1.229.328 krş. da diğer kalemlerden olmak üzere toplam 3.478.358 krş.'tur.38 Aynı tarihlerde Kırşehir Kazası'ndan 2.180.962, Kayseri Kazası'ndan da 4.263.653 krş. vergi tahsil edilmekteydi. Vilayetin genel varidatı ise 44.697.715 krş.'tur.

1900'lerin başlarında ise Yozgat Kazası'ndan tahsil olunan varidatın toplamı 3.840.980 krş.39 olup aynı yıllarda Çorum Kazası'ndan 3.160.870, Kırşehir Kazası'ndan da 3.201.088 krş. vergi tahsil olunmaktaydı.

1907 senelerine gelindiğinde kazanın vergi gelirleri şöyledir: Emlak ve Akar vergisi: 688787 krş, Temettü' vergisi: 113170 krş., Bedel-i Askeriye: 53761 krş, Aşar: 1749664 krş, Ağnam bedeli: 59501 krş, Hayvanat-ı Ehliye vergisi: 272721 krş, Orman: 19436 krş, Maden: 2297 krş, Müteferrik: 21750 kuruştur ki toplam 2.981.087 kuruşa baliğ olmaktadır. Bu tarihlerde Ankara vilayetinin toplam gelirleri ise 48.938.653 kuruş olarak görülmektedir.

1325 Salnamesine göre 1906 yıllarında kazaların vergi mürettebatı şöyleydi:

a) Boğazlıyan Kazası:

Emlak ve Akar Vergisi:372.230 kuruş
Temettuğ:81.176 kuruş
Bedel-i askeri:1.190.034 kuruş
Aşar Vergisi: 1.430.552 kuruş
Ağnam Vergisi:411.798 kuruş
Hayvanat-ı Ehliye Vergisi:142.244
Mütenevvia:5. 790
Orman:63.436 kuruş
Ziraat Bankası Bilançosu: 47.950 kuruş
Toplam Alacak: Tahsilat: 27.503 kuruş
Bakiye: 476.538 kuruş


b) Akdağmadeni Kazası:

Emlak ve Akar Vergisi:358.249 kuruş
Temettuğ:60.587 kuruş
Bedel-i askeri:574.688 kuruş
Aşar Vergisi:923.020 kuruş
Ağnam Vergisi:395.057 kuruş
Hayvanat-ı Ehliye Vergisi:173.016
Mütenevvia:4.740 kuruş
Orman:25.092
Ziraat Bankası Bilançosu: 54.890 kuruş
Toplam Alacak: Tahsilat:27.503 kuruş
Bakiye:476.538 kuruş
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: YOZGAT SANCAĞI OSMANLI VİLAYET SALNAMELERİ

Mesajgönderen TurkmenCopur » 16 Ara 2010, 20:35

9 - MEKTEPLER

1293 Salnamesine göre 1876 yıllarında Yozgat Kazası dahilinde eğitim ve öğretim kurumu olarak 7 medrese, 4 "mekteb-i İslam" ve 1 de gayr-i müslim mektebi mevcuttur.
1299 senesi salnamesi verilerinden anlaşıldığı kadarıyla 1881-1882 yıllarında Yozgat Sancağı dahilinde birisi Yozgat merkezinde, birisi Akdağmadeni Kazası'nda ve birisi de o tarihlerde Yozgat Sancağı'na bağlı bir kaza olan Çorum'da olmak üzere 3 mekteb-i rüşdiye (ortaokul) bulunmaktaydı. Ayrıca, sancak genelinde 49 medrese ve 1284 talebenin olduğu kaydedilmektedir.
1311 yılı salnamesinde yer alan bilgilerden anlaşıldığına göre ise, 1893-1894'lü yıllarda Yozgat Kazası dahilinde 5 medrese, 1 mekteb-i rüşdiye, 2'si erkek 2'si de kızlara mahsus olmak üzere 43 ibtidai (ilkokul) ve 15 sibyan (çocuk) mektebi mevcut olup zikrolunan bu mekteplerde 3220 çocuk okumaktaydı. Ayrıca, kaza merkezinde 778 adet çeşitli kitabı bulunan 2 adet de kütüphane mevcuttu.

1318 Salnamesi bilgilerine göre ise, 19901ü yılların başlarında Yozgat Kazası'nda 1i'dadi, 8 medrese, 1 mekteb-i rüşdiye, 3 ibtidaiye mektebi (2'si erkek 1'i kızlara ait), 15 sibyan mektebi bulunmaktaydı. Bundan başka, merkez kaza köylerinde de toplam 48 sibyan mektebi vardı. Yukarıda zikredildiği gibi 2 adet kütüphane mevcut olup 778 kitabı havi idi.

Yozgat İdadisi (Lisesi): 1894-95 senesinde açılmış olan okul, o zamanın parasıyla 174.396 kuruşa mal olmuştur.
Yozgat İdadisi'nde 1901-1902 senesi eğitim-öğretim döneminde okuyan öğrenci mevcudu 95'tir.

Okulda gösterilen dersler ile hocaların isimleri şöyledir:

1. Müdür (Fransızca, Tarih ve "Kitabet" Öğr.) Ahmed Raşit Ef.
2. Arapça, Hesap ve Usul-i Defteri Öğr. Süleyman Rüşdü Ef.
3. Coğrafya, Cebir, Hendese (Geometri), "İlm-i Eşya" ve Farsça Öğr. Arif Ef.
4. Dini İlimler ve Türkçe Öğr. Hıfzı Ef.
5. Ziraat ve Sağlık Bilgisi Öğr. İsmal Faik Ef.
6. Türkçe ve Coğrafya Öğr. Celal Ef.
7. Güzel Yazı (Hüsn-i Hatt) Öğr. Asım Ef.
8. Resim Öğr. Mahir Ef.
9. Gözetmen (Mubassır) Hulusi Ef.
10. Hademe (2 kişi)
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: YOZGAT SANCAĞI OSMANLI VİLAYET SALNAMELERİ

Mesajgönderen TurkmenCopur » 16 Ara 2010, 20:37

10 - YOLLAR

20. yüzyılın başında, Yozgat'ın çevre il ve ilçelerle ulaşımını sağlayan yollar ve köprülerin durumu şöyleydi:


a) Ankara-Yozgat Yolu:
işlemekte olan şose Trabiyesi açılmış Kargir köprü
b) Yozgat-Sivas Yolu:
İşlemekte olan şose Trabiyesi açılmış Henüz başlanılmamış Kargir köprü
c)  Yozgat-Sungurlu Yolu:
İşlemekte olan şoşe Trabiyesi açılmış Henüz başlanılmamış Kargir köprü
d) Yozgat-Soğukoluk Yolu
Trabiyesi açılmış
e)  Kayseri-Samsun Yolu:
Şose 136.661 m.


12 - 1876-1900 TARİHLERİ ARASINDA YOZGATTAKİ ÜSTDÜZEY YÖNETİCİLER İLE RESMİ DAİRE, MECLİS, MÜESSESE ve MEMURLUKLAR

a) h. 1293, 1299 ve 1311 Salnamelerine Göre Üstdüzey Yöneticilerin İsimleri ile Resmi Daire ve Müesseseler:


1293 Salnamesi1299 Salnamesi1311 Salnamesi
Mutasarrıf: HüseyinMutasarrıf: -Mutasarrıf: Ahmed Şevki Ef
Necib Ef.Naib: Mehmed Rıfat Ef.Naib: Abdurrahman Ef.
Naib: Mehmet EfendiMüftü: Tahir Ef.Müftü: Abdullah Ef.
Müftü: Abdünnafı Ef.Muhasebeci: AhmedMuhasebeci: Adil Ef.
Muhasebeci: SüleymanMuhtar Ef.Tahrirat Müdürü: Osman
Raşid Ef.Tahrirat Müdürü:Namık Bey
Evkaf Muhasebecisi:Mustafa Naili Bey
İsmail Şevki Ef.Evkaf Müdürü: Ahmet
Tahrirat Müdürü:Hamdi Ef.
Ömer Sakib Ef.


Liva İdari ve MülkiResmi Daire veDaireler
TeşkilatıKurumlar
1 - Meclis-i Idare-i Liva1 - Erkan-ı Liva1 - Tahrirat Kalemi
2 - Meclis-i Temyiz-i LivaNaib: Memed Rifat Ef.2 - Evrak Kalemi
3 - Muhasebe-iMüftü: Tahir Ef.3 - Mal Kalemi
Liva KalemiMuhasebeci:4 - Vergi Kalemi
4 - Tahrirat-ıAhmed Muhtar Ef.5 - Nüfus Dairesi
Liva KalemiTahrirat Müdürü:6 - Defter-i Hakani Kalemi
5 - Mahkeme-iMustafa Naili Bey7 - Evkaf Kalemi
Şer'iyye-i LivaEvkaf Müdürü: Ahmed8 - Banka Şubesi
6 - Mahkeme-iHamdi Bey9 - Mahkeme-i Bidayet-i
Ticaret-i Liva2 - İdare HeyetiHukuk
7 - Emlak Kalemi3 - Bidayet Heyeti10 - Ceza Dairesi
8 - Meclis-i Beledi-i Liva4 - Ceza Dairesi11- Adliye Kalemi
9 - Arazi Kalemi5- İcra Dairesi12 - Mahkeme-i Şer'iyye
10 - Menafi' azalan6 - Mahkeme-i Şertyye13 - Telgraf İdaresi
11 - Rüsumatmemurları14 - Belediye
Tahrirat Kalemi7 - Yozgat Muhasebe15 - Duyun-ı Umumiye
a) Nazır-i RüsumatKalemi16 - Reji İdaresi


b) Muavin-i Rüsumat8 - Tahrirat Kalemi17 - Zabıta Dairesi
c) Rüsumat Tahrirat9 - A'şar Dairesi18- Polis İdaresi
Kalemi10 - Beledi Dairesi19- Mekteb-i Rüşdiye
d) Rüsumat Muhasebe11- Merkez-i Liva
Kalemitahsildarları
e) Rüsumat İdaresi12 - Emlak Kalemi
f) Memlaha memurları13 - Defter-i Hakani
Kalemi
14 - Rusum-ı Sitte Nezareti
a) Muhasebe Kalemi
b) Tahrirat Kalemi
c) Merkez Müdüriyeti
15 - Menafi' Komisyonu
16 - Ziraat Odası
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26


Dön Bozok Sancağı ve Çapanoğlu Türkmenleri

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir