Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Yozgat ve Yöresi Türk Devri Yapıları

Burada Bozok Sancağı ve Çapanoğlu Türkmenleri hakkında önemli başlıklar bulabilirsiniz.

Re: YOZGAT VE YÖRESİ TÜRK DEVRİ YAPILARI

Mesajgönderen TurkmenCopur » 16 Ara 2010, 18:42

ÇİNÇİNLİ SULTAN HAN

Kırşehir-Zile yolu üzerinde, Karamağra'nın 16 km. kuzeyinde Sarayö-zü Boğazı'nda kurulmuş, çok harap bir yapıdır. Yakınında şimdi kullanılmayan bir ılıca vardır.

Kitabesi yoktur. Yalnız K. Erdmann, F. Sümer ve M.K. Özergin'in belirttiği gibi, "Muhtemelen Valde Sultan Melike Mah-Peri Hatun tarafından yaptırılmıştır. Gene bu Hatun'a ait, Karamağra Camii'ndeki bir kitabe ile Çöteli'deki diğer kitabenin tarihleri 637/1239-40'dır." Karamağra Camii minare kaidesinin doğu yüzünde, bu hanın kitabesinin bir kısmı bulunmaktadır. Bu kitabeye göre, H. 637/M. 1239-40'da Valde Sultan Mah-Peri Hatun tarafından yaptırılmıştır.

Han, kapalı ve açık kısımdan oluşmuş, kuzey-doğuya yönelik, moloz taş üzeri kesme taş kaplama bir yapıdır. Kapalı mekandan bugün ayakta arka duvar ve yan duvarların büyük bir kısmı kalmıştır. Üst örtüsü tamamen yıkılmıştır. İç mekan bölüntüsünden hiç bir iz kalmamıştır. Eğer K. Erdmann, yapının planını çıkartmamış olsa idi; planını çıkartmak çok zor olacaktı. Bu plana göre, 23x27 m. boyutlarında, kare kesitli ayaklarla ikiye bölünmüş, enine beş sahanlıdır. İç mekanı ortada, boyuna uzun dikdörtgen bir şahın keser. "Her paye arası 3.60 m. idi. Orta nefin üçüncü bölümünde bir kubbe olup olmadığı belli değildir. Işıklandırma hakkında hiç bir şey söyleyemeyiz." Şahın üzerlerini sivri beşik tonoz örtmektedir. Örtü sisteminin tonoz izlerini doğu ve güney duvarlarında görmek mümkündür. İç mekana giriş kapısı kayıptır. Dışta, kapalı mekanın kuzey ve batı köşelerini tamama yakın, güney-batı duvarı hariç diğer duvarların orta kısımlarını yarım kare planlı payanda kuleleri destekler.

Avlu, kapalı mekandan 4 m. sağa ve sola taşkındır. Bugün avludan bazı temel kalıntılarından başka hiç bir şey görülmez. Sağda dört birbirine eş büyüklükte kapalı oda vardır. Uçtaki oda ile ondan önceki oda arasında bir bağlantı bulunur. Avlunun girişi ve sol duvar bölüntüsü belli değildir." Ayrıca avlu duvarının güney-batı köşesinde bir takım kare, dikdörtgen planlı yapı topluluğu görülür. Bu yapılar hakkında, herhangi bir kazı yapılmadan kesin bilgi vermek imkansızdır.

ÇEKEREKSU HAN

Kırşehir-Zile yolu üzerinde, Karamağra'nın 31 km. kuzeyinde, Çekerek Suyu kuzeye kıvrılmadan sol kısmında, Kesik Köprü yanında, çok harap bir yapıdır.
Kitabesi yoktur. Yalmz M.K Özergin'in işaret ettiği gibi, muhtemelen Valide Sultan Melike Mah-Peri Hatun tarafından, XIII. yüzyıl ortalarına doğru yaptırılmıştır.

Yapı kuzey-doğuya yönelik, moloz taş, üzeri kesme taş kaplama, kapalı ve açık kısımdan oluşmuş bir handır. Kapalı mekandan bugün ayakta, giriş duvarı haricinde, üç duvar ve avlunun güney-doğu duvarı kalmıştır. Örtüsü tamamen yıkılmıştır. İç mekan bölüntüsünü oluşturan ayaklar kaybolmuştur. Eğer planı K. Erdmann tarafından çıkartılmamış olsa idi; kazı yapılmadan planım çıkartmak mümkün olmazdı.

Bu plana göre, iki sıra dört kare ayağın böldüğü sivri beşik tonozla örtülü, üç sahınlı bazilikal planlıdır. Orta şahın yan sahınlardan daha geniştir. Sol şahın sağ şahından daha dardır. Çünkü sol zemin kenarı uçurumdur. Kuzey-doğu duvarında sahınların üzerini örten sivri beşik tonoz izlerine rastlanır. Girişi tamamen yok olmuştur.
Avlu, kapalı mekan duvarından üçer metre sağa ve sola taşkındır. Avlu duvarlarından sadece güney-doğu duvarından bir parça kalmıştır. Diğer duvarları tamamen yıkılmış bir harabe görünümündedir.
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: YOZGAT VE YÖRESİ TÜRK DEVRİ YAPILARI

Mesajgönderen TurkmenCopur » 16 Ara 2010, 18:42

BUGÜN YERİNDE OLMAYAN HANLAR

ÇAYIRŞEHİR HANI


K. Erdmann'a göre, 1955'de ziyaret edilen hanın yalnız temel duvarlarının kaldığını ve Çayırşehir'in biraz doğusunda yer aldığını belirterek, kendisinin de bu yapıyı bulamadığından bahseder.

ÇANDIR HAN

K. Erdmann'a göre, Çandır ve Çayırşehir, arasında, Çandır'a giriş yolunun 5 km. önünde, yolun sağında bir tepe üzerinde sadece duvankalıntıları kalan bir yapıdır. Arazinin durumundan burada bir han yapısının olabileceğini zannetmediğini belirterek, burası bir Roma yapı kalıntısı da olabilir der.

DELİCESU HAN

K. Erdmann'ın belirttiğine göre, Osten Sch. adlı bir seyyahın 1926'da Sekili yakınındaki bir köprüde büyük bir han kalıntısının olduğunu yazar. Herhalde Selçuklu hanıdır, der. K. Bittel 1942'de bu hanın kaybolduğundan bahseder.

KARAHİSAR BEHRAMŞAH KALESİ

Akdağmadeni'nin Çalışkan (Muşallim) köyünde, köyün kuzeydoğusunda bulunan yüksek bir tepp üzerine kurulmuş ufak bir kaledir. "Gıyaseddin Keykavus zamanı (1237-1246) emirlerinden Necmeddin Behramşahri Candar'a ait olan bu kale tahminen XIII. yüzyılın ilk yarısında yapılmıştır."

Kalenin bir çok kısmı yıkık ve haraptın. Sadece batı ve güney duvarı ayaktadır. Doğu kısmı daha sarp ve kayalıktır. Yüksek kale duvarları, moloz taş üzeri kesme taş kaplamadır. İçte ise bu taş kaplama, taş dizileri tuğla gibi çaprazlama dizilerle sıralanarak zikzak duvar örgüsünü oluşturmuştur. Batı ve kuzey dış duvarlarda, uzun dikdörtgen üç ufak burç vardır.
Kalenin kaç girişi olduğu bilinmemektedir. Yalnız kuzey yönünde köylülerin demir kapı dedikleri büyük bir açıklık ile batıda kemer izlerinin dahi belli olduğu küçük bir açıklık vardır. Çok tahrip olmasına rağmen planı çıkartılabilecek şekilde ayakta durmaktadır.
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: YOZGAT VE YÖRESİ TÜRK DEVRİ YAPILARI

Mesajgönderen TurkmenCopur » 16 Ara 2010, 18:42

-IV- HAMAMLAR

YOZGAT ÇAPANOĞLU HAMAMI-VAKIF HAMAMI


Çapanoğlu Camii'nin güney-doğusunda, bir büyük sekizgen kasnaklı, iki küçük kubbeli, moloz taş bir yapıdır.
Yapı, Çapanoğlu Süleyman Bey tarafından, H. 1208/M. 1793 tarihinde yaptırılmıştır. Hamama, batıya açılan dikdörtgen kapıdan girilir.

Soyunma yeri kareye yakın dikdörtgen planlı, iki katlıdır. Odaların ön kısmında, köşeleri pahlanmış kare kesitli sütunların taşıdığı revaklı bir kısım ile ortada küçük sekizgen fıskiyeli bir havuz yer alır. Soyunma yerine açılan girişin sağında beş merdivenle inilen ılıklığın giriş kapısı bulunur.

Ilıklık, enine uzun dikdörtgen planlıdır. Doğu yönünde iki küçük temizlik odası vardır. Bu mekanın üzeri iki sivri payanda kemeri ile üçe ayrılmıştır. Ortası kubbe ile iki köşede aynalı tonozla örtülüdür. Ilıklıktan sıcaklığa da yuvarlak kemerli bir kapıdan girilir.
Sıcaklık orta hacme açılan dört eyvan ile haç plan şeması gösterir. Orta kısımda sekizgen bir göbek taşı vardır. Orta kubbe, dört sivri kemer üzerine oturur. Dört eyvanın kollan arasında kalan dört halvet odasının ön kısımlan, yuvarlak kemerli kapılarla pahlanmıştır. Halvet odaları üçer kurnalı ve üst örtüleri küçük kubbelerle kapatılmıştır. Bu kubbeleri her köşede yarım kubbecikli tromplar taşır. Hamamın külhan ve hazne kısmı sıcaklığın güney eyvan duvarında yer alır. Bu plan şeması ile S. Eyice'nin hamam tipolojisinden "A" plan tipine girer.

1960'larda Vakıflar tarafından onanları bu yapının kuzeyine, yakın bir tarihte aynı plana benzer bir hamam kısmı ilave edilerek çifte hamam görünümü verilmeye çalışılmıştır. Ancak bu ilave kısım şimdi kullanılmamaktadır.

AKDAĞMADENİ HACI HAMAMI

Akdağmadeni çarşısında, belediyenin hemen alt kısmında, üst çarşı caddesini kesen dar bir aralık içinde yer alan, sekizgen kasnaklı, iki büyük kubbeli, meyilli bir zemine oturan moloz taş bir yapıdır. Şimdi depo olarak kullanılan yapı zemininin kuzey tarafi daha yüksektir. Buradan bakıldığında yapının örtü sistemi tamamen görülebilir.
Hamamın kim tarafından yaptırıldığı kesin olarak bilinmemektedir. Sadece soğukluktan sıcaklığa geçiş kapısı üzerinde küçük, kare bir kitabesi vardır.

1- Maşa Allah
2- Hamamın
3- Tarih Küşadı
4- Sene 1311

Kitabeye göre, H. 1311/M. 1895-96 tarihinde yaptırılmıştır. Doğudaki dikdörtgen iki pencerenin yanındaki kapıdan direkt olarak soğukluğa girilir. Soğukluğun sağ tarafı, üç yuvarlak kemerle bu mekana açılan soyunma yerleri vardır. Kemer araları şimdi tamamen kapatılmıştır. Soğukluğun üç tarafını çeviren "U" şeklinde bir teras bulunur. Bunun ortasında yuvarlak fıskiyeli bir havuz yer alır. Soğukluğun büyük kubbesini, köşelerde yarım kubbeli tromplar ve kemerler taşır. Sekizgen kubbe kasnağının dört yüzünde, sivri kemerli pencereler vardır.

Soğukluk ile sıcaklık arasında yer alan enine dikdörtgen bir ılıklık yer alır. Girişin solunda tek kurnalı temizlik odası bulunur. Üzeri beşlik tonozla örtülüdür. Beşik tonozun orta kısmı (kapılar üzerine gelen kısım) küçük kubbe ile örtülüdür.
Ortasında yuvarlak göbek taşı bulunan sıcaklık mekanın etrafı set şeklinde yüksek oturma yerleri ile çevrilidir. Bu set üzerinde altı kurna taşı ile sıcaklığın kuzey-doğu köşesinde büyük bir halvet odası vardır. Üzeri beşik tonozla örtülü dikdörtgen planlı halvet odasında da iki kurna taşı yer alır. Sıcaklığın üstü de soğuklukda olduğu gibi büyük kubbe ile örtülüdür. Kuzey duvarına bitişik hazne ve külhan bulunur.

-V -KÖPRÜLER

KESİK KÖPRÜ


Eski Kırşehir-Zile yolunda, Karamağra'nın 31 km. kuzeyinde, Çekereksu üzerinde kurulmuştur. Çekereksu Han'la birlikte (XIII. yy. ortaları), aynı tarihlerde yapılmış olmalıdır. Kuzey-doğu yönünde uzanan köprünün tamamı yıkılmıştır. Sadece iki uçtaki kemer boyunlarının bir kısmı kalmıştır. 5,5 m. eninde, 65 m. boyunda ve tahminen beş gözlüdür.

KARABIYIK KÖPRÜSÜ

Yozgat-Şefaatlı yolu üzerinde, Yozgat'a 38 km. uzaklıkta, doğu-batı yönünde, Konak Suyu üzerinde kurulmuştur. Kitabesi yoktur. Yavuz Sultan Selim tarafından (1516) Mısır Seferine giderken yaptırılmıştır.

Ayaklar üzerinde oturan üç sivri kemerli,, iki alçak mahmuzlu, 60 cm. yüksekliğinde korkuluk duvarı ile uçlarda ve ortada baba taşlan olan, beyaz kesme taştan yapılmış bir köprüdür.
Köprü, 54 m. boyunda, 4,5 m. enindedir. Kemer açıklıkları, batıdan doğuya doğru, 6,60 m., 6,60 m. ve 7,50 m.; kemer yüksekliği, 2,5 m., 3 m. ve 3 m.'dir. Köprünün ortasına doğru bir harpuştalık farkedilir.

YOZGAT-ŞEFAATLI YOLU ÜZERİNDEKİ BİR KÖPRÜ

Yozgat-Şefaatlı yolunun 8. km'sinde, Delice'nin (Kızılırmak'ın en büyük kollarından biri) bir kolu üzerinde, kuzey-güney doğrultusunda kurulmuş, san kesme taş bir yapıdır.
Mansap tarafından küçük bir kitabesi vardır. Kitabe kasden kazındığından sadece tarih kısmını okuyabildik. Kitabesine göre H. 1310/M.
1894- 1895 tarihinde yaptırılmıştır.
Kemer açıklıkları 8 m., kemer yükseklikleri 3.20 m.dir. 2 seğment kemerli, kaynak tarafında iki yuvarlak mahmuzlu bir yapıdır. 28,5 m. boyunda, 5 m. eninde ve 50 cm.lik korkuluk duvarı olan bir köprüdür.

YOZGAT ÇAPANOĞLU EDİP BEY KÖPRÜSÜ

Taşköprü Mahallesinde, Nakıpzade Camii'nin hemen yanında, şehrin içinden akan iki suyun birleştiği noktada, güney-kuzey doğrultusunda kurulmuş bir köprüdür.
Menba tarafında yer alan büyük mermer kitabesine göre, H. 1313/M.
1895- 96 tarihinde Çapanoğlu Edip Bey tarafından yaptırılmıştır.

San kesme taştan yapılmış, 23 m. uzunluğunda, 5 m. eninde, memba tarafında yuvarlak gövdeli mahmuzlu ve 50 cm. yüksekliğinde korkuluk duvarı olan bir köprüdür. Kemer açıklığı 5,10 m., kemer yüksekliği 3,90 m. olan, iki yuvarlak kemerlidir.

BEYLER KÖPRÜSÜ

Yozgat-Boğazlıyan yolu üzerinde, san kesme taştan yapılmış, iki seğment kemerli bir köprüdür. Memba tarafındaki yuvarlak gövdeli mahmuzu üzerinde mermer bir kitabesi bulunmaktadır.

"Köprünün çok güzel taş kitabesine göre H. 1314-1316/M. 1896-98 tarihlerinde Sultan Hamid zamanında yapılmıştır."
Köprünün korkuluk duvarı siyah-beyaz renkle trafik nedeniyle boyanmıştır
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: YOZGAT VE YÖRESİ TÜRK DEVRİ YAPILARI

Mesajgönderen TurkmenCopur » 16 Ara 2010, 18:43

-VI-
ÇEŞMELER

ÇAPANOĞLU CAMİİ ÇEŞMESİ


Yozgat Çapanoğlu Camii'nin doğu avlu duvarının dışında, çarşıya bakan yüzünde, yarı serbest bir çeşmedir.
Çeşme Abdülhamit'in tahta geçişinin 25. senesinde 1901 tarihinde Hamidiye Çeşmesi adıyla yaptırılmıştır. Beyaz kesme taştan yapılmış, üçgen alınlıklı, dış bükey gövdeli bir çeşmedir. Üç, ön yüzeyinde, birer de yan yüzeylerinde olmak üzere beş pöhrekli (lüleli) ve mermer olukludur (kurna taşlıdır). Dış bükey çeşme yüzeyi enine ve boyuna silmelerle üçe bölünmüştür. Boyuna silmeler köşelerde başlıklı, yarı paye durumunda çıkıntı yapar. Enine bölmelerin en alt kısmında boyuna silmelerle üçe ayrılmış, her bölmede birer pöhrek ve oluk taşı bulunur. Üst kısmında bir sıra diş kesimi vardır. Orta bölmenin alt kısmı tek sıra, üst kısmı üç sıra kat kat basamaklı bir şekilde taşkınlık yapan profille sınırlandırılmıştır. Sınırlandırılan bu bölümün ortası, seğment kemerli üç kör nişe ayrılmıştır. Çeşmenin alınlık kısmının ortası iki silme paye üzerine oturan sivri kemerlidir. Kemer açıklığında yuvarlak bir saat yer alır. Silme payenin iki yanında "S" kıvrımlı volütler bulunur ve bu volütleri de iki köşede güneş motifi destekler.
Çeşme biçim ve süsleme bakımından Barok özellik gösterir. Pöhreklerin kenarında, ayna taşlarında, kurna yüzeylerinde "S" ve "C" kıvrımlı, akant yapraklarına, kartuşlara ve su ile ilgili yazı beyitlerine rastlanır. Yalnız bu yazı beyitleri yer yer kasti olarak kazınmıştır. Ayrıca sivri kemer açıklığı içinde buket motifine rastlanır.

YOZGAT MUSA AĞA ÇEŞMESİ

Yozgat'ın Eskipazar Mahallesi'nde, dikdörtgen planlı, tek pöhrekli (Lüleli) moloz taş bir yapıdır.

1- Sahibü'l-Hayrat ve'l-Hasenat Kethüda
2- (...?...) MUSA AĞA Sene 1200
H. 1200/M. 1785'de Çapanoğlu Süleyman Bey'in Kethüdası Musa Ağa isimli bir zat tarafından yaptırılmıştır. Çeşmenin sadece oluk ve kitabesi orijinaldir. Diğer kısımları tamamen yenilenmiştir. Oluk blok taştan yapılmıştır.

KUŞÇU KÖYÜ ÇEŞMESİ

Kuşçu Köyü, Yozgat'ın 23 km. güney-batısında yer alır. Çeşme köyün güney tarafındadır. Bu çeşme de tamamen yenilenmiştir. Orjinal olarak, sadece kitabesi kalmıştır. Kitabesine göre; H. 1229/M. 1813'de Mahmut Efendi'nin karısı Fatma Hanım tarafından yaptırılmıştır. Dikdörtgen planlı, değişik seviyeli dikdörtgen üç olukludur.

YOZGAT ŞEKER PINARI

Yozgat'ın Şekerpman Mahallesi'nde, eski Yozgat-Sungurlu yolu kenarında yer alan, dikdörtgen planlı sarı kesme taş bir yapıdır. İki lüleli ve olukludur. Orta kısmı yukarı doğru dikdörtgen şeklinde bir çıkıntı ile taçlanır. Çeşme yüzeyinin ortasında iki parçalı uzun bir kitabe bulunur. Kitabesine göre; H. 1266/M. 1851 tarihinde yapılmıştır. Doğuya bakan çeşme yüzeyinin arka kısmında büyük bir hazne kısmı vardır.
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: YOZGAT VE YÖRESİ TÜRK DEVRİ YAPILARI

Mesajgönderen TurkmenCopur » 16 Ara 2010, 18:43

- VII -YOZGAT EVLERİ

YOZGAT EVLERİ


Yozgat XVIII. yüzyılın ikinci yansında kurulmuş bir il olduğu için yapıların bir çoğu eskidir. Aynca yakın bir zamana kadar pek bozulmadan, kapalı bir çevre olarak kalabilmiş çok az şehirlerimizden birisidir. Tüm bu özelliklerinden başka pek az imar görebilmiş dar sokakları, Arnavut kaldırımları, dere üzerindeki ufak köprüleri, cumbalı, çıkmalı ve oluklu tuğla örtülü çatılı, ahşap evleri ile dikkatimizi çeker. Kıtık sıvalı, hımışık duvarlı, ekseriya iki katlı evler, birbirlerinin içlerine girercesine sık ve çoktur.

Burada Yozgat evlerinden bahsederken, derinlemesine bir anlatım yapmayacağız. Sadece en önemli bir kaç evden kısa kısa söz edeceğiz. Çünkü başlı başına bir konu olabilecek kadar bol malzeme vardır.

NİZAMOĞLU KONAĞI

Yozgat'ın İstanbulluoğlu Mahallesi Emniyet Sok. No. 21'de, çok sade, gösterişsiz, kırma çatılı, iki katlı, meyilli bir zemine oturan, doğu yüzü sokağa bakan, etrafı ufak bir bahçe ile çevrili bir yapıdır.
Vasilaki ve Joannaki'den hazineye kalan ve Ağustos H. 1292/M. 1875'de Abdullah kızı Fatma Hanım'a, ondan da Nizamzade Ali Efendi'ye geçen bu yapı, 1871'de yapılmıştır.

Yapıya yuvarlak kemerli bir kapıdan girilir. Bir salon etrafına "U" şeklinde, on oda sıralanmıştır. Sofanın güneyinde bugün camekanla bölünerek iki oda haline getirilmiş önü balkonlu bir eyvan bulunmaktadır. Bu şekli ile "İç Sofalı Plan Tipi"ne giren bir plan şeması gösterir. Odaların ön kısmını, sofa zemininden 1 m. kadar yüksek bir teras çevreler. Terasın ön kısmı, birbirine bağdadi kemerlerle bağlanmış 10 ince uzun ağaç sütun ve araları parmaklıkla örülüdür. 1,5 m. kadar enindeki bu sete, eyvanın önüne rastlayan, dalgalı profilli basamakları olan bir merdivenle çıkılır. Terasın Kuzey-doğu ve Kuzey-batı köşesinde birer, barok, üsluplu süslemeleri olan çeşme yer alır. Çeşmenin ayna taşı ve alınlığı "S ve C" kıvrımların oluşturduğu kartuş ve kornet motifi süsler.

Aşağı katta, üst katın tamamen benzeri bir plan gösterir. Bu kısımda hiç bir süsleme yoktur. Kiler olarak kullanılmaktadır.
Eyvanın iki yanındaki güney-doğu ve güney-batı köşe odaları özenle süslenmiştir. Bunlar gerek ahşap işçiliğinin, gerekse geç devir duvar resimlerinin pek değişik birer örneğini sunar. Bu odaların tavanları, Başça-vuşoğlu Camisinin tavan işçiliğini hatırlatan oyma, çakma, ajure ve aplike tekniği ile yapılmış süslemelerle kaplıdır. Göbek kompozisyonu ortasında başaşağı sarkan çeşitli kıvrım ve çiçeklerden oluşan ajurlu bir sarkıt süsleme vardır. Bu sarkıtın dışarı doğru güneş ışını gibi, kıvrımlı dal ve çiçeklerden oluşan uzantılar çıkar. Motifler aplike tekniği ile yapılmıştır.
Güney-doğu, güney-batı odalarının ve eyvanın tavan eteklerinde, ayrıca terasın eyvan yüzeyine bakan tavan eteğindeki iç bükey kuşakta, figürlü şerit manzaralar görülür.

Şehir manzaraları, ormanlar, av sahneleri, ağaçlar arasında yer alan pavyohlar, çobanlar, atlar, kediler, dağlar, natürmortlar, denizler, göller, Napolyon'un savaşları ve Tevrat'tan alınmış sahneler vardır.
Üslup bakımından çok ileri bir teknik gösterir. Nizamoğlu evindeki/ilginç savaş ve ay sahneleriyle Kayseri'de Egemenlik sokaktaki 1892 tarihli bir evde dikkati çeken atlılar anıtsal boyutlardaki ilk figür denemeleridir. Ayrıca bu resimler oldukça başarılı perspektif anlayışı, yer yer gölge ışık oyunları, renk tonlaşmaları ile Batılı resim geleneğine bağlı olmakla birlikte çocuksu işlenişleri bakımından da "naif karakter taşımaktadır.

NURETTİN BACANLI EVİ

Nizamoğlu Konağı'nın hemen alt kısmında şimdiki hayvan dispanserinin olduğu yerdir. Uzun aralığın gerisinde kalmış, tek katlı, kagir, kırma çatılı, bodrum katlı bir yapıdır.
Yapıya beş basamaklı bir merdivenle çıkılır. Dikdörtgen bir kapıdan, direkt olarak sofaya girilin İç Sofalı Plan Tipli olan bu evin odaları, dikdörtgen sofanın etrafına sıralanmıştır. Altı tane oda vardır. Girişin sağ ve solundaki dadaların şerbetlikleri ve yüklükleri bulunur. Çok sade olan yapının tek süsleme unsurunu salon tavanı oluşturur. Ajure ve aplike tekniği ile yapılmış kasetli tavanı vardır. Tavanın ortasında birbirinin içinde yer alan, biri büyük biri küçük iki göbek vardır. İç göbekten dışa doğru "S" kıvrımlı, aplike tekniği ile yapılmış uzantılar görülür.

İHSAN İPEK EVİ

İstanbulluoğlu Mahallesinde, No: 17'de, iki katlı, kırma çatılı kagir bir yapıdır. Yapının ön kısmında büyük bir bahçe vardır. Bahçeye, sarı-kesme taştan yan yana yapılmış, biri yuvarlak kemerli çatal, diğeri küçük dikdörtgen kapıdan girilir. Üzeri harpuştalı anıtsal giriş portalinin, küçük kapı üzerine gelen kısmında iki kartuşlu yazı vardır. Bu kartuş içlerinde ayet yazılıdır.
Yapının önünde küçük bir havuz yer alır. İnsan yüzlü, aslan vücutlu küçük bir heykelin ağzından, üç oluklu çörtene, buradan da havuza su dökülür. Yapının batısında, dikdörtgen planlı, sarı kesme taştan yapılmış yuvarlak pencereli ahır vardır.
İkinci kata, batıdaki trabzanlı merdivenle çıkılır. Kapıdan dar bir aralıktan sonra direkt olarak sofaya girilir. İki yüzlü, İç Sofalı, Plan Tipi'ne girer. Altında da sofaya açılır. Salonun güneyinde bir Abalkon vardır. Bol pencereli ve yüksek tavanlıdır.
Alt katta üst katın aynı planını gösterir. Bugün mağaza olarak kullanılmaktadır.

HACI KaZIM DÖNMEZ EVİ

Nizamoğlu konağının hemen üst tarafında, kareye yakın dikdörtgen planlı, kırma çatılı, iki katlı, dikdörtgen sık pencereli sarı kesme taş bir yapıdır. Evin etrafım moloz taştan yapılmış bir bahçe duvarı çevirir. Ya-I pınınAki girişi vardır. Batı taraftaki girişten alt kata, kuzey taraftaki girişten de üst kata girilir.

Üst kata girişin önünde, merdivenle çıkılan sundurmalı bir kısım yer alır. Buradan direkt olarak sofaya girilir. Sofanın üzeri, kuzey tarafı kubbe ile, güney tarafı düz tavanla örtülüdür. Kubbe ile örtülü mekanın alt kısmı sekizgendir. Düz tavanlı kısmın altı dikdörtgendir. Odalar sofanın etrafına sıralanmışlardır. Eskiden kubbenin oturduğu kare bölüm ile kubbe kenarı arasında \kalan üçgen boşluklarda kanatlarını açmış çift kartal motifinin varlığını beyaz badananın alt kısmından görmek mümkündür. Ayrıca kubbe içinde de bazı motif izlerine rastlanır.

Basık tavanlı alt kat, batıya ufak dikdörtgen bir kapı ile açılır. Küçük bir sofanın güney ve kuzeyine sıralanmış odalar vardır. Güneyde üç, kuzeyde iki oda bulunur. Bu kat tamamen odunluk ve kiler olarak kullanılmaktadır. Sadece güney-batı oda tavanı ve kapısı, diğerlerine bakarak biraz daha itina ile yapılmıştır. Alt kat salonundan üst kata doğudaki kaş kemerli bir geçeli olan merdivenle çıkılır.

Bu yapı da Ermeniler tarafından yaptırılmıştır. '"Çömlekçioğlu Mihail ve Tutturaki'den Hacı Kamil oğlu Mahmut Efendi satın almış, ondan da Hacı Kazım Dönmez'e geçmiştir."

FAZLI AKYOL EVİ

Köseoğlu Mahallesinde, Büyük Cami'nin güney-batısında, iki katlı, ' kırma çatılı kagir bir yapıdır. Üst kat köşe odaları dışarı taşmıştır. Bu taşan kısımların altını "S" profilli konsollar destekler.
Yapının güneyinde küçük bir bahçe yer alır. Buraya açılan güney kapısından ikinci kata uzun bir merdivenle çıkılır. Burada da odalar sofanın kenarına sıralanmıştır. İç Sofalı Plan Tipi'ne girer bir plan şeması ile karşılaşırız. Sofanın etrafına beş oda sıralanmıştır. Orjinalliğini kaybetmeyen tek oda, kuzey-batıdaki baş odadır.

Bu odanın duvarlarını dikdörtgen panolar kaplar. Panoların çerçevesi kartuş şeklinde "S" ve "C" kıvrımlı kalem işi süslemelerle çevrilidir. Ortasında halı göbeği gibi naturalist motifler yer alır. Bu süs panoları, Çapanoğlu Camii'nin ilk kısmındaki süs panolarına çok benzer. Odanın tavanı da Nizamoğlu Konağı'nın güney-doğu oda tavanına çok benzer. Yalnız burada değişik olarak göbek kısmı ajure tekniği ile yapılmamıştır.

YAŞAR ERYAŞAR EVİ


Tekke Mahallesi Kürkçü Sok. No: 20'de, dar bir aralık içide yer alan bu yapı; iki katlı, kırma çatılı ve ahşaptır. Yapının kuzey ve güneyinde küçük bir bahçesi vardır. Güneydeki yuvarlak kemerli bahçe kapısı yanında ufak oluklu bir çeşme bulunur.
Üst kat, İç Sofalı (Karnıyarak) Plan Tiplidir. Altı oda sofanın doğu ve batısına simetrik olarak karşılıklı sıralanmıştır.
Süslemeyi yapı içinde görürüz. Baş oda tavanı, Nizamoğlu Konağı güney-doğu köşe odası tavanına çok benzer. Her oda içinde yüklükler vardır. Ayrıca her oda kapısı, barok özellikli çiçek ve dal motifleri ile bezelidir. Salonda iki tane alçıdan yapılmış şerbetlik bulunur. Bu şerbetliğin kenarları yine barok özellikli çiçek ve dal motifleri ile süslüdür.

YARAR KARSLIOĞLU EVİ

Eski Yozgat-Sungurlu yolu üzerinde C. Ali Efendi Camii'nin yakınında, iki katlı, birinci kat kesme taş, ikinci kat kagir ve kırma çatılıdır. İkinci kat, güney-kuzey yönünde çıkıntı yapar. Bu çıkıntı yapan kısmın altı "S" konsollarla desteklenmiştir.
Yapının eskiden Rumlara ait olduğunu, güneydeki sundurma üzerinde yer alan balkonun üçgen alınlığındaki Rumca yazılardan anlarız. Ayrıca Atatürk Yozgat'a geldiğinde (3 Şubat 1934) burada kalmıştır. Uzun bir süre de vali konağı olarak kullanılmıştır.
Yapının esas girişi, güneydeki sundurmalı kısımdan olur. Bugün üst kata doğudaki dikdörtgen küçük kapıdan çıkılır. Sekizgen sofanın her köşesinde bir oda yer alır. Bu şekli ile İç Sofalı Plan Tipi gösterir. Güney-batı köşesinde baş oda yer alır. Bu oda tavanı diğer odalarınkinden daha güzeldir. Nurettin Bacanlı Evi'nin salon tavanına benzer. Bütün odalarda yüklükler bulunur. Salonun güney kısmı eyvanı hatırlatır. Bu eyvanın önünde bir balkon vardır. Oda kapıları üzerinde haç motifleri varmış, fakat bunlar sonradan kazınmıştır. Yapı içinde kapı ve tavanlardaki ahşap süslemeden başka herhangi bir süslemeyle karşılaşmayız.

SALİM KORKMAZ EVİ

Aşağı Nohutlu Mahallesi, Korkmaz Sokak, No: 12'de, tek katlı, kırma çatılı kagir bir yapıdır. Önünde geniş bir bahçesi vardır. Yapı bir bodrum kat üzerine kurulmuştur. İç Sofalı Plan Tipine girer. Odalar sofanın etrafına sıralanmıştır. Sofa tavanı Başçavuşoğlu Camii tavanına benzer.

VAHİT SAYGI EVİ

Aşağı Nohutlu Mahallesi Korkmaz Sokak, No: 16/b'de, iki katlı, kırma çatılı kagir bir yapıdır. Yapıyı çevreleyen ufak bir bahçe yer alır. İç Sofalı Plan Tipine girer. Odalar sofanın etrafına sıralanmıştır. Sofa tavanı Başçavuşoğlu Camii tavanını hatırlatır.

SABİT BEY EVİ-ESKİ SELAMLIK KONAĞI

Taşköprü Mahallesi, Altay Sokak, No: 14'de, tek katlı, kırma çatılı kagir bir yapıdır. Yapı bir bodrum kat üzerine kurulmuştur. İç Sofalı Plan Tipine girer. Dört oda sofanın etrafına sıralanmıştır.

OSMAN ÇAYER EVİ

Taşköprü Mahallesi, Altay Sokak, No: 10'da, tek katlı, kırma çatılı, kagir bir yapıdır. Önünde geniş bir bahçesi vardır. Dört oda sofanın kenarlarına sıralanmıştır.

MEHMET AYERDEM EVİ

Köseoğlu Mahallesi, Cumhuriyet Caddesi, No: 13'de, iki katlı, kırma çatılı kagir bir yapıdır. Önünde ufak bir bahçe yer alır. İkinci kat İç Sofalı Plan Tipine girer. Dört oda sofanın etrafına sıralanmıştır.

HALİT GÖLE EVİ

Eskipazar Mahallesi, Seyfı Ağa Sokak, No: 32'de, iki katlı, kırma çatılı, kagir bir yapıdır. Yapı önünde ufak bir bahçe yer alır. İkinci kat, İç Sofalı Plan Tipine girer. Altı oda bir sofa etrafına sıralanmıştır. Salon tavanı iç içe iki basamaklıdır. Orta kısmında armut biçimli bir sarkıt bulunur.
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: YOZGAT VE YÖRESİ TÜRK DEVRİ YAPILARI

Mesajgönderen TurkmenCopur » 16 Ara 2010, 18:44

-VIII-
YOZGAT SAAT KULESİ VE DİĞER SİVİL YAPILAR ASKERLİK ŞUBESİ


Şehrin orta yerinde, sarı kesme taştan yapılmış, kırma çatılı ve iki katlı bir yapıdır. Yapı girişinin orta kısmında üçgen alınlıklı, dört sütuna oturan, üç yönden kemerlerle dışarı açılan bir çıkma vardır. Çıkma orta kemer alınlığında bir kitabe yer alır.

1- Sultan Hamid (Kırık kısım) ol şehriyar-ı azam;
- Asır-ı lütfü hemdem eyler cihan-,ı hürrem
2- Yaptırdı bu binay-ı asker içün;
- Bir muntazam maka-ı mevcud değildi akdem
3- Şu mısra tarih-i tam mülhem;
- Çu darü'l-askerimiz oldu metin-ü mühdem. 1311

Kitabesine göre H. 1311/M. 1895-1896 tarihinde Sultan Hamid döneminde yapılmıştır. Ön cephedeki çıkma kemerler ile pencere kemer ve söveleri hafifçe dışarı taşmıştır. Dışarı taşkınlık yapan bu kısımlar (çıkmanın üst kat pencereleri hariç) renkli taşlarla yapılmıştır. Dış cephe görünüşü ile Neoklasik Üslup özellikleri gösteren yapının, sundurmalı kısımdan içeri girildiğinde bir salonla karşılaşırız. Odalar salonun iki yanına sıralanmıştır. İç Sofalı Plan Tipinin (Karnıyarık Plan Tipinin) genel özelliklerini gösterir. Üst kata iki taraflı, ortada birleşen trabzanlı bir merdivenle çıkılır. Burada da salonun iki tarafına sıralanmış dörder oda bulunmaktadır. Alt ve üst kat odalarının içlerinde yüklükler ve şerbetlikler vardır.

YOZGAT LİSESİ

San kesme taştan yapılmış, iki katlı, kırma çatılı, dikdörtgen planlı bir yapıdır. Doğu-Batı doğrultusunda uzanan yapının dört köşe odası iki yönde çıkıntı yapar. Ayrıca yapının güneye bakan kısmıma ortası, üçgen alınlıklı ve iki sütuna oturan cumba gibi bir taşkınlık vardır. Bu sundur-malı kısmın ortasında yer alan yuvarlak kemerli giriş kapısının sağ üst köşesinde bir kitabe yer alır. Kasıtlı olarak kazınan kitabenin hiç bir yazısı okunmamaktadır. Yalnız H. 1311/M. 1895-1896 yılında Sultan Hamid döneminde yaptırıldığı bilinmektedir.

Yapı yüksek tavanlı, uzun koridorludur. Uzun koridorun iki tarafına karşılıklı olarak sıralanmış, alt katta ve üst katta onbirer oda bulunur, üst kata, girişin karşısında, iki taraflı, ortada birleşen, trabzanlı bir merdivenle çıkılır.

YOZGAT SAAT KULESİ

Şehrin orta yerinde kurulmuş, kare prizma şeklinde uzun bir kuledir. Bir kuleyi 1908 yılında Tevfiki Zade Ahmet Bey'in Belediye Başkanlığı sırasında Şakir Usta tarafından yapılmıştır.

Kule enine silmelerle altı kata bölünmüştür. Üst kısmı şerefe gibi bir terasla çevrilidir. En üst kısmında çan şeklinde bir külahı vardır. Üst kısmın her yüzünde bir saat vardır. Saat çanı 250 kg. ağırlığında olup, her yarım saatte ve her tam saatte ispatlı olarak vurur. Kuleye çıkış kuzeydeki yuvarlak kemerli kapıdan olur. Şerefeli kısmın altından üç kat aşağı doğru her katta küçük yuvarlak kemerli bir pencere bulunur.

SONUÇ VE DEĞERLENDİRME

Kataloğunu yaptığımız Yozgat ve Yöresi Türk Devri Yapılarının Türk-İslam sanatındaki yerini belirtelim:

Plan ve Kuruluş

1- Malzeme

A- Camiler:


Yozgat Cevahir Ali Efendi Camii ve Başçavuşoğlu Camii kagir, Osmanpaşa Köyü Camii, Divanlı Köyü Camii ile Çapanoğlu Camileri kesme taş ve diğer camiler moloz taş yapılardır.

B- Türbeler:

Yozgat Osmanpaşa Türbesi, Çalışkan Köyü Ali ve Mahmut Çelebi türbeleri devşirme moloz taş, Çandır Şah Sultan Hatun, Çayıralan Çerkeş Bey ve Çapanoğlu türbeleri; kesme taşdır.

C- Kale, Kervansaray ve köprüler:

Çalışkan Köyü Behram Şah kalesi, Çekerek Su Han ve Çinçinli Sultan Han moloz taş üzeri kesme taş kaplama ve bütün köprüler kesme taşdır.

D- Çeşme, Hamam, Ev ve Diğer Sivil Yapılar:

Yozgat Çapanoğlu ve Şeker Pınar çeşmesi kesme taş, diğer çeşme ve hamamlar moloz taş yapılardır. Yozgat Lise binası, Askerlik Şubesi ve Kazım Dönmez evi kesme taş olmasına karşın bütün evler kagir ve moloz taşdır.

2- Örtü Sistemleri:

Yozgat Çapanoğlu Camii kubbe ile Hacı Ahmet Ağa Camii, benzerine çok ender rastlanabilen ahşap tonozla örtülü olmasına karşın diğer bütün camiler düz tavanlıdır. Bu düz tavanlı yapılar içinde bindirme tekniğini gördüğümüz tek örnek Saray Köyü Çapanoğlu Camii'dir.
Cami dışında kalan türbe, hamam ve kervansaraylarda örtü sistemleri kubbe ve tonozdur. Evlerin ise, örtü sistemleri düz tavan üzeri çatıdır. Yalnız Kazım Dönmez evi sofası kubbelidir.

3- Plan:

A- Camiler:


Yozgat ve yöresi camilerini plan bakımından üç kısma ayırabiliriz.

a) Tek Mekanlı Düz Tavanlı Camiler:

Osmanpaşa Köyü Camii, Çalışkan Köyü Ali Şir Zaviyesi, Türkmensarılar Köyü Çapanoğlu Camii, Yozgat Cevahir Ali Efendi Camii, Köseyusuflu Köyü Camii, Başçavuşoğlu Camii, Kayyumzade Camii, Kızıltepe Camii ve Çokradan Köyü Camileri.

b) Boyuna Sahınlı (Bazilikal) Planlı Camiler:

Çandır Şah Ruh Bey Mescidi, Çayıralan Kümbetli Camii, Saray Köyü Çapanoğlu Camii ve Boğazlıyan Hacı Ahmet Ağa Camii.

c) Tek Mekanlı Kubbeli Camiler:

Yozgat Çapanoğlu Camii'nin ilk kısmı (Mustafa Bey tarafından yaptırılan kısmı)
Camiler için bir genelleme yapacak olursak; Hacı Ahmet Ağa Camii ve Çalışkan Köyü Ali Şir Zaviyesi dışında kalan bütün camilerin üst mahfilleri vardır. Ayrıca bunlar içinde Cevahir Ali Efendi Camii, Köseyusuflu Köyü Camii, Başçavuşoğlu Camii, Kayyumzade ve Salih Paşa Camilerinin mahfilleri iki yönde güneye doğru bir galeri gibi uzantı yapar.
Plan bakımından üç gruba ayırdığımız Yozgat ve Yöresi Camileri, Anadolu Türk Sanatı için değişik bir örnek göstermez. Bu plan türlerine Anadolu Selçuklu, Beylik ve Osmanlı dönemlerinde de rastlarız.

Tek Mekanlı Düz Tavanlı Camilere örnek; Milas Hacı İlyas Camii (1330) Mannca Kara Mustafa Camii (17. yy. ikinci yar.) Bilecik Vezirhan Mescidi (17. yy.) ve Soma Hızır Bey Camii (1791).
Boyuna Sahınlı (Bazilikal) Planlılara örnek; Afyon Ulu Camii (1272), Sivrihisar Ulu Camii (1275), Beyşehir Eşrefoğlu Camii (1297) ve Denizli Acıpayam Yazır Köyü Camii (1802).

Tek Mekanlı Kubbeli Camilere örnek: Akşehir Güdük Minare (1226), Kastamonu İbn Neccar Camii (1397), İstanbul Edirnekapı Mihrimah Camii (1550-57), Nevşehir Damat İbrahim Paşa Camii (1725) ve Aydın Cihanoğlu Camii (1753) gibi...
Yozgat ve Yöresi camileri içinde en önemli yapı Çapanoğlu Camii'dir. Değişik zamanlarda yapılmış, Ayanlar dönemindeki Anadolu'nun en büyük külliyelerinden birisidir. Bu külliye 200'e yakın dükkan, bir cami, bir hamam, bir çeşme ve bir türbeden oluşmuştur.

B- Türbeler:

Camilerde olduğu gibi türbeleri de plan yönünden üç gruba ayırabiliriz:


a) Bir Yapı bütününe bağlı, Kubbeli Kübik Mekanlı Türbeleri Osman-paşa Köyü Türbesi ve Yozgat Çapanoğlu türbesi.
b) Baldeken Planlı Türbeler:
Akdağmadeni, Çalışkan Köyü Ali ve Mahmut Çelebi Türbeleri.
c) Kümbet-Eyvan Bileşimi Türbeler:

Çandır, Şah Sultan Hatun Türbesi ve Çayıralan Çerkeş Bey Türbesi.
Bir yapı bütününe bağlı, Kubbeli kübik mekanlı türbelere Anadolu'da sık olarak rastlanır. Örnek olarak Manisa İshak Çelebi türbesini (1378) verebiliriz.

Dikdörtgen Planlı-Baldeken Tarzındaki türbelerle XIV. yy. başından itibaren karşılaşırız. Daha önce tarihli, tesbit edilmiş bir örneği yoktur. Bu plan türündeki türbelerin en erken örneklerinden (XIV. başı), İznik Üstü Açık Kümbet (XIV. yy. başı), Ankara Kesikbaş Türbesi (XIV. yy. sonu) ve Adana-Bahçe ilçesi Ağcabey Türbesi (yanındaki aynı isimli camii 1489-1490)dir. Bu örnekleri çoğaltmak daha da mümkündür. Özellikle bu plan tipindeki türbeler XVIII. yy. dan sonra daha çok yaygınlaşır. Fakat Akdağmadeni Çalışkan Köyündeki gibi bir tarafı kapalı olanına hiç rastlamadık. Bu bakımdan Dikdörtgen planlı baldeken tarzındaki türbelerin bir çeşitlemesi ve Anadolu'da bilinen iki örneğidir.

Kümbet-Eyvan bileşimi türbelere gelince; Anadolu'da çokgen gövdeli veya sadece eyvandan oluşan türbelerle çok karşılaşırız. Fakat Prizmal Gövdeli, önü eyvanlı türbelere pek rastlanmaz. Bu plan tipinin ilk örneklerini Anadolu dışında, Dehistan bölgesindeki XII. yy. ilk yarısına ait kümbetlerde görürüz.

Anadolu'da ilk örnekleri; Tunceli-Mazgirt Elti Hatun Kümbeti (XIII. yy. ilk yansı), İznik Kırgızlar Kümbeti (1324, 1360, Kayserili Ali Cafer Türbesi (XIV, yy. ortaları), Gelibolu Saruca Paşa Türbesi (840/1436-1437) ve Manasa Ayni Ali Türbesi (XVI. yy. ilk yarısı). Yalnız bu türbelerin eyv varılan, türbelerin bir kenarım kaplayacak genişliktedir. Fakat Çandır ve Çayıralan kümbetlerinin eyvan genişliği, üç kenarını kapsayacak kadardır.

Eyvan-Kümbet bileşiminin değişik bir uygulanışını da, Isparta Atabey Mübarezeddin Ertokuş Medresesi (1224) ve Erzurum Çifte Minareli Medreselerin (XIII. yy. ortaları) ana eyvanlannın arkasına ilave edilen türbelerde görürüz. Belki de bu uygulanış, Eyvan-Kümbet bileşimi türbelerin, Anadolu'da erken uygulanış biçimleridir.

Eyvan-Kümbet bileşimi türbeleri hatırlatan fakat'eyvanlannın biraz daha küçülmüş, adeta birer sembolik anı olarak kaldığı türbeler de vardır. Bunlar; Efes Anonim Kümbet (XIV. yy. son yansı ile XV. yy. başı) ve Manisa İshak Çelebi Kütüphanesi (983/1575) gibi.
Türbe önünde yer alan eyvanı bir hazırlık mekanı olarak düşünürsek, bu tipin de Anadolu'da değişik uygulanışıyla karşılaşırız. Bu hazırlık mekanı yarenine dikdörtgen planlı, tonoz örtülü veya kare planlı, kubbe ile örtülüdür. Örnekleri; enine dikdörtgen planlı tonoz örtülü hazırlık mekanı bulunan Kırşehir Aşık Paşa Türbesi (1322), iki bölümlü giriş mekanı olan Hacı Bektaş Balum Sultan Türbesi (XVI- yy. ortası), kare planlı, kubbe ile örtülü hazırlık mekanı bulunan Diyarbakir İskender Paşa ve Özdemiroğlu Osman Paşa türbeleri (1571-1575) ve Bitlis Kührevi Türbesi ı(XVIII. yy.) gibi. Bu tür örnekleri daha da çoğaltmak mümkündür.
Yukarıda anlatıldığı gibi Çalışkan Köyü türbeleri ile Çandır ve Çayıralan türbelerinin tam bir benzerlerini, bilinen örnekler dışında bulamamaktayız. Sadece çok yakın örnekleri vardır.

C- Kaleler, Saraylar ve Kervansaraylar:

Yozgat'ta Çapanoğulları döneminde bir saray yapılmıştır. Bu sarayın Türk Sanatı için önemi, İç Anadolu'da, Ayanlar döneminde yapılan tek saray örneği oluşudur. Bu da bize Çapanoğullarının saray yaptıracak kadar kuvvetli bir Ayan olmasını gösterir.

Çinçinli Sultan Han ve Çekereksu Han plan bakımından, kapalı ve açık (avlu) kısmından oluşan, Klasik-Anadolu Selçuklu kervansaraylarından, Konya-Aksaray yolu üzerinde Alay Han (1219), Antalya-Isparta yolu üzerinde İncir Han (1238-39), Kırşehir-Aksaray yolu üzerinde Kesik Köprü Hanı (Cacabey hanı) (1268) ve Kayseri-Aksaray yolu üzerinde Avanos Sarı Hana (1238) benzer.
Ayrıca kaynaklarda rastlamadığımız bir kervan yolunu tesbit etmiş bulunuyoruz. Bu yol Kırşehir'den gelip, Sekili'den geçerek Tavium'a (Büyük Nefes'e) veya Sungurlu üzerinden Çorum'a kadar uzanıyordu. (Seki-li-Tavium arası, eski Ankara-Tavium arasında uzanan Antik yolun bir parçası olabilir.) Belki de Ankara'dan, Çorum'dan ve Kırşehir'den gelen kervan yolu Sekili'de bir düğüm yapıyordu.

Yozgat ilinden geçen ikinci bir kervan yolu da, Kayseri'den gelen yoldur. Bu yol Boğazlıyan'da ikiye ayrılıyordu. Az bilinen birinci kol, Boğazlıyan-Osmanpaşa-Karamağra üzerinden Zile'ye ulaşıyordu. Çok az bilinen diğer bir kol da Boğazlıyan-Çandır ve Çayıralan'a kadar uzanıyordu. Bu kervan yollarından başka Çalışkan (Muşallim) Köyünden de geçen, ya Sivas'a veya Zile'ye doğru kıvrılan bir kervan yolunun da olması muhtemeldir.
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: YOZGAT VE YÖRESİ TÜRK DEVRİ YAPILARI

Mesajgönderen TurkmenCopur » 16 Ara 2010, 18:44

D- Çeşme-Hamam, Ev ve Diğer Sivil Yapılar:

Anıtsal ilk örneği III. Ahmet Çeşmesi ile XVIII. yy. ortalarından sonra yaygınlaşan meydan çeşme geleneği Anadolu'nun içlerine kadar yayılmıştır. Bunun en iyi örneklerinden birini Yozgat Çapanoğlu Camii Meydan Çeşmesi'nde görmekteyiz.
Yozgat ve yöresi hamamlarında gördüğümüz dört eyvan şemail sıcaklığın bulunması, Anadolu-Türk sanatının her döneminde sıklıkla görülebilen bir plan türüdür.

Yozgat, XVIII. yy. ikinci yarısında kurulmuş yeni bir kent olduğu için orjinal durumunu koruyabilmiştir. Genellikle iki katlı, kırma çatılı, oluklu kiremit örtülü ahşap evlerin önünde, yüksek duvarla çevrili avlusu ve avluya çatal kapı ile girilen, avlu içinde kuyusu olan Klasik Türk evi ile çok sık karşılaşırız.

Yozgat evlerinin hepsi iç sofalı plan tipindedir. Bu tipin bir çeşitlemesi olan karnıyarık plan tipi ile daha çok görebiliriz. Oda içlerinde yüklükleri, şerbetlikleri, ocakları ve sedirleri bulmak mümkündür.

XIX. yy. ikinci yarısından sonra yaygınlaşan saat kulesi geleneğinin bir örneğini de Yozgat'ta görebiliriz. Ayrıca Anadolu'da en eski lise binalarından birisinin bulunması, Yozat'ın XIX. yy. sonu ile XX. yy.ın başlarında önemli bir merkez olduğunu gösterir.
Yozgat ve yöresi yapıları, üç-dört örnek dışında Türk Sanatı için değişik bir örnek göstermemesine karşın, Anadolu Türk Sanatının her döneminden örnekleri bulmak mümkündür.
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Önceki

Dön Bozok Sancağı ve Çapanoğlu Türkmenleri

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir