Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Maveraünnehr'de Oğuzlar

Burada Türk Milletinin Temel 3 Boyundan Biri Olan Oğuz Boyu hakkında önemli başlıklar bulabilirsiniz.

Maveraünnehr'de Oğuzlar

Mesajgönderen TurkmenCopur » 25 Ara 2010, 05:31

Maveraünnehr:

XI. yüzyılın İkinci yarısında Maverünnehr'de Çiğillerin yaşadıklarını biliyoruz. Bunlar Isığ Köl kıyılarından çok yalan bir zamanda gelmiş olmalıdırlar. Bu Çiğiller Batı Kara Hanlılar devletinin askeri kuvvetleri arasında yer almışlardı.

Çiğli ve Kıpçak gibi Türk ellerine mensup bazı beylerin Selçuklular'ın batıya doğru ilerleyişlerine katıldıkları şüphesizdir.

Han oğlu Melik Harun, hatta belki Şah Melik et- Tür ki misal olarak zikredilebilir. Bunlardan Han oğlu Hârun Haleb hükümdarı Mirdas oğlu Mahmud'un hizmetinde bulunmuştur. Şah Melik el-Turki'ye gelince, o doğudaki Türk beylerinden birinin oğlu idi; ülkesinden ayrılmak mecburiyetinde kalmış ve 100 atlı ile Mısır'a gidip Fâtimiler'in hizmetine girmişti. Fakat Mısır'da fazla kalmayarak ilk önce Tarabulus sonra da İfrikiyye'ye (Tunus) gidip buralarda da bazı sergüzeştler geçirmiştir.

(488-1095)

XII. yüzyılın birinci yarısında asıl Maveraünnehr'de iki kalabalık göçebe topluluk yaşıyordu: Oğuzlar ve Korluklar. Bu topluluklardan her İkisinin de sıkıştırmalar sonucunda buralara geldikleri şüphesizdir. Bu Oğuzların göçetmelerinin sebebi belki KarlukIar'ın baskılarıdır. Aynı baskı yüzünden Avşar, Salur, Yıva ve diğer bazı boylara mensup oymakların da Batı ve Güney Batı İran (Huzistan ve Şehrizor bölgeleri) ile Anadolu'ya, göç ettikleri anlaşılıyor. Karluklar'ı da Türk ülkesini istila etmiş olan Kara Hıtaylar itmiş olmalıdırlar.

Bu Oğuz kümesi her iki koldan oymaklar olduğu için, Boz Ok, Üç Ok adlan ile iki kola ayrılıyordu. Oğuzlar Kara Hanlılar'ın hizmetinde idiler ve hanlar münasebetlerinin de iyi olduğu biliniyor. Onlar, büyük bir ihtimal ile Buhara'nın kuzeyi ve kuzey doğusundaki topraklarda yaşamakta idiler. Bu Oğuzlar 1141 de Korluklar tarafından Horasan'a gitmeye mecbur bırakıldılar. Sultan San carı tutsak alan Oğuzlar işte bu Oğuzlardır.

Maveraünnehr'de yaşayan diğer kalabalık bir topluluk da Korluklar idiler. Karluklar'ın Kara Hıtaylar'ın saldırılan üzerine ili bölgesinden veya ona komşu bir yöreden Mâveraünnehr'e geldiklerinde şüphe yoktur. Karluklar'ın hizmetinde bulundukları Kara Hanlı hükümdarları ile münasebetleri hiç de iyi değildi. Bu yüzden Korluklar Arslan Han'a isyan etmişlerdi. İbnü'l-Esir ayaklanmanın devleti ele geçirmek için yapıldığım söylüyor. İsyanı bastıramıyacağını gören Arslan Han Sultan San cardan yardım istemiş, Selçuklu hükümdarının Ceyhun'u geçmesi üzerine (523-1129) Korluklar uzaklaşmışlardır. Fakat bu mesele kesin bir sonuca bağlanmamıştı. Bu yüzden 1141 de Kara Hanlı Mahmud Han da, Karlukları yeniden karşısında bulmuştur. O da Karluklar İle mücadele edemediği İçin, metbuu ve aynı zamanda dayısı Sultan San cardan yardım istedi. Sultan Sancar'ın Maveraünnehr girdiğini öğrenen Karluklar Kara Hüay hükümdarından kendilerini kurtarmasını istediler. Kür Han'ın bunu kabul etmesi üzerine harp çıktı. Semerkand yakınlarındaki Katvan çölünde yapılan savaşta Selçuklu ordusu ağır bir bozguna uğradı. Öyle ki Sultan Sancar'ın kansı Terken Hatun da tutsak düştü (Eylül, 1141).

Kara Hıtaylar Maveraünnehr hakimiyetleri altına almakla beraber mevcut düzene dokunmadılar. Böylece Kara Hanlılar devleti varlığını sürdürdü. Katvan savaşında Kara Hıtaylar'ın saflarında savaşmış olan Karluklar, Oğuzlar'ı Horasan'a göç etmeye mecbur bıraktıktan soma, Maveraünnehr'de istedikleri gibi yaşamaya başladılar. Hatta 550 (1155-1156) yılında Buhara yakınlarında Kara Hanlı İbrahim Tamgaç Han'ı öldürüp cesedini bozkıra attılar.

Fakat onun yerine geçen Kök Sağun yahud Çağrı Han (adı: Ali), Korlukların ulu başbuğu Beygu Han'ı öldürdü. Beygu Han'ın oğullan, Laçin Beğ ve diğer Karluk büyükleri Harizim-şah H Arslan'a sığınıp ondan yardım dilediler. İl-Arslan, isteklerini kabul ederek ordusu ile Maveraünnehr'e girdi. Çağrı Han, Buhara civarındaki Kara-Gölden Cend'e kadar uzanan geniş topraklarda (Kızıl Kum) yaşayan Türkmenleri etrafına topladığı gibi, Kara Hıtay hükümdarından da yardım rica etti. Kür Han da Türkler'in İliği, (meliki) kumandasında 10.000 kişilik bir kuvvet gönderdi. Fakat Türklerin ilig'i İl Arslan'ın gücü karşısında barışı tercih etti. Bununla ilgili olarak Karluk beyleri eski Maveraünnehr'deki siyasi mevkilerine iade edildiler (553=1158).

559 (1164) yılında Kara Hıtay hükümdarı Karluklafm Semerkand ve Buhara yörelerinden Kaşgar taraflarına göçürülmelerini emretti. Karluklar Kaşgar yöresinde silahlarını bırakarak çiftçilik ve diğer işler ile meşgul olacaklardı. Kara Hanlı hükümdarı Korluklara Kür Han'ın buyruğunu iletip bu buyruğu yerine getirmelerini istedi. Korluklar bu buyruğu tanımadılar; hatta bir araya gelip ayaklandılar. Fakat Buhara önlerinde yapılan savaşta yenildiler ve çok kayıp verdiler. Kaçanların ve saklananların mühim bir kısmı da aynı âkibete uğratıldılar.

Böylece Korluklar siyasi bir kuvvet olmaktan çıktılar. Gerçekten bu tarihten itibaren hiç bir kaynakta Maveraünnehr'de Karluklar'ın yaşadıklarından söz edilmez. Acaba onlar Maveraünnehr'den göçürüldüler mi? XIII. yüzyılın başlarında Balkaş Gölü'nün (Türkçesi: Terin Köl?) doğusundaki Kayalık şehrinde bir Korluk hanlığı vardı. Fakat Karlukların oraya veya başka bir yere göçürüldüklerini ileri sürebilecek hiç bir delil ve işaret yoktur. Bu hususta söylenebilecek şey, Maveraünnehr Karluklarının hanlarla mücadelelerinde ağır kayıplar verip adlarım kaynaklarda duyuramıyacak derecede ehemmiyetsiz bir duruma düşmeleridir.
XII. yüzyılın ikinci yarışma ait Harizm Şahlar devleti vesikalarından birinde ilk defa olarak Barçınhğ Kend'm adı geçiyor. Aynı vesikada yine aşağı Seyhun boylarında Ribatât, Aşnas, Şehir Kent, Sığnak da zikrediliyor.

Bunlardan Ribatât (=Ribatlar) ve Aşnas yeni şehirlerdir. Şehir Kent de Yeni Kentin başka bir adı olup bu ad, daha önce belirtildiği üzere Yeni Kentin büyüdüğüne işaret eder. Yeni isimler Aşağı Seyhun boylarında şehir hayatının geliştiğini açıkça meydana koyarlar. Bu da tabii siyasi istikrarla ilgilidir. Bu siyasi istikrarı da Harizm Şahlar tesis etmişlerdir. Harizm Şahlar dan İl-Arslan, Tekiş ile oğlu Melikşah'ın Cend de valilik yaptıklarını biliyoruz. Aşağı Seyhan'da., daha önce olduğu gibi, Oğuzlar ile Kıpçaklar (Kanlılar) yanyana yaşamakta idiler. Oğuz şehirlerinden Suğnak (Sığnak) Kıpçaklar'ın şehri olmuştu.

XIII. yüzyılın ilk çeyreğinde Seyhun boylarındaki şehir hayatının daha da gelişmiş olduğu görülüyor. Öz Kent şehri bu gelişmenin bir sonucudur. Bu bölgeyi 1219 yılında kolayca fetheden Moğollar Aşağı Seyhun boylarındaki göçer Türkmenlerden 10.000 kişilik bir kuvvet teşkil ederek bu kuvveti Taynal Noyan'ın emrine verdiler. Taynal, bunlar da buyruğunda olmak üzere, Seyhun'dan Harizm'e yürüdü. Fakat Türkmenler yolda başlarına dikilmiş Moğol'u öldürerek isyan ettiler. Taynal önde gidiyordu. Hadiseyi öğrenince geri dönüp onlardan bir çoğunu öldürdü. Geri kalanları, diğer Türkmenler ile Horasan'a, Merv ve Amûye taraflarına kaçtılar4. Böylece Oğuz veya Türkmenlerin eski yurtlarında kalmış olanlarından pek çoğu Horasan'da toplandılar.

Bu ve bunu takip eden göçlere ve Moğollar'ın yaptıkları geniş ölçüdeki tahribata rağmen XIII yüzyılın ikinci yarısının ortalarında Seyhun boyları hâlâ Türkmen karekterini muhafaza ediyordu. Gerçekten 672 (1273) yılında Barçınlığ Kendi (orada Barç Kent) ve Cendi ziyaret eden Türkistanlı müellif Cemal Karşı Aşağı Seyhun boylarını Türkmen ülkesi (Bilâdüt-Terâkime) olarak vasıflandırmıştır.

Aynı müellif Selçuk b. Kınık'ın (aynen böyle) Barç Kent-Cend yöresinde oturan Türkmenlerden olduğunu ora halkından işiterek yazmıştır. Cemal Karşı'dan 23 yıl önce buralara gelmiş olan Ekmeni kralı Hetum ile maiyyeti de Selçukluların Karaçuk dağlarından Anadolu'ya. geldiklerini, yine ora halkından duymuşlardı. Fakat XIV. yüzyıldan itibaren kaynaklarda artık Seyhun boylarında Türkmenlerin yaşadıklarından söz edilmez.

Kaynakça
Kitap: OĞUZLAR
Yazar: Faruk SÜMER
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Oğuz Boyu

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir