Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Kara-Koyunlular'dan önce Doğu-Anadolu'nun siyasi durumu

Burada Kara-Koyunlu Devleti hakkında önemli başlıklar bulabilirsiniz.

Kara-Koyunlular'dan önce Doğu-Anadolu'nun siyasi durumu

Mesajgönderen TurkmenCopur » 22 Ara 2010, 23:28

Kara-Koyunlular'ın meydana çıkışından bir az önce Doğu-Anadolu'nun siyasi durumu:

Doğu-Anadolu bölgesi, Hülagü Han'dan itibaren başlıca iki askeri eyalete ayrılmıştı. Bunlardan biri Diyarbekir eyaleti idi ki, merkezi Musul olan bu eyalet, Musul, Mardin, Diyarbekir yörelerini içine alıyordu. Diğeri ise merkezi Ahlat olan Van bölgesi eyaleti idi. Diyarbekir eyaletindeki Moğol askeri tümeninin ekserisini Uyrat oymağı mensupları teşkil ediyordu. Kışları Musul civarında geçiren bu oymak Gazan-Baydu mücadelesini fırsat bilerek komşuları olan Türkmenler'e hücum etmişler ve onların pek çok sayıda koyun, sığır, deve, at ve katırlarını ele geçirmişlerdi. Gazan, hükümdar olunca Uyratlar'a Türkmenler'den aldıkları hayvanları geri vermelerini emretmişti. Fakat bu koyunların pek çoğu mahvolmuş bulunduğundan Uyratlar bunları iade edememişler, bu yüzden büyük sıkıntılar çekmişler ve devlet merkezinden gelen memurlarla Türkmenler'in pek fena muamelelerine maruz kalmışlardır. Bunun üzerine devlet memurlarım ve Türkmenler'i öldüren Uyratlar'ın mühim bir kısmı aileleriyle beraber Suriye'ye giderek Memluk devletine iltica etmiştir. Bu hadise 1296 yılında olmuştur. Bu esnada -Diyarbekir valisi Kuin-Tatar (Kara-Tatar)lar'dan Mulay Noyan idi. Mulay, yanma Yisutay ile Göktay Bahadır'ı alarak Suriye'ye yönelen Uyrat begi Tokay Gürgen'in arkasından yetişmiş ise de bozguna uğrayarak Uyratlar'ın Suriye'ye gitmelerine mani olamamıştır. Burada adı geçen Türkmenler'in Kara-Koyunlular olması muhtemeldir.

1312 yılında Mulay Noyan'ın ölümü üzerine Diyarbekir eyaleti Sutay Noyan'a verildi. Sutay, Ebu-Said'in cülusuna kadar (716= 1316) Diyarbekir valiliğinde kaldıktan sonra bu hükümdar tarafından Ahlat Valiliğine tayin edilmiş ve kendi yeri de Irincin Noyan'a verilmiştir. Fakat çok geçmeden devletin iktidarını eline alan Emir Çoban, Irincin'i azlettirerek Sutay'ı tekrar Diyarbekir valisi yaptırmıştır. Sutay, 1332 yılındaki ölümüne kadar Diyarbekir eyaleti valiliğinde kalmış ve kendisinden sonra Uyrat beylerinden ve Ebu-Said'in dayısı olan Ali Padişah vali olmuştur. Bununla beraber, Sutay'ın, Barımbay, Hacı-Tuğayve Fulad adlı üç oğlu Diyarbekir eyaletinin bir kısmı ile Ahlat bölgesine hakim olmakta devam etmişlerdir.

Ali Padişah, gerek ailevi bir adavetten dolayı, gerek diğer emirlerin tahrikiyle Hülagü neslinden Musa'yı han ilan ederek 1335 yılında Ebu-Said'in halefi olan Arpağaun'a (Arpa Han)'a isyan etmiş ve onu yenip iktidarı eline geçirmişti. Fakat kendisinin can düşmanı olan Sutay'ın oğulları Barımbay ve Hacı-Tuğay, Memalik-i Rum valisi olan Celayir Emir Şeyh Hasan ile birleşerek Musa Han'ı ve beglerbegisi Ali Padişah'ı devirdiler. Şeyh Hasan, Azerbaycan, Arran, Irak-ı Acem'e hakim olduğu sıralarda Barımbay ve Hacı-Tuğay da Ali Padişah'ın Diyarbekir'de yerine vekil bıraktığı kardeşi Seyfuddin Hafız'ı mağlup ederek bu eyaleti ve Van-Erzurum bölgelerini ellerine geçirmişler ve buraları müstakillen idare etmeğe başlamışlardır. Sutaylılar'ın hakimiyeti Musul'dan Erzurum'a kadar uzanıyordu. Azerbaycan'ı Şeyh Hasan-i Celayir'in elinden almış olan Emir Çoban'ın torunu ve Demirtaş'ın oğlu Küçük Şeyh Hasan Sutaylılar'ın kuvvetini kırmak ve onları tabiiyyeti altına almak istemiş ise de muvaffak olamamıştır. Fakat çok geçmeden Sutaylılar arasında şiddetli bir iç mücadele başlamıştır. Bu mücadele Sutay'ın oğlu Hacı-Tuğay ile yeğeni Barımbay oğlu İbrahim-Şah arasında cereyan ediyordu. Hacı-Tuğay, Musul, Ahlat ve Erzurum taraflarını, yeğeni İb rahim-Şah da asıl Diyarbekir bölgesini ellerinde tutuyorlardı. Bu mücadele neticesinde İbrahim-Şah amcasını öldürmüş (744=1343) ve Musul'a da hakim olmuştur. Bu amca-yeğen yani Hacı-Tuğay ile İbrahim-Şah arasındaki mücadele esnasında iki kardeş Türkmen oymağından Kara-Koyunlular'ın Hacı Tuğay ve Ak-Koyunlular'ın da İbrahim-Şah tarafında oldukları söylenebilir. Çünkü, çok az bir zaman sonra Kara-Koyunlular'ı Hacı-Tuğay'ın tasarrufunda bulunan Musul, Van gölü çevresinde ve Erzurum bölgesinde, Ak-Koyunlular'ı da İbrahim-Şah'a ait olan asıl Diyarbekir havalisinde görmekteyiz. Hatta belki de bu iki kardeş Türkmen oymağı arasındaki "adavet-i kadime", bu amca-yeğen arasındaki kanlı düşmanlıkdan gelmiş olabilir.

Kaynakça
Kitap: Kara Koyunlular
Yazar: FARUK SÜMER
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Kara-Koyunlu Devleti

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir