Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Kara-Koyunlu ulusunun oymakları

Burada Kara-Koyunlu Devleti hakkında önemli başlıklar bulabilirsiniz.

Kara-Koyunlu ulusunun oymakları

Mesajgönderen TurkmenCopur » 22 Ara 2010, 23:24

Kara - Koyunlu ulusunun oymakları:

a) Kara-Koyunlu oymağı:


Kara-Koyunlu ulusunu etrafında toplayarak onun çekirdeğini teşkil eden Kara-Koyunlu oymağı, Türk etnolojisinde çok defa görüldüğü gibi, idareci bir rol oynamak suretiyle kabilevi mahiyetini kaybetmiştir. XV. ve XVI. yüzyıllarda Anadolu'nun muhtelif yerlerindeki Kara-Koyunlu ve Karaca-Koyunlu gibi adlar taşıyan oymakların, bu oymak ile akraba olduklarına dair delillere sahip olmadığımız gibi, Doğu-Anadolu ve Azerbaycan'da bazı kalıntıları zamanımıza kadar gelen aşiretler ile bu tarihi oymak arasında daha ziyade siyasi bir münasebetin varlığına işaret edilebilir.

b) Sa'dlu:

Kara-Koyunlu oymağı etrafında toplanarak aynı addaki el (ulus)'i meydana getiren diğer teşekküllere gelince, bunların başında Sa'dlu oymağı gelir. Bu oymak taşıdığı adı XIV. yüzyılda (her halde ortalarında veya ikinci yarısının başlarında) kendisini idare etmiş olan Sa'd isminde bir boy-beyinden almış olup, bu beyin Kara-Koyunlu ailesiyle karabeti olduğu anlaşılıyor. Çünkü, İranlı müellifler Sa'd'ın çocuklarının Kara-Koyunlu hükümdarlarının amca oğullan olduklarını söylemektedirler. Nahçivan ve Sürmeli havalisi (Osmanlı müverrihlerinin Sürmeli çukuru), Hafız-i Ebru'nun kaydettiği gibi, bu oymağın eski yurdu idi. XV. yüzyıldan itibaren tarihlerde sık sık geçen ve Safeviler'in Erivan ve mezkur mıntakalardan müteşekkil bir uç eyaleti olan Çuhur-i Sa'd (Çuhr-i Sa'd) veya Sa'd (Saat) Çukuru bu kabilenin adı ve yurdu ile ilgili olsa gerektir30. Kara-Koyunlu beylerinden Kara-Mehmed ve oğlu Kara-Yusuf ile beylik davası için mücadele eden ve Mısırlı müverrihler tarafından Kara-Mehmed'in kardeşinin oğlu olduğu söylenen, Pir yahut Kara-Hasan'ın bu oymağın başı olması mümkündür. Bu keyfiyet ne olursa olsun Sa'dlu oymağı hakkında belirtilmesi gereken husus, onun Kara-Koyunlu ulusunu teşkil eden en kuvvetli iki kabileden birisi olması ve Kara-Koyunlular'ın siyasi başarılarında mühim bir rol oynamış bulunmasıdır. Kara-Koyunlu devletinin yıkılmasından sonra bu oymak da diğer teşekküller gibi, ilk önce Ak-Koyunlular'ın sonra da Safeviler'in hizmetinde bulunmuş, fakat eski ehemmiyetini devam ettirememiştir.

c) Baharlu:

Kara-Koyunlu devletinin asıl dayanağını teşkil eden iki oymaktan diğeri de bu teşekküldür. Bu oymak adının, Minorsky'nin ileri sürdüğü gibi, Hemedan civarındaki Bahar kalesinden gelmiş olması pek muhtemeldir. Çünkü, çok yukarıda da işaret edildiği gibi, bu oymağın yurdu Hemedan bölgesinde idi. Hatta Kara-Koyunlular'dan sonra Safeviler devrinde bile bu bölge Baharlu oymağının şöhretli reisi Ali Şeker Beg'in adiyle anılıyordu. Baharlu beyleri kız verip almak suretiyle Kara-Koyunlu hanedanı ile dünürlük kurmuşlar ve bu devletin en büyük emirlerinden olmuşlardır. Müneccim-Başı,Kara-Koyunlu beylerinin bizzat bu oymakdan çıktığını yazarsa da, bu, onun Baharlu ile Baranlu adlarını birbirine karıştırmasından ileri gelmiş olsa gerektir.

Kara-Koyunlu devletinin yıkılışından sonra bu oymağın mühim bir kısmı Ak-Koyunlular'a tabi olmak istemiyerek Horasan'a gitmiş ve Timurlular'a iltica etmiştir. Oymağın o zaman başında bulunan Ali Şeker Beg oğlu Pir Ali, kardeşleri Bayram ve Yar-Ali ve kızkardeşinden doğan Cihan-Şah'ın torunu ibrahim olduğu halde ilk önce Sultan Mahmud'un sonra da Hüseyin Baykara'nın hizmetine girmiştir. Uzun Hasan Beg bu oymağın fesad çıkarmasından daima kaygı duyduğundan onun kendisine teslim edilmesini müteaddit defalar Hüseyin Baykara'dan istemiş, fakat müsbet bir cevab alamamıştır. Gerçekten Uzun Hasan Beg'in bu Baharlular'dan endişe' etmekte ne kadar haklı olduğu bilahare anlaşılmıştır. Ali Şeker Beg'in oğullan çok geçmeden ilk önce Ebu-Said'in Hisar-i Şadman hakimi Şah Mahmud, sonra diğer oğlu E bu-Bekir Mirza ile birleşmişler ve Horasan'da Timurlu şehzadeleri arasındaki münazaalara kanşmışlardır. Uzun Hasan Beg'in ölümünden faydalanarak Kara-Koyunlu devletini ihya etmek isteyen Baharlu beyleri Ebu-Bekir Mirza ile birlikte 884 (1479) yılında Siistan ve Bam yolu ile Ak-Koyunlular'a tabi olan Kirman'ı istila etmişlerdir. Yanlarında yeğenleri olan Cihan-Şah'ın torunu ve Muhammedi Mirza'nın oğlu İbrahim de vardı. Bunlar Kirman'ı kolayca ele geçirdikten sonra Fars'ı da almak istemiş-lerse de Ak-Koyunlu hükümdarı Sultan Yakub tarafından üzerlerine gönderilen meşhur Musullu Sufi Halil Beg'e mukavemet edemiyerek Curcan'a gitmişlerdir. Fakat orada Hüseyin Baykara bir baskınla onları ele geçirmiştir. Hüseyin Baykara Pir Ali Beg'in gözlerine mil çektirmiş, kardeşi Bayram'ı da Ebu-Said'in oğlu Ebu-Bekir Mirza üe beraber öldürtmüş ve Cihan-Şah'ın torununu da hapse attırmıştır.

Bu hadiseden sonra Baharlu oymağı, yine Horasan'da kalmış ve bir kısmı Babür'ün Hindistan seferine katılmıştır. Ekber'in sevgili han-hananı meşhur Bayram Han, Ali Şeker Beg'in torunlarından olduğu gibi, XVI. yüzyılda Dekken'de Kutbşahiler devletini kuran Sultan Kulu da Baharlu oymağından idi. Hatta Kutbşahi hanedanı tarafından yazdırılmış olan hususi tarihlerde Kara-Koyunlu oymağına da yer verilmiş olduğu kaynaklar bahsinde görülmüştü. Baharlu oymağının Hindistan'a gitmiyerek İran'da kalan kısmı Ak-Koyunlu ve sonra da Safevi hizmetinde bulunarak kabilevi varlığını uzun bir zaman muhafaza etmiştir.

Kaynakça
Kitap: Kara Koyunlular
Yazar: FARUK SÜMER
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: Kara-Koyunlu ulusunun oymakları

Mesajgönderen TurkmenCopur » 22 Ara 2010, 23:25

ç) Duharlu:

Bu oymak eskiden beri Erzurum-Bayburd havalisinde yaşıyordu. Ebu-Bekr-i Tihrani'nin bir kaydından, bu oymağın reislerinden Yusuf Beg'in Trabzon imparatoru ile yaptığı bir savaşta şehit düştüğünü ve Ak-Koyunlu emiri Tur Ali Beg'in Trabzon ülkesine yürüyerek Yusuf Beg'in intikamını aldığını öğreniyoruz. Bu hadise XIV. yüzyılın birinci yarısının sonlarında vuku bulmuş olsa gerektir.

Kara-Yusuf ve iskender Beg zamanlarında Duharlu oymağının başında Pir Ahmed Beg vardı. Kara-Koyunlu siyasi faaliyetinde mühim bir rol oynayan bu oymak, bilhassa Bayburd'a tasarruf etmiş ve sonra Ak-Koyunlu hizmetinde bulunmuştur. Bekir Beg ve Mehmed Beg Duharlu, Ak-Koyunlu hükümdarı Sultan Halil devri beglerinden olup, Diyarbekir''de Halil'e isyan ederek Tebriz'e yürüyen şehzade Yakub'a katılmışlardır. Ak-Koyunlular'dan sonra Duharlu oymağı yine Erzurum yöresinde kalmış ve beglerine Osmanlı devleti tarafından timarlar tevcih edilmiştir. Osmanlı eserlerinde bu teşekkülün adı Tokarlu suretinde yazılmaktadır.

d) Karamanlu:

Bu oymağın adını Kara-Yusuf ile çağdaş olan Gence ve Berda' hakimi Emir Karaman'dan aldığı anlaşılıyor. Emir Karaman Kara-Yusuf'un son yıllarında onun beglerbegisi idi. Bazı eserlerde ona sadece Kara denilmektedir. Emir Karaman, Kara-Yusuf'un ölümünden sonra çok yaşamamış ve başında bulunduğu oymak ile sahibi olduğu yerleri oğulları idare etmiştir.

Son Kara-Koyunlu hükümdarı Hasan Ali, Uzun Hasan Beg tarafından bozguna uğratıldıktan sonra bu oymağın yanına kaçmıştı.
Karamanlu oymağı, ihtimal Ak-Koyunlular'dan itibar görmediği için Şeyh Cüneydve oğullarının taraftarları araşma katılmış ve Safevi devletinin kurulmasında rol oynamıştır. Şah İsmail'in beglerinden Bayram Beg başta olmak üzere Safevi devrinde bu teşekkülden birçok emirler çıkmıştır.
Bugün Kuzey-Azerbaycan'da. bilhassa Gence ve Berda bölgesindeki Karaman ve Karamanlu yer adları, bu oymağa ait hatıralardır.

e) Alpavut (Alpağut):

Taşıdığı ad, "tefe başına düşmana saldıran" manasına gelen bu oymak, Kara-Koyunlu ulusunun en mühim teşekküllerinden birisidir. Kara-Yusuf zamanında Hemedan bölgesinin bu oymağın beglerinin elinde olduğunu görüyoruz, iskender zamanında Alpavutlar'ın başında Yakub Beg vardı ki, sonra Cihan-Şah tarafına geçmiş ve oğulları da yine onun zamanında mühim memuriyetlerde bulunmuşlardır. Bunlardan birisi Cihan-Şah'ın Bağdad valisi Tavacı Pir Mehmed Beg'dir ki, 873 (1469 başlannda) yılı ortalarında vefat etmiştir.

Alpavut oymağı Kara-Koyunlular'dan sonra Ak-Koyunlu ulusuna dahil olmuştur. Pır Mehmed Beg Alpavut, Uzun Hasan Beg ve oğlu Sultan Halil'in büyük emirlerinden birisi idi. Hacı Beg adlı diğer bir Alpavut begi de Fars valisi Elvend Mirza'nın maiyyetinde bulunmuştur.
Safeviler zamanında Alpavut teşekkülünün Sa'd-Çukuru ve Şirvan dolaylarında yaşadığını görüyoruz.
Alpavutlar, Karamanlılar gibi, Azerbaycan'da, bilhassa, Berda çevresinde yerleşmişlerdir.

f) Çekirlu (Cakirlu):

Bu kabilenin adı farsça eserlerde Cakirlu, Türkçe eserlerde Cekirlu, Çekirlu suretinde yazılmaktadır. Adını Celayirli devri emirlerinden Emir Cakir'den aldığı anlaşılıyor. Emir Cakir Timur'un İran'ı fethetmesi üzerine onun tabiiyyetine giren emirlerden biri idi. Cakir çok geçmeden vefat etmiş ve yerine oğlu Bistam geçmiştir. Timur, torunu Ömer Mirza b. Miranşah'a Azerbaycan'ı tefviz ettiği zaman Bistam, Çalık, Tizek gibi Azerbaycan emirlerini onun maiyyetine vermişti. Aşağıda anlatılacağı üzere, Kara-Yusuf, Timur'un ölümü üzerine Mısır'dan Azerbaycan'a, gelip Ebu-Bekir Mirza'yı yendikten sonra Bistam Beg maiyyetinde kardeşleri Mansur ve Masum ile oğlu Ahi Ferec olduğu halde Kara-Yusuf'un yanına gelmiş ve onun hizmetine girmiştir. Bistam Beg Kara-Koyunlu beginin Ebu-Bekir'le yaptığı ikinci savaşta ve ondan sonraki muharebelerde bulunarak Kara-Yusuf'un Azerbaycan'a kat'i olarak yerleşmesinde mühim hizmetler görmüş ve buna mükafaten de emir ul-ume-ralik mevkiine nail olmuştur.

Bistam Beg ailesi tarafından idare edilen ve babası Cakir'e nisbetle Cakirlu denilen oymak eskiden beri Erdebil çevresinde yurt tutmuştu. Bu teşekkül Ak-Koyunlular devrinde de mevcudiyetini muhafaza etmiştir. Bu devirde Cakirlu oymağının başında Bistam'ın torunu ve Bayezid Beg'in oğlu Ömer Beg vardı ki, Otluk-beli muharebesinde Osmanlı ordusuna esir düşmüş, fakat Fatih tarafından serbest bırakılmıştır. Ömer Beg, Sultan Yakub zamanında da ileri gelen emirlerden idi.
Şah İsmail harekete geçtiği sırada Cakirlular'ın başında Sultan Ali Beg bulunuyordu. Bu oymak Safeviler zamanında da varlığını devam ettirmiş, fakat bütün Kara-Koyunlu teşekkülleri gibi, ikinci veya üçüncü derecede bir mevkie sahip olmuştur.
ibn Arab şah'ın sözlerinden Cakirlular'ın Kürd asıllı oldukları anlaşılıyor.

g) Ayinlu:

Bu kabilenin yaşadığı yerin, bazı işaretlere göre, Doğu-Anadolu'da olduğu anlaşılıyorsa da bu bölgenin neresinde bulunduğu bilinemiyor.
Gerek Diyarbekriyye'de, gerek ondan naklen Ahsen-ul-tevarih'te oymağın adı suretinde yazılmıştır. Kara-Yusuf devrindeki büyük emirlerden Bayezid Beg, bu oymakdan idi. Cihan-Şah zamanında ise ayinlu teşekkülünün başında emir-i divan Arabşah'ın bulunduğunu biliyoruz. ayinlu'lar da Kürd asıllı idiler.
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: Kara-Koyunlu ulusunun oymakları

Mesajgönderen TurkmenCopur » 22 Ara 2010, 23:26

ğ) Hacılu:

Adı ancak Diyarbekriyye"de geçmektedir. Ak-Koyunlu begi Kara-Yülük Osman ile mücadele etmekte olan Erzincan valisi Pir Ömer'e Kara-Yusuf tarafından yardıma gönderilen emirler arasında Emir ilyas-ı Hacıluda vardı. Kara-Yusuf'un hemen bütün seferlerinde yanında bulunmuş olan İlyas adlı bir emir tanıyoruz. Hafız-i Ebru bir yerde bu Emir İlyas'ı Döğer boyuna mensup bir şekilde gösterir64. Bu ilyas-ı Hacılu ile İlyas-ı Döğer'in aynı şahıs ve Hacılu oymağının Düğerler"in bir kolu olması muhtemeldir. Çünkü, Hacılu kabilesi Kerkiik-Erbil taraflarında yaşamakta olduğu gibi, Düğerler'den bir kolun da aynı bölgede yurt tutmuş olduklarını biliyoruz.

h) Ağaç-eri:

Ağaç-eriler'in XIII. yüzyılda Maraş bölgesindeki ormanlarda yaşadıkları malumdur. Bu Türkmen topluluğundan bir kol, daha Kara-Mehmed zamanında Kara-Koyunlular ile işbirliği yapmış ve iki teşekkülün reisleri arasında sıhriyet tesis edilmiştir. Kara-Mehmed'in Tatar Hatun adını taşıyan hemşiresi, Ağaç-eri reisine verilmiştir ki, bundan Ağaç-eri reisinin Hasan Beg adlı oğlu doğmuştu. Ağaç-eriler'-den Hüseyin Beg ise, İskender Mirza'nın en sadık emirlerinden olup, onun Alıncak kalesinde katli üzerine oğlu Kubad'ı kalede bulunan diğer beglerle birlikte Kara-Koyunlu hükümdarı ilan etmişti. Yine Ağaç-eriler' den Ali Beg, Cihan-Şah'ın emirleri arasında görülmektedir.
Bugün İran'da Kuh-giluye de yaşayan ve miktarları iki bin evi bulan Ağaç-eriler66, şüphesiz bu Kara-Koyunlu Ağaç-eriler"inin torunlarıdır.

ı) Döğer:

Bu Oğuz boyunun da Kara-Koyunlu devletinin siyasi faaliyetine katılmış, olduğunu görüyoruz. Lakin Döğerler doğrudan doğruya Kara-Koyunlu ulusuna dahil olmayarak Suriye'de ayrı bir teşekkül halinde kalmışlardır. Döğerler'in Kara-Koyunlu siyasi faaliyetinde oynadıkları roller, bu boya dair olan makalemizde anlatılmıştır.

i ) Bayramlu:

Adını Hoy şehrine tasarruf eden Bayram Beg'den almıştır. Bayram Beg, Kara-Koyunlu hükümdarı Kara-Yusuf'un emirlerinden idi. Kendisinden sonra oğlu Şehsuvar Beg, Cihan-Şah'ın divan-begi olmuştur.

Bu sayılanlardan başka Azerbaycan, Doğu-Anadolu ve Irak-ı Arab-daki bazı şehir ve kalelerin hakimleri de bilhassa Kara-Koyunlu devletinin parlak zamanlarında bu devletin emirleri arasına girmişlerdir. Bunlar, başlıca Urmiye hakimi Celalüddin Dizek, Aydın, Çalık, Tanrı-Vermiş, Ali Paşa, İsa Beg, Esed, Busat, Sultan, Kara-Koç, Dursun, Birsun v. s. idiler. Hafız-i Ebru yukarıda adları geçen emirlerden Esed ve Busat'ın Kara-Yusuf'un akrabasından olduklarını söylüyor. Bu emirlerden ekserisi de Türkmen menşeli idiler. Lakin bunların başında bulundukları Türkmen oymaklarından çoğunun adlarını bilemiyoruz. Burada şu hususu kaydetmeden geçmiyelim ki, Kara-Koyunlu ulusu teşekkül bakımından Ak-Koyunlu ulusuna nazaran daha gevşek gibi görünmektedir. Kara-Koyunlu ulusunu meydana getiren oymaklar arasındaki bağlar, Ak-Koyunlular'daki kadar sıkı değildir. Bu sonuncularda imparatorluğun kurulmasından önce oymakların çoğu beraberce, yani el halinde kışlak ve yaylağa giderlerdi.

j) Kara-Koyunlu ulusuna tabi Kürd teşekkülleri:

Kara-Koyunlu devletine, bahsedilen Türk oymaklarından başka, birçok Kürd aşiretleri de tabi idiler. Bunların başhcaları Süleymani, Zırki, Mahmudi ve v.b. aşiretleridir. Bunlardan bazıları daha Kara-Mehmed'ten itibaren Kara-Koyunlular'ın tabiiyyetinde bulunuyorlardı. Kara-Mehmed, Doğu-Anadolu'daki dağlarda yaşıyan Kürdler'i etrafına toplayarak onları, Timur'un kuvvetleriyle yaptığı muharebelere iştirak ettirmiştir.

Kara-Koyunlular hizmetlerinde kullanmak üzere ayrıca Kürd aşiretlerinden elli bin evlik bir el vücuda getirmişlerdir ki, buna Kara-Ulus adı verilmiştir. Bu elin taşıdığı kara sıfatının, onun kavmi menşe ve siyasi vaziyetiyle alakalı olduğunu, yani bu sıfatın tabiiyyeti ifade ettiğini kuvvetle sanmaktayız. Çünkü, Kara-Ulus'un bir tabir olarak mahkum zümrelere verildiği, hakir ve zelil manasında kullanıldığı hakkında, başta bizzat Kara-Ulus''a ait malumatın ilk ve en eski kaynağı olan Diyarbekriyye''de olmak üzere kuvvetli deliller vardır. Nitekim Ziya Gökalp bu delillerin bazılarından haberdar olmadığı halde bu Kara- Ulus'un bir tabiiyyet ifade ettiğini söylemişti.
Kara-Ulus, Kara-Koyunlular zamanında Irak'ta yaşıyordu. Ebu-Bekr-i Tihrani'nin sözlerine göre Cihan-Şah, oğlu Bağdad valisi Pir-Budak'ı tenkil etmeden önce onun emrine verilmiş olan Kara-Ulus'u Azerbaycan'a göçürmüştür.. Lakin Kara-Ulus'un teşek-küllerinden hepsinin Azerbaycan'a gitmediği veya bilahare bir kısmının geri döndüğü anlaşılıyor. XVI. ve XVII. yüzyıllarda Kara-Ulus aşiretlerinden bir kısmı Hemedan havalisinde, bir kısmı da aynı asırlarda Irak, ve Güney-Doğu-Anadolu'da sakindi. Bugün bile. Kara- Ulus'un henüz yerleşmemiş kalıntısına Irak'ta rastgelinmektedir.
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26


Dön Kara-Koyunlu Devleti

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir