Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Baranı veya Baranlu adının mahiyeti ve menşei

Burada Kara-Koyunlu Devleti hakkında önemli başlıklar bulabilirsiniz.

Baranı veya Baranlu adının mahiyeti ve menşei

Mesajgönderen TurkmenCopur » 22 Ara 2010, 23:17

Baranı veya Baranlu adının mahiyeti ve menşei

Kara-Koyunlu hanedanı ile ilgili mühim bir mes'ele, "Barani" veya "Baranlu" adı ile karşımıza çıkıyor. Vakıa İranlı ve Türkiyeli müverrihlerin ifadelerinden Barani veya Baranlu'nun Kara-Koyunlular'ın aile veya hanedan adı olduğu anlaşılıyorsa da bu kelimenin menşei, manası, neye delalet ettiği ve hanedanın bu adı hangi suretle aldığı hususları kat'i olarak bilinemiyor. Her şeyden önce bu kelimenin bir şahıs veya oymak adından mı yoksa bir yer adından mı geldiğini tesbit etmek gerekiyor. Türkçede baran şeklinde bir kelimenin mevcudiyeti ve bunun şahıs veya oymak adı olarak kullanıldığı hakkında hiç bir suretle şüpheyi davet etmiyecek misallere rastgelinemiyor. Bu ismin Selçuklular'ın amansız düşmanı olan Cend emiri meşhur Şah-Melik'e bir İranlı müellif tarafından verilen "berani" yahut "berran" nisbesiyle alakalı olacağı hakkında da hiç bir şey söylenemez. Bugün Mardin taraflarında "baran' sözünün "koç" manasında kullanılması üzerinde durulması ihtimali de hatıra geliyor. Çünkü, Kara-Koyunlular'ın adını taşıdıkları koyuna hususi bir ehemmiyet verdikleri ve mezar taşlan olarak koç heykelleri kullandıklarını biliyoruz. Kara-Koyunlu hanedanının Barani yahut Baranlu (koçlu?) adını taşıması, mezar taşları olarak koç heykelleri yaptırması (?), Mardin havalisinde (belki de Güney-Doğu ve Doğu-Anadolu'nun diğer yerlerinde) bu kelimenin "koç" manasında kullanılmış olması arasında bizi bu mes'elenin halline kat'i bir şekilde götürecek bir münasebet olabilir. Lakin şimdilik bu hususta daha fazla bir şey söylemek mümkün olmuyor.

Bu mesele ile ilgili son bir fikir Minörsky tarafından ortaya atılmıştır. Mumaileyh, yukarıda adı geçen makalesinde Kara-Koyunlu hanedanının nisbesi olan baran kelimesinin bir oymak adı değil bir yer adı olduğunu yazdıktan sonra aynı makalesine yaptığı ilavelerde Markoff ve Rabinot'ya istinaden Celayirli paralarında darp mahalli olarak görülen Baran adının bu fikrini kuvvetlendirdiğini söylemektedir. Filhakika biraz önce adları geçen Markoff ve Rabinot gibi meskukatçılar İlhanlı, Celayirli ve hatta Eretna hanedanlarının paralarının basıldığı yerler arasında Baran adlı bir darp mahallinin bulunduğunu bildirdikleri gibi, İstanbul Arkeoloji Müzesinde bulunan İlhanlı ve Celayirli devletlerine ait paralarda da aynı yer adı görülmektedir.

Fakat bu üç müellifin de işaret ettikleri gibi, coğrafi ve tarihi eserlerde adı geçen devletlerin hakimiyet sahaları dahilinde bu adda bir yerin var olduğuna dair hiç bir kayıda rastgelinemiyor. Bu sikkelerden birisi üzerinde görülen ibaresi bunun Baran şeklindeki okunuşuna şüphe bırakmıyor. O halde bu Baran şehri nerede bulunuyor? Markoff'un bildirdiğine göre burada Eretna hanedanından bir hükümdar da sikke kestirmiş olduğuna göre Baran'ın Anadolu'da olması gerekir. Fakat bu ülkede de bu adda bir şehrin bulunduğuna dair coğrafi ve tarihi eserlerde hiç bir bilgi yoktur. Yalnız Dahiliye Vekaleti'nin çıkardığı Köylerimiz adlı kitapta her ikisi de Muş vilayetinde olmak üzere iki tane Baran adlı köy görülüyor. Bu köylerden birisi adı geçen vilayetin Varto kazasında, diğeri de Çapakçur (bugün Bingöl)'da bulunuyor. Bu ikincisinin Çapakçur'un kuzey-batısında Aşağı Karavel-yan köyü civarında küçük bir köy olduğu anlaşılıyor. Diğerinin Varto kazasının hangi tarafında olduğunu tesbit etmek mümkün olmadı. İşte sikkelerde görülen Baran bunlardan biri olabilir. Kara-Koyunlu hanedanının taşıdığı aile adının Doğu-Anadolu"da vaktiyle para kestirilecek derecede ehemmiyetli olan Baratı adlı bir mevkiden gelmiş olması mümkündür. Kara-Koyunlu tarihinin Muş bölgesi ile eskiden beri sıkı bir münasebeti olduğunu biliyoruz. Barani nisbetini ilk önce taşıdığını gördüğümüz Kar a-Yusuf veya onun adını bilemediğimiz ecdadından biri bu şehre hakim olmak, yahut bu şehirde doğmak gibi veya diğer bir sebeble bunu almış olabilir.

Kaynakça
Kitap: Kara Koyunlular
Yazar: FARUK SÜMER
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13985
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Kara-Koyunlu Devleti

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir