Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

XVI. Asırdan Rus istilasına kadar Türkmen tarihi

Burada Türk Tarihinin Çeşitli Dönemlerinden ve Çeşitli Konularından birlikte anlatılan konular bulabilirsiniz. Ayrıca Türk Kültürü hakkında da Konular bulabilirsiniz

XVI. Asırdan Rus istilasına kadar Türkmen tarihi

Mesajgönderen TurkmenCopur » 15 Ara 2010, 18:32

b) Türkmenler

Türkmenlerin tarhi Türkistan Türkleri arasında apayrı bir seyir ta-kip ettiği için, burada ayrı olarak ele alınmıştır:

XVI. Asırdan Rus istilasına kadar Türkmen tarihi:


Türkmenler, XI. asırda Selçuk ailesinin önderliğinde Oğuzların batıya kaymasından sonra onla-rın geride bıraktıkları boylardan ibaret bir Türk topluluğudur. XIII. asırdaki Moğol istilasından sonra oldukça zayıflamış olan bu Türkmen boyları, Hazar'ın kuzey-doğusunda Mangışlak (Min-Kışlak)'da, Maveraünnehir'de ve Horasan'da hayatlarını devam ettirmişlerdir.

Maveraünnehir ve Horasan'da kalan Türkmenler diğer Türk boyları (Özbek-Kazak, Kırgız ve Karakalpak) ile birlikte önce Moğol ve sonra da Timurlular hakimiyetinde varlıklarını devam ettirirlerken Mangışlak bölgesindeki Türkmenler, o havalinin askeri istila yolları üzerinde olmamasından istifade ederek, XVII. asrın ortalarına kadar rahat müstakil bir hayat yaşamışlardır. Fakat, 1639 ve 1700 yıllarında, bilhassa Kazaklara indirdikleri darbe ile Orta Asya'nın Rus istilasına açılmasına sebep olan Moğol asıllı Kalmukların hücumlarına uğramışlardır. Mangışlak bölgesinde yaşayan o devir Türkmen boylarının en büyüğü ve en kuvvetlisi olan ve Salur boyundan gelen Teke Türkmenleri bir zamanlar Tuğrul ve Çağrı kardeşlerin rakiplerinden korunmak için emin bir sığınak olarak seçip kullandıkları Kopet-Dağı bölgesine çekildiler.

Orada Yamud, İmrali ve diğer Türkmen boyları ile- bazen kavgalı- birlikte yaşayarak daha da kuvvetlendiler. Bu Türkmen boyları bir müddet, Türkmen-Özbek koalisyonunun ayakta tuttuğu Hive Hanlığına vergi ile bağlandıktan sonra, İran'da hakimiyeti eline geçirmiş olan Afşar Türkmen beylerinden Nadir Kulu Han (Nadir Şah)'ın Orta Asya Hanlıklarını geçici olarak istila ettiği devrelerde de onun hakimiyetini kabul etmişlerdir.

Nadir Şah'dan sonra bir müddet İranlılar ile Hivelilerin baskı ve hü-cumlarına maruz kalan Türkmenler, 1835'den itibaren Merv bölgesine doğru yayılmaya başladılar. Bu devirde Türkmenler, Oraz Han önderliğinde Heri-Rud (bilahere Tecend Derya) nehri kenarında Tecend Kalesi'ni -veya Oraz Kalesi'ni- inşa ederek tam bir genişleme siyasetine başladılar. Fakat bu hareketleri esnasında 1845'de İranlıların ve bir müddet sonra da Hivelilerin ani hücumlarına maruz kaldılar. Bir anda iki düşman arasın-da kalan Türkmenler, 1855'de bizzat Hive hükümdarı Muhammed Emin Han'ın kumandasındaki kuvvetli bir Hive ordusunun hücumuna uğradılar. Fakat, Türkmenler, hem Hive ordusunu yenmeyi, hem de Muhammed Emin'i öldürmeyi başarmışlardır. Bir müddet sonra Muhammed Emin'in halefi Abdullah Han yeni bir Hive ordusu ile Türkmenler üzerine hücum etmiş ise de, Türkmenler bu orduyu da mağlup etmeye muvaffak olmuşlardır321. Bu zaferlerden sonra Hive Hanlığının hakimiyetinden kurtulan Türkmenler müstakil bir hayat yaşamaya başlamışlardır.

Ne var ki, Türkmenistan üzerinde hak iddia eden İranlıların yeni bir hücumları Türkmenleri oldukça müşkül duruma düşürmüştür. 1856'da kuvvetli bir İran ordusunun saldırısına uğrayan Türkmenler ağır telefat vermişlerdir. Türkmenler, yedikleri ağır darbenin tesirinden kurtulmaya çalışırlırken, kazandıkları zaferden mağrurluğa kapılan İranlıların yeni bir hücumunua maruz kaldılar. 1860'da Hamza Mirza kumandasında 53 Topla mücehhez 30.000 kişilik bir İran ordusu Türkmen topraklarında ilerlemeye başladı. Bu tehlikeden kurtulmak isteyen Türkmenler sulh için her türlü isteği kabul etmeye hazır olduklarını bildirmelerine rağmen, zaferden gayet emin mağrur İran kumandanı Hamza Mirza, bütün teklifleri reddetti. Bu sırada türkmenleri idare eden tecrübeli Kuşid Han, diğer Türkmen boylarından yardım isteyerek zaman kazanmak için Kara-Kum çölüne çekildi. Bütün kuvvetlerini biraraya getirdikten ve ikmal yollarını kestikten sonra İran ordusuna hücum eden Kuşid Han, düşmanını büyük bir mağlubiyete uğrattı. Yarısı yok olan İran ordusu bütün topları ve mühimmatı ile Türkmenlere esir düştü. Böylece, Türkmenler, 1855'de Hivelilere ve 1860'da da İranlılara karşı kazandıkları bu kat'i zaferlerden sonra istiklallerine tam manasiyle kavuşmuş oldular. Bundan sonra Kuşid Han, istiklalini ilan ettiği halkının refahı için çalışmalara başladı. Kurduğu barajlar ve açtırdığı kanallarla Türkmen topraklarını mümbit bir hale getirdi.

1860'daki büyük mağlubiyetlerinden sonra İranlılar bir müddet Türkmenlere hücum etme cesaretini gösterememişler ise de, bilahere Horasan'ın kuzeyindeki ve Hazar denizi kıyılarındaki Türkmenleri tekrar rahatsız etmeye başlamışlar ve bilhassa stratejik önemi büyük olan Kara-Kale'ye birkaç defa hücum etmişlerdir. Bir başarı elde edememelerine rağmen İranlılar, inatla Türkmen topraklarına bu havaliden bilhassa Rusların Orta Asya'ya doğru istilalarını hızlandırdıkları devirlerde devam ettirerek Türkmenlere oldukça büyük zararlar vermişlerdir.

Kaynakça
Kitap: ATATÜRK VE TÜRK DÜNYASI
Yazar: MEHMET SARAY
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Karışık Zaman-Dizinli ve Karışık Konular hakkında Türk Tarihi ve Kültürü Bölümü

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 2 misafir