Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

'Ulus' Terimi Üzerine

Burada Türk Tarihinin Çeşitli Dönemlerinden ve Çeşitli Konularından birlikte anlatılan konular bulabilirsiniz. Ayrıca Türk Kültürü hakkında da Konular bulabilirsiniz

'Ulus' Terimi Üzerine

Mesajgönderen TurkmenCopur » 14 Ara 2010, 22:39

'ULUS' TERİMİ ÜZERİNE

Türk Dili dergisinin 41. sayısında okuyuculardan birinin sorusuna karşılık olarak 'ulus' terimi üzerine bir küçük açıklama yazılmış ve "ulus adını taşıyan boy yoktur" denilmişti. Kerküklü aydınlardan sayın Ataullah Teızibaşı Türk Dil Kurumu'na yazdığı bir mektupta Abbas el-'Azzevi'nin "Tarih-ül-irak" ve "Aşair-ül-frak" adlı eserlerinde 'ulus' adlı bir kabilenin zikredildiğini göstererek Türk Dili dergisinde verilen bilgiyi düzeltmek istemiştir.

Önce şunu kaydedelim ki 'ulus' terimini kabile adı olarak taşıyan büyük ve küçük göçebe birlikleri yalnız Irak'ta değil, Anadolu'da ve Orta - Asya'nın bazı bölgelerinde vardır. Anadolu Türk aşiretleri arasında 'Boz ULUS' adını taşıyan bir oymak XVII. yüzyıla ait resmi belgelerde çok geçmektedir.

Kabile (boy) adları Türk tarihi ve etnolojisi araştırmalarına giren konuların en önemlilerinden sayılmaktadır. Türklerle temasta bulunan komşu kavimler ve devletler çok eski devirlerden beri Türk boylarının adlarını tesbit etmişler ve bununla bu boyların birbirine olan yakınlık ve kardeşliklerini öğrenmeğe çalışmışlardır. Eski Çinlilerin Türk boy adlarını ne kadar dikkatle tesbit ettikleri Gök Türk yazıtlarının çözümünden sonra anlaşılmıştır, İslam coğrafyacıları da Türk boy adlarına dair çok ayrıntılı bilgi vermişlerdir. VIII. ve X. yüzyıllarda İslam coğrafyacıları ancak büyük Türk boylarını (Karluk, Kimek, Oğuz, Tokuzoğuz, Becenek, Türgiş, Ezgiş, Kıpçak, Kırgız Kalaç...) tanıyorlardı. X. XII. yüzyıllarda yazan coğrafyacı ve tarihçiler ise daha çok Türk boylarının adlarını öğrenmiş oldular. Moğol istilasından sonra yazılan kaynaklarda (mesela: Reşideddin, "Cami-üt-tevarih") yüzlerce Türk ve Moğol boylarının adları ve gelenekleri tesbit edilmiştir. XIX. yüzyılda Türkoloji müstakil bir ilim haline geldikten sonra, eski Türk boylarının adlarını incelemeye ve yaşıyan göçebe boyların adlarını, en ufak ayrıntılarına kadar, tesbit etmeye önem verilmiş oldu. Bu konu üzerine Vambery, Potanin gibi bilginlerin tesbit ettikleri boy ve oymak adlarının sayısı binleri geçmiştir, işte bu adlar tarihi belgelerin ve boy geleneklerinin ışığı altında incelenerek gerçek etnik adlarla (mesela Bayat, Salur, Sulduz, Barlas, Kıpçak... ) sırf siyasi birlik adları (mesela Osmanlı, Özbek, Nogay) ayırdedilmektedir. Bu konu üzerine Türkiye'de de son otuz yıl içinde önemli araştırmalar ve etüdler yayınlanmıştır. Prof. Dr. F. Köprülü'nün; Abdülkadir'in H. Nihal-Ahmet Naci'nin, Dr. Faruk Sümer'in etüd ve makaleleri bu cümledendir.

Anadolu'daki 'Boz Ulus', Irak aşiretleri arasında rastlanan 'Kara Ulus' etnoloji bakımından boy adı değil, Moğol imparatorluğun'un dağılışından ve büyük etnik boyların yerleşmesinden sonra meydana gelen ve göçebe halk anlamını ifade eden bir terimdir. Türkistan'da, Elcezire'de, Anadolu'da ve iran'da büyük Türk ve Moğol boylarının yerleşme süresi XVI.-XVIII. yüzyıllarda çok hızlı devam etmiş, XIX. yüzyılda Bayındır, Bayat, Salur, Kayı, Barlas, Sulduz, Calayır... gibi gerçek boy adları ancak kasaba ve köy adlarında veya yeni teşekkül eden türlü göçebe birliklerin ufak bir oymağından muhafaza edilmiştir. XVII. yüzyıldan sonra eski gerçek etnik boy adını muhafaza eden büyük göçebe birliklere, Kırgızlardan başka, Türk ulusunun bulunduğu hiç bir yerde rastlanmaz. Türk ulusuna mensup göçebe kavimler için büyük yerleşme çağı olan XVII-XVIII. yüzyıllarda göçebe hayattan ayrılmak istemiyen küçük birlikler yerleşen soydaşlarından ayrılıp bozkırlarda, çöllerde kalıyorlardı, işte bu küçük parçalar, yani büyük boyların kalıntıları yeni aşiretler kurarlardı. Bu yeni birlikler çok zaman bir başbuğun adını, veya göçüp kondukları yerin adını alırlardı. Şehir ve kasabalarda yerleşenler ise bu birliklere ulus veya oymak derlerdi. Her iki kelime aşiret manasını ifade etmiştir. Irak'taki Kara Ulus her halde Türk, Kürt ve Moğol kabilelerinin şehre yerleşenlerinin kalıntılarından XVI. veya XVII. yüzyıllarda meydana gelmiş bir göçebe birlik olmalıdır. Anadolu'daki Boz Ulus ise, Dr. Faruk Sümer'in çok değerli etüdlerine göre, Akkoyunlu kabilelerinin kalıntılarından kurulmuştur. XVII. yüzyıldaki büyük iskan hareketlerinden sonra göçüp konan aşiretlere ulus demek her yerde adet olmuştur. Kara Ulus terimi, şehirli Arapların Bedevilere 'arab' demelerine benzer bir terimdir. Bunun Moğolca aslı 'haralıg ulus'tur.

Kaynakça
Kitap: ABDÜLKADİR İNAN
Yazar: MAKALELER VE İNCELEMELER
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Karışık Zaman-Dizinli ve Karışık Konular hakkında Türk Tarihi ve Kültürü Bölümü

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir