Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Altay-Yenisey Şamanlığında Eski Unsurlar

Burada Türk Tarihinin Çeşitli Dönemlerinden ve Çeşitli Konularından birlikte anlatılan konular bulabilirsiniz. Ayrıca Türk Kültürü hakkında da Konular bulabilirsiniz

Altay-Yenisey Şamanlığında Eski Unsurlar

Mesajgönderen TurkmenCopur » 14 Ara 2010, 21:38

ALTAY-YENİSEY ŞAMANLIĞINDA ESKİ UNSURLAR

Eski Türk iptidai dini olan Şamanizm Altay Dağlarında ve Yenisey Irmağının ve kollarının kıyılarında yaşıyan ve iptidai kültür basamağında bulunan Töles, Mundus, Teleüt, Koybal, Sagay, Beltir gibi Türk boylarında muhafaza edilmiştir. Şamanizm halkla beraber yaşıyan ve her devrin içtimai durumlarından müteessir olarak değişen bir din (altayca "yang") olduğuna göre "muhafaza edilmiştir" demektense "yaşatılmıştır" demek daha doğru olacaktır. Şamanizmde taassup, başka dinlere karşı düşmanlık olmadığından en eski çağlardan beri türlü dinlerin tesiri altında kalmış, yabancı dinlerden de bir çok unsurlar almıştır. Zerdüşt'ün "Hürmüzta"sı (Kurbustan Ten-gere), Budizmin "Maitreya"sı (Maytan Tengere) Altaylının panteonuna Şaman Tanrıları sıfatiyle yerleşmişlerdir. Son asırda Hıristiyanların Sen Nikola'sı ve Havvarilerden Pavlusları da Altay Şamanları için Hıristiyanlıkla münasebeti olmıyan tös-töz (ongun) olmuşlardır.

Şamanizm bütün bu yenileşmelerine rağmen en eski esas unsurlarını muhafaza etmesini de bilmiştir. Yer-su, Gök Tanrıları, babalar (en eski ata) kültü bu unsurlardandır.

Altay Şamanlığında bir çok eski unsurlar vardır ki bugüne kadar Türkiyatçıların dikkatini çekmemiştir. Bunlardan biri Mundus ve Töles'lerin "Totoy - Bayana" kültüdür. Bu kült V. I. Verbitskiy ve G. Potanin tarafından tavsif edilmişse de bu kültün ikinci asra ait Çin kaynaklarında görülen in'ikasına kimse dikkat etmemiştir.

Bu kült Verbiskiy'in "Altay Gayrırusları" adlı eserinin iki yerinde bahis konusu edilmiştir:

"Her soy (ayin sırasında) kendi soyunu özel Tanrısına hitap ederek çağırır. Mesela Mundus ve Tölesler dolu, yağmur, yıldırım ve şimşek Tanrısı olan Totoy - Bayana'ya şöyle hitap ederler:

Buğday tarlası gibi dalgalanan, Buz burçak (dolu) gibi dökülen,
Buz burçaktan (doludan) doğan
Muzigan (Buz khan) ın yiğeni
Babam Totoy Tanrı!
Ay gelen yandan altın kitap tutmuş,
Güneş gelen yandan gümüş kitap tutmuş (s. 60)

Başka bir yerinde "Mundus ve Töles Soylarının Menşei" başlığı altında şu izahı veriyor:

"Bir savaştan sonra bir yerde tek bir kız diri kalmıştı. Şiddetli bir yağmurdan sonra bu kız bir dolu (mus-buz) tanesi buldu; Bu dolunun içinde iki tane buğday vardı. Dolu ile birlikte buğdayı yedi. Bundan gebe kaldı ve ikiz iki erkek çocuk doğurdu. İşte Mundus ve Töles soyları bunların çocuklarıdır. Her soyun özel Tanrısı vardır. Mundus ve Töles'lerin de soy tanrısı dolu, yağmur ve yıldırım Tanrısı olan "Atam Totoy Bayana"dır, ki en eski ataları sayılır. Buna kurban keser ve ayin yaparlar. Yine aynı rivayet Radloff ve Potanin tarafından da tesbit edilmişti.

Altaylıların bu "en eski ata" kültü Çin kaynaklarında Siyenpi'-lerin hükümdarı "Tan-Şe-Hoay"ın doğuşu hakkında anlatılan menkibenin ta kendisidir.

Bu menkibeye göre:

"Mo-lo-heu adlı bir Siyenpi 3 yıl cenup Hunlarının ordusunda askerlik etti. Bu müddet zarfında karısı bir çocuk doğurarak adını Tan-şe-hoay koydu. Mo-lo-heu yurduna dönüp çocuğu görünce büyük bir öfkeye kapılarak kadını da, çocuğu da öldürmeye kalktı, kadın ise bir gün büyük bir gök gürültüsünden korkarak göğe bakınca ağzına bir dolu tanesi düştüğünü, bundan gebe kalarak 10 ayda bu çocuğu doğurduğunu söyledi". Hyacinth'in Çin kaynaklarından naklettiği üsluba göre, Çin vakanüvisi, Deguignes ve diğer tarihçiler gibi, bunu bir masal olarak telakki etmemiş olsa gerektir. Hyacinth bu rivayetin uydurma olduğunu metinde değil, haşiyede kaydediyor.

Her halde Mundus ve Töles'lerin bu "Buz Khan" (=Dolu Khan) kültünü Çin kaynaklarından almadıklarında şüphe yoktur. İhtimal ki bunlar, bu "en eski ata" kültünü menkibesiyle beraber Siyenpi Türklerinden tevarüs etmişlerdir.

Kaynakça
Kitap: ABDÜLKADİR İNAN
Yazar: MAKALELER VE İNCELEMELER
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Karışık Zaman-Dizinli ve Karışık Konular hakkında Türk Tarihi ve Kültürü Bölümü

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 2 misafir