Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Kadınlar Dili

Burada Türk Tarihinin Çeşitli Dönemlerinden ve Çeşitli Konularından birlikte anlatılan konular bulabilirsiniz. Ayrıca Türk Kültürü hakkında da Konular bulabilirsiniz

Kadınlar Dili

Mesajgönderen TurkmenCopur » 14 Ara 2010, 20:59

A. SAMOYLOVlÇ.

Altay Türklerinde kadınlar diline mahsus sözler.


Eski Ekzogaminin ve pederşahi toplumsal yaşayışın izi olduğunda şüphe olmıyan bir adet, doğu Türklerinde ve orta Türklerden Kırgız-Kazaklarda hala canlı bir surette yaşamaktadır. Bu adet, gelinlerin kocasının ailesine, hatta kabilesine mensup olan akrabalarının adını Söylememeleridir. Geline, kaynanasının ve kayınbaba tarafından olan bütün akrabalarının yalnız adlarını değil, bu adlara benzeyen bütün kelimeleri söylemek yasaktır. Mesela, kocasının akrabasından birinin adı Aydemir olursa gelin de ay ve demir kelimelerini söyliyemez. Halbuki, bu gibi Türkçe adlar doğu ve orta Türklerde pek çok bulunmaktadır. Binaenaleyh, bazı gelinler için balta, bıçak, koyun, at, kılınç, doğan ve bu gibi bugünkü hayatta söylenmesi gereken sözler yasak oluyor. Kadınlar bu gibi yasak kelimeler yerine bunların müteradiflerini yahut uydurma bir kelime kullanırlar. Mesela, ay yerine yaruk, demir yerine pulat, balta yerine çabat (çap- = kesmek), bıçak yerine keser, koyun yerine mahrama (melemekten), at yerine ulak yahut binit, kılınç yarine karu veyahut bunlara benzer bir söz kullanırlar. İşte bu adet neticesinde bu Türklerde kadın sözleri meydana gelmektedir.

Kırgız, Altay ve Sagay kadınlarının yasak kelimeleri başka bir kelime ile değiştirmekteki maharetleri şayam hayrettir. En heyecanlı dakikalarda bile yasak kelimeleri müteradifleri yahut o kelimenin mefhumunu anlatacak bir kelime ile değiştirebilirler. Bunların maharetlerine dair pek çok fıkralar söylenir.
Kurt, koyun, tüfek, ırmak, orman, bıçak kelimelerini söylemesi yasak olan bir genç kadın ırmak yanında bir kurdun koyunlardan birini yakaladığım görmüş ve "sarkırama" (ırmak)'nın öteki, gölgelinin (ormanın) bu yanında uluma (kurt) mahrama (meleme'den koyun)yı yakalamış. Tars eder tüfekle keseri bıçağı getiriniz!" diye bağırmış. Bu fıkra Kırgız, Altay ve Sagay Türklerinde -azçok farklarla- söylenir.

Kayınbabası yahut kocasının akrabasından birinin adı Mehmet olursa genç kadın Kelimei Şahadeti okurken bile "La İlahe İllAllah bey babam adlı Resulullah" diyor. Kazakistan'da seyahatim sırasında bunu çok işittim.
Profesör Barthold, "Uluğ Bey'in adı Mehmet Taragay olduğu halde nasıl ve neden "Ulug Bey, diye meşhur olduğunu" bir türlü izah edememiştir.

Halbuki Türk boylarındaki kadın sözleri ve bununla bağlı an'aneleri tetkik edenler için bunun izahı pek basittir:

Mehmet Taragay Timur'un babasının adı olduğundan kadınlar için söylenmesi yasak bir kelime olmuştur. Bunun içindir ki Mehmet Taragay'ın adı ancak Uluğ Bey ile değiştirilebilirdi.

Türk kabilelerinin adet ve an'anelerini tetkik eden Türkiyatçıların en az ehemmiyet verdikleri mevzu bu "kadın sözleri" ve buna bağlı an'anelerdir. Gelinlerin akraba adını söylemeleri yasak olduğundan dolayı Kırgız, Kazak, Başkurt, Karakalpak, Altay, Sagay ve sair Türk oymaklarına mensup kadınların hepsinde bu kadın sözleri vardır. Halbuki, bunlar ancak Kırgız-Kazakların kadın sözleri hakkında ufak tefek bilgi verilmiştir. Altay ve Sagaylara dair ise ancak bir iki kayıttan başka bir şey yoktur.

Profesör Samoyloviç'in söz konusu ettiğimiz makalesi işte bu konuya dair yeni bir tetkik tecrübesini ve materyalini ihtiva ediyor.
Samoyloviç'in verdiği bilgiye göre, Altay lehçesinde lügat kitaplarına girmeyen, pay kelimesi vardır ki kadın lügatini bu kökten yapılan payla sözüyle ifade ederler. Kadınların yasak kelimeleri yasak olmayan kelimelerle değiştirerek konuşmasına "yayla-yat" diyorlar. Bu kelime, galiba yalnız kadın sözüyle konuşmayı değil, bütün adet ve örfe riayet etmeği ifade etse gerek.. ".

Samoyloviç bu pay kelimesini Teleütçe /><yman-ihtiyat etmek, sakınmak (Radloff. IV. 1221); Sagayca pay- işaret meclisi, düğün, ihtişam; Sagay ve Koybalca "paylak"-bayram, işüişret yapmak; Şorca payga- düğün, alay; Özbekçe peyge- at yarışı, Çağatayca bayka-bayram yapma; Kırgızca beyge yarış, koşu; Yakutça maygı- Örf, ayin kelimelerinin bir kökten geldiğini tahmin ediyor.

Profesörün bu tahmini doğru ise bayram kelimesinin de Türkçe olduğu tahakkuk etmiş olacaktır.
Makalede Altay Türk kadınlarının kullandıkları kırk iki yasak kelime tesbit edilmiştir.

Bu kelimeleri tetkik edersek görürüz ki bunların bir kısmı müteradifdirler:

"uy" yerine inek; "adaru", "balansı" yerine aru; "at" yerine yılkı; "yılkı" yerine at; "nohta" kelimesi yerine yular gibi.

Bir kısmı mana yakınlığı olan diş yerine azu "azı"; yılkı yerine mal; baş yerine tepetaş; say yerine çakıl gibi kelimelerdir. Kadınların yasak olan kelimelerin arkaik müteradiflerini bulup kullanmaları calibi dikkattir. Mesela kaymak kelimesini söylemesi yasak olan oymakta kadın, özömö kelimesini kullanıyor, ki şüphesiz bu kelime arkaik ürün ak, beyaz kelimesinin bozuntusudur. Anadolu köylerinde süt, kaymak ve ayran gibi şeyleri ifade eden ürün kelimesinin yaşaması da kadın lügatinin muhafazakarlığına borçludur. Profesör Samoyloviç özömü kelimesini Altay kadınlarının komşu Soyot Türklerinden alarak kullandıklarını yazıyorsa da doğru olmasa gerektir. Nohta kelimesi yerine kullanılan yular kelimesi de bu cümledendir. Anadolu'da yular, Yakutlarda sular, Soyotlarda çular şeklinde yaşayan bu kelime orta Türklerde unutulmuştur. Altay Türklerinde ise bu kelimeyi yasak bir kelime ile değiştirmek için kadın lügati yaşatıyor.

Muhtelif Türk boylarında kadınlar tarafından kullanılan sözlerin toplanması eski Türk toplumsal hayatını inceleme ve Türk dilinin çeşitli lehçelere ayrılmadan önce kullandıkları müşterek kelimelerin köklerini bulmak için zengin maddeler verecektir.

Kaynakça
Kitap: ABDÜLKADİR İNAN
Yazar: MAKALELER VE İNCELEMELER
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13985
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Karışık Zaman-Dizinli ve Karışık Konular hakkında Türk Tarihi ve Kültürü Bölümü

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir