Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Göl ve Deniz Atı/ Su Aygırı Kültü

Burada Türk Tarihinin Çeşitli Dönemlerinden ve Çeşitli Konularından birlikte anlatılan konular bulabilirsiniz. Ayrıca Türk Kültürü hakkında da Konular bulabilirsiniz

Göl ve Deniz Atı/ Su Aygırı Kültü

Mesajgönderen TurkmenCopur » 19 Ara 2010, 21:17

GÖL VE DENİZ ATI/ SU AYGIRI KÜLTÜ

Bundan evvel ikinci Oğuz efsanesinde «Yer-Su» Tanrısının üç oğlundan «Dağ, göl ve Deniz»den, Dağı ve dağa ait Eski Türk Şamanist inançlarından sonra, göl, ırmak ve «Göl aygırı ve aygır gölü»ne ait inanışlar üzerinde duralım.

Eski Türk Şaman dualarında da İslamiyetten sonra iyi ruhlar peygamberlerin adları ile anılmağa başlayınca Kırgız Bakşıların dualarında, «Su başında (kaynaklarında) Süleyman, su ayağında er korkut felaketleri sen korkut» denilmeğe başlanmıştır» yine «Su ayağında er korkut felaketleri sen korkut, Bakşıların piri sen değilmiydin? gözünü sal, kolumu tut, Bakşı baba sen yardım et, sana dar yolda sığındım» denilmektedir.

Kutsal olarak kabul edilen dağlardan doğan ırmaklar gibi, kutsal göllerden çıkan ırmaklar da kutsal sayılırdı.
Nitekim Abakan Türklerinin Kam'ları dualarında yardım umdukları ırmaklar arasında «Çilay» dağından çıkan «Çilay» ırmağı da bulunmaktadır. «Altın gölün yanında merhametli Han onırmak» kutsal göllerden çıkan ırmaklarında kutsal tanındığını göstermektedir.

Dersim'de de Kutsal olarak kabul edilen ve inanılan Munzur dağlarından çıkan Munzur Çayı nasıl kutsal ise, Babadağından çıkan ve Zel dağının altından geçen Kutu Deresi de o derece kutsaldır (Dersimde bir çok yeminler Munzur Çayı üzerinde olur ve ondan bir yudum su içilip, birer taş atarak yeminlerinin kabul edilmesi için niyet edilirdi).

Türk - Şaman inanışına göre göller Yer-Su Tanrısının ruhunu taşımaktadır. Oğuz Destanında gördüğümüz gölde, ağaç altında nurdan bir ruh olan kız Yer-Su Tanrısını yaratan Ana Tanrıçadır ve aynı zamanda göl ruhunu taşı-, maktadır. Abakan Türkleri Kam dualarında - Çoban yıldızı Tanrının vasıfları sayılırken «Sarı gölden su içen, genç Tanrı'da (gökte) uzanan» deyimleri bulunmaktadır. Ayrıca «Kum tepelerinde uzanan Tanrılı göl» bu kutsallığı açıkça belirtmektedir. Orta Asya'da eski Şamanist inancına bağlı iken sonradan göçlerle Anadolu'ya gelen bütün Türk uruğları, İslamı kabul etmelerine rağmen, eski inançlarına ait tesirlerden kurtulamıyarak İslami çerçeve içinde de bunu yaşatmaya devam etmelerinden dolayı. Doğu Anadolu'da yerleştikleri yerlerde gördükleri yüksek yerlerdeki gölleri, eski Şamanist inançlarının etkisi ile kutsal olarak kabul edip üzerlerinde eski Kam inançlarına uygun efsaneler söylemektedirler.

Buna ilaveten Göl veya Deniz atı/Su aygırı efsanesine gelince yalnız Altaylar ile Tanrı Dağı bölgesinde görülmekte, Çin ile Arap kaynaklarında ve Milli kaynaklarımızda Türklere ait olarak gösterilmektedir.
Köroğlu destanlarının başında «İlk-Boy'da» ve Dede-Korkut Oğuznamesinde (III. Boyda), «Deniz kulunu» veya «Su Aygırı (Deniz atı)» diye anılan ve kanatlıymış gibi uçarcasına koştuğuna inanılan «Kır» veya «Boz» renkli en iyi cins binek atına «Bider/Bedev/Bedav» denilmekte olduğu bilinmektedir. Bu eşsiz atların, «Deniz Kulunu» veya «Deniz atı/Göl atı» soyu olarak, suda yaşayan «Su Aygırından türediklerine inanan Türkler, gibi derin dağ göllerinde bu cins atların yaşadığına inandıklarından böyle göllere «Aygır gölleri» adını vermişlerdir.

Bu gün Azerbaycan «Gence - Revan, Tiflis, Ahıska, Bakü» ve Anadolu'da «Kars, Erzurum, Bingöl, Malatya, Urfa, Maraş ve başka illerde» pek çok dağ gölünün halk arasında «Aygır Gölü» olarak anıldığını F. Kırzıoğlu söylemektedir.

Kürmanç ve Zaza Türklerinde de, «Aygıre gol», «Külini» gol» veya «Hespe dol» adları ile «Göl aygırı/Göl kulunu» ve «Göl atı»nın varlığına inanılmaktadır. Ayrıca bunlar üzerinde bölge bölge, birbirine benzer efsaneler anlatılmaktadır. Urfa'nın Siverek ilçesinde ve Karaca Dağ üzerindeki, «Aygır Gölü»nün buradaki «Su aygırı»ndan alınan dölle bir köylünün kısrağından doğan cins tayı, ertesi yıl ayni kısrakla bu gölün kıyısına gelip ikinci bir kulun edinmek isteyen köylünün gözü önünde «Sudan çıkan Aygırsın ağzı ile kısrağı kapıp göle dalarak boğmasından sonra, su yüzüne yayılan kanlardan ötürü «Dola-Guni» (Zazaca: Kanlı göl) diye anıldığı yaygın olarak söylenir.

Yine Kars'ın Merkez Söğütlü Köyündeki Kürmançlar arasındaki «Aygır Gölü» efsanesini de M. Alkaş Bey şöyle anlatmaktadır:

«Aygır gölü, Küçük Zarşat bölgesinden Cilavuz nahiyesinde ve Kars Göle şosesi yakınında küçük derin ve pek berrak bir göldür. Halk bu gölün dipsiz olduğuna inandığı gibi, bu gölde en iyi cins atların atası sayılan bir aygırın da hala burada yaşadığına inanırlar» demektedir.

Ve Söğütlü köyünde Ethem Bakkay isimli bir şahıstan derlediği bu husustaki bir metni de aynen buraya alalım:

«Geçili'de bir adam kısrağına biniyor. Sabahleyin gelir gölün kenarına kısrağını örüklüyür (bağlıyor) öğle namazını kılır, namazda iken bahir (bakıyor) su açıldı, bir demir pullu kırat çığır. Kısrahda dalaplı. Kısrağa aşlanır. Kısrah ayni kırattan bir tay alır. Adam aşlama tarihini atir. Gelecek sene aynı zamanda gene gelir; gölün kenarına. Fakat tayı evde eğletmir (bırakmıyor), tayınan beraber gelir.
Aynı vahıtta namaz kılarken, ayni göl açıldı aynı dediğimiz kırat çıhtı. Bu adam sevindiki «kısrağım bu attan yine aşılanacah. Demir pullu kırat çıhar çıhmaz kısrağa aşlanmadan tayın boynundan tutir aynı gölün altına ahır gidir. Adam kahir mehcun (mahzun) tekrar evine dönir.»

Buna ayrı bir örnek olarakta, Pülümür'de Danzik bucağının Aşkirik köyü üzerinde 3000 rakımından fazla yüksekliği olan ve sık sık yıldırım düşmesi dolayısiyle top atıldığı sanılan hiddetli Buyerbaba Dağı tepesindeki krater gölü de bunlar arasındadır. İnanca göre bu gölün dibi yoktur. Kutsal olduğu için girilmez, giren kaybolur.

Kaynakça
Kitap: DOĞU AŞİRETLERİ VE EMPERYALİZM
Yazar: MAHMUT RİŞVANOĞLU
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Karışık Zaman-Dizinli ve Karışık Konular hakkında Türk Tarihi ve Kültürü Bölümü

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir