Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Avrupa Hun İmparatorluğu Kaynakları

Burada Batı Hun İmparatorluğu hakkında konular bulabilirsiniz

Avrupa Hun İmparatorluğu Kaynakları

Mesajgönderen TurkmenCopur » 15 Ara 2010, 22:20

AVRUPA HUN İMPARATORLUĞU KAYNAKLARI

Hunların Avrupa'daki tarihleri hakkında malumat veren kaynaklar oldukça sınırlıdır. Bunlar da, Hunlarla yaptıkları mücadelelerden zarar gören kavimlerin tarihçilerinin naklettikleridir. Bu sebeble, Hun tarihini aydınlatmada başvurulacak Bizans, Latin ve Doğu kroniklerini dikkatli kullanmak gerekmektedir. Çünkü hiç tanımadıkları, farklı kültür ve hayat tarzına sahip Hunlar karşısında düştükleri acz, hakikatle hayallerin birbirine karışmasına sebeb olmuştur. Ayrıca halk arasında yaşayan destan ve efsaneler ile, sahip oldukları dini inançları da karıştırarak Hunların siyasi faaliyetlerini, kültürlerini anlamaya çalışmışlardır. Bunların neticesinde ortaya karışık, çelişkilerle dolu bir Hun tarihi hadiseleri ve tipi ortaya çıkmaktadır. Yaklaşık bir asır Avrupa tarihine yön veren, cihan politikaları takip eden Hunların kendi kaynakları olmadığından, haklarında verilen bilgileri dikkatle ayıklamak ve birbirleriyle mukayese etmek gerekmektedir.

BİZANS VE LATİN KAYNAKLARI

Hunlara dair en kıymetli bilgileri Bizans ve Latin tarihçilerinin kronikleri vermektedir. Fakat bunlardaki bilgiler de oldukça mufassal ve kendi milletlerinin ilişki içerisinde bulundukları dönemlere aittir. Bunun yanında, Hunların çağdaşı olmayan tarihçilerin malumatı, Hun ülkesini ziyaret ederek bilgi veren fakat eseri bugün tam mevcut olmayan Priskos'un kaydettiklerinin tekrarından ibarettir. Ayrıca Bizans ve Latin yazarları eserlerinde kendi dışındaki toplulukları "İskit, barbar" gibi isimlerle tesmiye ettiklerinden, başka bir kavim hakkında anlatılanlar, sonraki bazı tarihçiler tarafından Hunlara mal edilmiştir. Priskos dışında, Hunları bizzat görerek ayrıntılı bilgi veren kaynak bulunmadığından Avrupa Hunlarının kronolojik siyasi ve kültür tarihlerini, teşkilatlarını bütün olarak ortaya koymak imkansızdır.

Priskos:

Hatip ve sofist olan Priskos'un hayatı hakkında tarihi eserinin bize ulaşan fragmentleri haricinde fazla malumata sahip değiliz. Priskos 448 yılında İmparator II. Theodosios (408-450) tarafından Attila'ya gönderilen Maximinos başkanlığındaki elçilik heyetinde vazife aldı. Priskos'un Hun ülkesine seyahat müşahedelerini de ihtiva eden tarihi eseri, V. asır Avrupa Türk ve bilhasa Attila devri Hun siyasi, kültür tarihinin yegane ana kaynağı durumundadır.

Doğu Roma İmparatorluğunun harici politikasında mühim vazifeler üstlenen Priskos, tamamı kaybolan günümüze ancak fragmentler (parçalar) halinde intikal eden tarihi eserinden başka Rhetorik Araştırmalar ve Mektuplar adlı eserler de kaleme almıştır. Elimizde mevcut tarihi eseri 433-472 yıllan arasındaki hadiseleri ihtiva etmektedir. Priskos'un tarihi eseri 8 kitap halindedir. Üçüncü kitap, Maximinos'un Hunlara elçiliği ve İstanbul'a dönüşüyle alakalıdır. Dördüncü kitap, Attila'ya hazırlanan suikast planının ortaya çıkmasından bahsetmektedir. Altıncı kitapta ise, 463 yılının olayları anlatılmaktadır. Mevcut fragmentlerden diğer kitapların muhteviyatı tespit edilememekte ise de, üçüncü kitaptan sonra gelenlerde 24-25 senelik hadiseler yer almaktadır.

Priskos'un zikredilen eserini, Eustathius Epiphanes (VI. asır) ve Euagrios (VI. asır) ana kaynak olarak kullanmışlardır. Fakat bunların eserleri mevcut değildir. Daha sonraki Bizans ve Latin müellifleri de Priskos'u asli metinde değil, değişik vasıtalarla tanımışlar ve kaynak olarak istifade etmişlerdir. Bunlar arasında Cassiodorus (VI. asır başları)'un eserinden iktibasta bulunan Jordanes (VI. asır); Prokopios (VI. asır); Malalas (VI. asır); Clıroni-con Paschale (VII. asır); Stephanus Byzantius (VI. asır); Loannes Antiocheus (VI. asır) ve Theophanes (VI. asır)'i zikredebiliriz. Ayrıca X. asırda yazılmış olan Suda Lexiconu da, Priskos'un kayıp eserinden bir dizi madde ihtiva etmektedir.

Priskos'un tarihi eserinin mevcut fragmentleri C. Müllerfi, L. Dindorf, C. De Boor, Christ Schmed-stahlin ve P. Mass tarafından bir araya getirilerek neşredilmiştir.

Jordanes (VI. asır):

Got asıllı olan Jordanes'in Hunlar hakkında bilgi veren iki tarihi eseri bulunmaktadır. Bunlar De Summa Temporum Vel üriğine Actibusque Romanorum ve Romana et Geticsidır. İkisi de 1882 yılında Berlin'de Th. Mommsen tarafından neşredilmiştir. Birinci kitabında Hunlar hakkında verdiği bilgiler oldukça sınırlıdır. Got tarihini anlatan ve 551 yılında yazılan Getica adlı eserinde ise Hunlara ait olduğunu iddia ettiği menşei efsanesinden başlayarak, onların tasvirleri, Gotlarla mücadeleleri, Avrupa içlerine ilerlemeleri, Attila ve onun harpleri, ölümü ile oğulları hakkında malumat bulunmaktadır.

Jordanes'in Hunlara dair anlattıkları, her ikisi de kayıp olan Priskos'un tarihi eseri ile, VI. yüzyılın başlarında yazılan Cassiodorus'un Got tarihine dayanmaktadır. Jordanes'in dayandığı kaynakların mevcut olmaması, onun verdiği bilgileri mukayese imkanı vermemektedir. Ayrıca Hunların ağır şekilde mağlup ederek yurtlarından ettikleri Got kavminden ve taassub içinde bir hıristiyan olması, onun anlatuklarına şüpheyle bakılmasına sebep olmuştur. Hunlara dair kaydettiği inanılması imkansız tasvir ve hadiseler tarihi kaynaklar ile hakikatlere değil, kilise efsanelerine, özellikle Got halkı arasında yaşayan hikayelere dayanmaktadır.

Ammianus Marcellinus (IV. asır):

Hunların çağdaşı olmasına rağmen onları hiç görmedi. 353 yılından 378 yılına kadar devam eden hadiselerin anlatıldığı Res Gestae adlı tarihi eseri bulunmaktadır. C. V. Clark tarafından 1910 yılında Berlin'de tenkitli neşri yapılmıştır. Ammianus Marcellinus, Hunların Avrupa önlerinde görünmeleri ve özellikle Alanlan mağlup etmeleri hakkında tafsilatlı bilgi vermiştir. Ayrıca kültürleri, adetleri ile hayat tarzlarına dair açıklamalarda da bulunmuştur. Fakat bunları yazarken devrindeki gerçeklerin değil, Strabon ile Herodot'da geçen antik kavimler hakkında anlatılanların büyük ölçüde tesirinde kalmıştır. Massageder, Gelonlar, Neurlar hakkında okuduklarını hiç görmediği, sadece sebep olduğu olayları duyduğu Hunların tasvirleri olarak kaleme almıştır.

Eunapios (V. asır):

270-404 yılları arasındaki tarihi hadiseleri ihtiva eden eser kaleme almıştır. Fakat günümüze yazdıklarından bazı fragmentler kalmıştır. Mevcut fragmenderde Hunların Gotları mağlup etmesi, Gotların imparatorluk arazisine yerleşmeleri ve Hunların Trakya'da görünmelerine dair kısa bilgiler bulunmaktadır. Eser C. Müller, Fragmenta historicorum Graecorum, IV, Paris, 1851, s.7-56'da neşredilmiştir.

Olympiodoros (V. asır):

Aslı mevcut olmayan, günümüze kadar fragmentler halinde intikal eden 407-425 vakalarını yazdığı bir tarihi eseri mevcuttur. Fragmentler C. Müller, Fragmenta historicorum Graecorum, IV, s. 57-68'de neşredilmiştir. Olympiodoros aynı zamanda 412 yılında deniz yoluyla Hun ülkesine elçi olarak gitmiştir. Tarihinde kısaca elçiliği, Hunların İllyria ve Trakya hücumlarına dair kısa bilgiler mevcuttur.

Zosimos (V. asır):

Historia Nova adını taşıyan 6 çiltlik tarihi mevcuttur. Eser L. Mendelssohn tarafından Leipzig 1887 yılında neşredilmiştir. İlk devirlerden 410 yılına kadar Roma İmparatorluğu siyasi hadiselerini ihtiva eder. Hunların Avrupa önlerinde görünmeleri, Gotları yenmeleri, kavimler göçü ve Uldız devri siyasi olaylan hakkında malumat bulunmaktadır.

Prokopios (VI. asır):

Belizarius'un hukuk müşaviri olarak bir çok yerde onunla beraber bulunmuştur. Yabancılar hakkında verdiği coğrafi malumat çok kıymetlidir. Bu bilgilerin mühim bir kısmını kendisi toplamıştır. Ayrıca Bizans ordusunda vazife yapan yabancılar vasıtasıyla da bilgiler toplamıştır. Verdiği bilgiler genelde sıhhatlidir. Yalnız isimleri arkaik şekiller altında zikretmekten hoşlanır ve mucizeler kaydetmeye de meraklıdır. Hun-Türk kavimleri tarihi bakımından son derece mühim malumat verir. Hun ismi al-unda Hun, Bulgar ve diğer Türk boyları ifade edilmiştir. Bizim tarihimiz açısından mühim olan eseri Historiae adında ve 8 kitaptan oluşan tarihidir. Bu eserin ilk 7 kitabı 549-51 sıralarında, 8. kitabı da büyük ihtimalle 554'de yazılmıştır. Eserde Attila'nın Tuna bölgesindeki faaliyetleri, Doğu Roma ile mücadeleleri ve batı seferi hakkında bilgi verilmiştir. L. Dindorf tarafından Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae, Bonn, 1833-38'de yayınlanmıştır.

Ioannes Malalas:

491-578 yılları arasında yaşamıştır. Bazılarına göre 565-577'de İstanbul patriği bulunan Ioannes Antiocheus'un kendisidir. Kronografia adındaki eseri VI. asır Bizans Hıristiyan kroniğidir. 18 kitaptan oluşan bu eser daha ziyade halka hitap eden bir tarihtir. Hunlar hakkında verdiği bilgiler şüpheli haberlere dayanır. Priskos'a dayanarak Attila'ya dair bazı kayıtlar da içerir. Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae, Bonn, 1831'de L. Dindorf tarafından neşredilmiştir.

Agathias:

Basileus Justinianus Hakkında adlı 5 kitap halindeki eseri 552-58 yıllarının tarihini ihtiva eder. Bu eser Narses idaresinde Got, Vandal, Franklar ve İran'a karşı yapılan harpleri tasvir eder. Prokopios'un bıraktığı zamandan başlar. Bir çok hususta onu taklit etmiştir. Tenkitli bir tarihçi değildir. Bilhassa fazla tafsilata giriştiği yerler itimada şayan sayılmaz. Hunlar ve diğer Türk boyları hakkında bilgi verir. L. Dindorf tarafından Corpus Scrip-torum Historiae Byzantinae, Bonn, 1828'de neşredilmiştir.

Chronicon Paschale:

VII. asrın ilk yarısında yazılan ve müellifi bilinmeyen Bizans kroniğidir. Eserde, Hz. Adem'den başlayarak 627 yılına kadarki hadiseler anlatılmaktadır. V-VI. yüzyıl vakaları anlatılırken, Marcellinus Comes ve Malalas'a dayanarak Hunlar, Attila ve oğlu Dengizik hakkında bilgiler verilmektedir. Eser L. Dindorf tarafından Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae, Bonn, 1832'de neşredilmiştir.

[b]Sokrates: [/b]

380-440 yılları arasında yaşamıştır. 305-439 yıllarını ihtiva eden Kilise Tarihi yazmıştır. Olayları kronolojik olarak kaleme almış, efsanelerden uzak durmaya çalışmıştır. Bu yüzden eseri kaynak olarak oldukça kıymetlidir. Sokrates, tarihinde, Hunların Gotlarla mücadeleleri, Hunlar önünden kaçan kavimlerin imparatorluk arazisine yerleştirilmeleri, Edirne muharebesi ve imparator Valens'in ölümü, Hunların 395 yılı akınları, Oktar idaresindeki Hunların Burgundlarla mücadelesine dair bilgiler vermektedir. Eser Migne: Patrologia Graeca 67, Paris, 1864, s.28-842'de neşredilmiştir.

Sozomenos (IV. asrın sonları-V. asrın başları):

imparator II. Theodosios'a ithaf edilen ve 324'den 439 yılına kadar hadiselerin anlatıldığı Kilise Tarihi vardır. Fakat eserin sonunu oluşturan 425-439 arası olaylarının anlatıldığı bölüm kaybolmuştur. Hunların Maeotis bataklığını geçmelerine dair efsane anlatılmakta, ayrıca Edirne muharebesi, Hunların 395 yılı akınlarından, 405 yılındaki Trakya Seferinden ve Uldız devri hadiseleri hakkında bilgi verilmektedir. Sozomenos, anlattıklarının çoğunu Sokrates'in Kilise Tarihi'nden iktibas etmiştir. Migne: Patrologia Graeca 67, Paris, 1864, s.843-1630'da neşredilmiştir.

Marcellinus Comes:

Hükümdar Justinianos'un sarayında bulunan İllyria'lı meşhur alimdir. 527 senesine kadar yaşamış olup, 379 yılından 534 senesine kadar olan olayları anlattığı Chronicon isimli eseri vardır. Burada Hunların Avrupa'da görünmeleri ve Attila devri olaylarına dair bilgiler bulunmaktadır. Eser, Th. Mommsen tarafından Monumenta Germaniae Historica serisinde Berolini, 1892-98'de neşredilmiştir.

Orosius:

İspanyol menşeili olan Orosius, 418 yılında Historiarum Adver-sum Paganos Libri Septem adlı dünya tarihi yazmıştır. 378 yılından sonraki hadiselerin anlatıldığı kısım ayrı bir ehemmiyet arzeder. Daha eski kaynaklardan yararlanarak Pamir ve Tien-şan dağlarından bahseder. Bu sebeple Hunların "aşılması mümkün olmayan dağlan zaptettiğini" kaydeder. Aynca Hunların Gotları mağlup etmeleri, Edirne savaşı, Uldız dönemi olaylan hakkında da bilgiler bulunmaktadır. Orosius'un eseri C. Zangemeister tarafından Leipzig. 1889'da neşredilmiştir.

Bütün bunlardan başka; Salvianus (V. yüzyıl), Hieronymos (V. yüzyıl), Prosper Tiro (V. yüzyıl), Claudius Claudianus (V. yüzyıl), Sidonius Apollinaris (V. yüzyıl), Damaskios (VI. yüzyıl), Gregorius Von Tours (VI. yüzyıl), Ioannes Antiocheus (VII. yüzyıl), Theophanes (IX. yüzyıl), Latin müverrihlerinin eserlerinde de, Hunların siyasi faaliyetlerine dair bilgiler bulunmaktadır.

DOĞU KAYNAKLARI

Hunlar hakkında malumat veren doğu kaynakları arasında Süryani ve Ermeni yazarları yer almaktadır. Süryani kaynaklarındaki bilgiler oldukça sınırlıdır. Sadece 395 yılında Anadolu seferi sırasında Hun ordusunun Urfa şehrini kuşatmasına dair kayıtlar mevcuttur. Bunlar da genelde olağanüstü destan ve efsanelerle süslenerek anlatılmıştır. St. Efraim (IV. yüzyıl), Josua Stylites (VI. yüzyıl), Eufemia Legenda (VI.-VII. yüzyıl), Urfa Kroniği (VI. yüzyıl), Antakyalı İsak (V. yüzyıl), Arbela Kroniği (V. yüzyılın sonları) gibi başlıca Süryani kaynaklarında Hunlar hakkında bilgiler bulunmaktadır.

Kafkasya üzerinden Anadolu'ya giren Hunların geçiş sahasını Ermeni toprakları oluşturmuştur. Bu sebeple Ermeniler arasında Hunlar hakkında verilen ilk bilgiler bu münasebetle olmuştur. Fakat daha önceleri Ermeniler Grekçe veya Süryani dillerinde yazdıklarından, Ermenice yazılan ilk eserlere 5. asırda rastlanmıştır. Ermeni kaynaklarının V-VI. yüzyıllarda kuzey bozkırlarında yaşayan bütün kavimleri Hun adı altında tanımış ve adlandırmış olmaları, verdikleri bilgilerin sıhhatine büyük ölçüde şüphe düşürmüştür. Bahsettiklerinin gerçekten Hunlar mı, yoksa Kafkas kavimlerinden Sarmat-Alan kabileleri mi olduğu anlaşılamamaktadır. Hunlar hakkında bilgi verilen Ermeni kaynakları arasında Agathangelos (V. yüzyılın ikinci yarısı), Phaustos Byzantios (V. asır başları), Pharp'lı Lazar (V. asrın sonu veya VI. asrın başı), Elisa Vardapet (V. asır), Khorene'li Moiz (VIII. asır)'i zikredebiliriz.

Kaynakça
Kitap: AVRUPA HUN İMPARATORLUĞU
Yazar: ALi AHMETBEYOĞLU
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Batı Hun İmparatorluğu Bölümü

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir