Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Türkistan Türklerinin kültür hayatı ve Önemli Liderler

Burada Günümüzeki Diğer Türk Cumhuriyetleri'nin Tarihi hakkında konular bulabilirsiniz

Türkistan Türklerinin kültür hayatı ve Önemli Liderler

Mesajgönderen TurkmenCopur » 15 Ara 2010, 18:17

Türkistan Türklerinin kültür hayatı ve yetiştirdikleri şahsiyetler:

Türkistan Türkleri, özellikle Özbekler ve Kazaklar, XVI. asırdan beri daima canlı bir kültür hayatına sahip olmuşlardır. Buhara başta olmak üzere Semerkand, Taşkent ve Hive şehirleri Orta Asya Türk-İslam aleminin birer kültür merkezleri idi. Ne var ki, XV. ve XVI asırlarda Mir Ali Şir Nevai, Uluğ Bey, Hüseyin Baykara ve Babür gibi büyük şahsiyetlerin önderliğini yaptıkları fikir ve bilim hayatı XVII. ve XVIII. asırlarda duraklamış ve sadece İslami bilimler üzerinde çok yetersiz olarak çalışılmış idi ki, onların da bünyelerinde zuhur eden aksaklıklar gittikçe büyümüş idi. Nitekim Buhara, Semerkand ve Hive'deki medreselerin bu husustaki öğretim yetersizliği XVIII. asrın sonu ile XIX. asrın başlarında iyice anlaşılmaya başlamış idi. Türkistan kültür hayatındaki bu sönük devrin şahsiyetleri de az olmuştur. Bu devrin en önemli şair ve edipleri Mirza Abdülkadir Bidil, Hoca Nazaroğlu Gaib Nazar-ı Çimyani Hüveyda ve İşhan Şah Baba Rahim Maşrab idi. Medreselerde eski ve yetersiz bir usulle yürütülen eğitim Müslüman Türk halkının hayatına gerekli modern bilgileri sokamadığı için, bu eğitim sistemi onların iktisaden de geri kalmalarına sebep olmuştur.

Türkistan'daki yetersiz kültür hayatı, bilhassa Rusların Türkistan'a doğru istilalarını hızlandırdıkları XIX. asrın ikinci yarısında, canlanmaya başlamış ve hatta bazı büyük fikir adamlarının dahi yetişmelerini sağlamıştır.

Bunların içinde en meşhurları Şemseddin Mahdum Şahin, Muhammed Şerif Can Mahdum, Mirza Muhammed Abdal'azim Sami Bostani, Mirza Hayıt Sahba, Palvan Niyaz Harezmi, Muhammed Rıza Erniyaz Bekoğlu Agehi, Muhammed Yusuf Bek Bababekoğlu Bayani ve Muhammed Munis Mirab idiler. Edip şair, gazeteci ve maarifci olan bu şahsiyetlerin Türkistan'da Türk kültürünün modern bir şekilde gelişmesine büyük emekleri geçmiştir. Bunların yanı sıra temayüz eden diğer edib ve şairler de şunlardır: Mevlana Hacı Muhiddin Muhammad Rıza Akhunoğlu Muhyiy, Muhammed Emin Mirza Hocaoğlu Mukimi, Zakir Can Halil Muhammedoğlu Furkat, Ubeydullah Salihoğlu Zavki ve Mevlana Nesbat310. Yukarıda zikredilen düşünür, edib ve şairlerin gayretleriyle Türkistan'da modern eğitimle çalışan 500'ü aşkın Usul-i Cedid (Yeni Metod) okulları açılmış ve bu okullarda gençler iyi bir eğitim görmeğe başlamıştır. Yeni Metod eğitimin başariyle yürütülmesinde Müfti Mahmud Hoca Behbudi, Münevver Kaari Abdürreşid Hanoğlu, Mirza Abdul Vahid Munzim ve Sadreddin Ayni'nin büyük emekleri geçmiştir.

Bilhassa Kırımlı İsmail Gaspıralı'nın öncülüğünü yaptığı kültür alanındaki milli uyanışın tesiriyle de başarılı bir eğitim hayatı sürdüren Yeni Metod okullarından Türkistan Türklerinin yalnız kültür alanında değil, hürriyet ve istiklal mücadelelerinde kalemleri ve fikirleri ile büyük roller oynayan fikir adamları, edib ve şairler yetişmiştir. Yeni Metod okullarından yetişenlerin başında Musa Taşmuhammedoğlu Aybek, Hamid Alimcan, Abd'un Rauf Fıtrat, Kasım Tinistan, Mir Cakib Dovlet, Magcan Cumabay, Abdülhamid Süleyman Yunus Çolpan, Manan Ramiz, Molla Hali Bay Mambet, Musa Bay ve Ahmed Baytursun gibi pek çok vatanperver şair ve edipler bulunmaktadır.

Kaynakça
Kitap: ATATÜRK VE TÜRK DÜNYASI
Yazar: MEHMET SARAY
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Günümüzdeki Diğer Türk Cumhuriyetleri'nin Tarihi

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir