Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Beltir Türkleri

Burada Günümüzeki Diğer Türk Cumhuriyetleri'nin Tarihi hakkında konular bulabilirsiniz

Beltir Türkleri

Mesajgönderen TurkmenCopur » 14 Ara 2010, 16:46

BELTİR TÜRKLERİ

Beltir (kendi telaffuzlarına göre Peltir), Yenısey Türklerinden Sagaylar zümresine dahil bir oymaktır.
Bu oymak, Sagay zümresine giren diğer oymaklarla beraber, XVII nci asra kadar Yenisey Kırgızlarının garbinde, Yüs ve Abakan ırmaklarının yukarı taraflarında bulunuyordu. Kırgızların cenuba hareketlerinden sonra onların yerlerini işgal ederek Sagay, Koybal, Kas oymaklariyle beraber Yenisey'in en münbit ve güzel yaylalarına yerleştiler.

Beltir oymağı bugün Askıs ırmağı havzasında Tölös (Teletskoye) gölünün şarkında ve kısmen Minusin ırmağı sahilinde bulunur. Minusinsk kasabası havalisinde bulunan Beltirler, Rus muhacirleri ile çevrilmiş olup, diğer Türk kabilelerinden ayrılmışlardır.

Beltirlerde bu gün belli başlı yedi Söök (Kemik - soy) vardır:

Tağ Kakpına. Sağ Kakpma, Çedi Pürü, Kara Çıstar, Ak Çıstar, Taban Peltir, Sarığlar.
Beltir lehçesi diğer Altay - Yenisey lehçelerinden az farklıdır. Umumiyetle burada bulunan kabilelerin lehçelerinde eski Kırgız ve Teleüt lehçelerinin kuvvetli tesiri görülmektedir. Bütün Altay-Yenisey ve Urenha lehçelerinde olduğu gibi hiç bir kelime "B" kon-sonu ile başlamaz "B" yerine daima "P" gelir: Balık = Palık, Bay = Pay, Baş = Pas, Burun = Purun gibi.

"Ş" sesi de yoktur. Bunun yerine, Kazak - Kırgızcada olduğu gibi "S" gelir. Kelime başındaki "Y" sesi daima "Ç" olur: Yer = Çer, yılan = çılan, yaş = ças, yat = çat, yurt = çurt gibi. Diğer Türk lehçelerindeki "Ç" tıpkı Başkurt lehçesinde olduğu gibi, bazan "S " olur; çıgar = sigar, kaçtı = kastı çıktı = sıktı gibi. Diğer Türk lehçelerindeki "S" sesi iki vokal arasında ve bazı konsonlardan sonra "Z" olur. "Z" sesi bazı konsonlardan önce veyahut kelime nihayetinde "S" olur.

Beltir lehçesinin bu gibi fonetik hususiyetlerinden başka bazı gramer ve sentaks hususiyetleri de vardır. Fakat bunlar Beltir lehçe
sini başka Türk lehçelerinden bariz bir surette ayıracak kadar kuvvetli değildir.

Beltir lehçesinden bir numune:

Peltirdinğ pastığı tööreeni Kaan Sülü. Beltir'in baştaki (önce) türediği (baba) Han Sülü. Anıng töli Kan Onbıyak, Kaan Pespiyek, Koskar. Onun dölü (yavrusu) Han Onbıyak, K. P., Koskar (Koçkar = Koç).

Mıyagıs Kaan Pespiyektin töli.
Mıyagıs Han Pespiyegin yavrusu (oğlu).
Moolak olardınğ-ok, ikki karındastıng, töli.
Moolak da onların, iki kardeşin dölü (oğlu).
Abaagan pazında angnap-çaa üs karındaş.
Üç kardeş Abakan (ırmağı) başında (av) avlıyordu.
Pu çerde kaan piile çoğıl.

Bu yerde han (da) bey de yoktur.
Soonda olar angnap - çatsa, ulug içtig ang çörcang poltır; ol angnı körbündirler.
Sonra onlar avlanıp yattıkta, büyük izli geyik yurmüş idi (girmiş olduğunu gördüler); O geyiği görmediler.
Pir kizi tağdan angnap kelip çekten.

Bir kişi dağdan avlayıp (evine) geldi (evine gelip yetişti). Çedi pürü kizi çetti kattıg poltır. Çedi Bürü (adlı) kişi yedi kadınlı olmuştur. Çedi Pürü ölparganda çetti kattı tooza palalığ kaltır. Çedi Bürü öldüğünde (ölüp varanda) yedi kadını, hepsi çocuklu kalmıştır.
Purun tuşta, kaan pilmes tuska, pu çerde Kırgıs çon poltır.

Kadim zamanda, han (hükümet) bilmez zamanda, bu yerde Kırgız kavmi bulunmuştur.
Beltir lehçesinden aldığımız örneklerde görülüyor ki bu lehçe bizim lehçemize nazaran çok garip görülmekle beraber, fonetik değişmelere dair az çok malumatı olanların anlayabileceği bir Türkçedir.
Beltirlerin adet ve diniyatı diğer Altay - Yenisey Türklerinin adet ve ananeleriyle birdir. Çarlık devrinde resmen hıristiyan ilan edilmelerine rağmen, son zamanlara kadar eski şamanlığı muhafaza etmişlerdir.

Kaynakça
Kitap: ABDÜLKADİR İNAN
Yazar: MAKALELER VE İNCELEMELER
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Günümüzdeki Diğer Türk Cumhuriyetleri'nin Tarihi

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 2 misafir