Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Fatimi Ordusunda Türkçe Adlar Taşıyan Kumandanlar

Burada Türk Boyları ve Diğer Türk Devletleri hakkında konular bulabilirsiniz

Fatimi Ordusunda Türkçe Adlar Taşıyan Kumandanlar

Mesajgönderen TurkmenCopur » 21 Ara 2010, 19:04

FATİMİ ORDUSUNDA TÜRKÇE ADLAR TAŞIYAN KUMANDANLAR

Bilindiği üzere Fatımiler kendilerini Hazret-i Ali'nin Fatıma'dan doğan oğullarından Hasan'ın soyundan saymışlar ve bundan dolayı da kendilerine Fatımiler (Fatımıyyun) denmiştir. Fatımiler, devletlerini X. yüzyılda (910 yılında) Kuzey Afrika'da (Magrib) kurmuşlardır; dayandıkları başlıca unsur da Berberiler idi. Onlar Ihşıdlı devletinin çok zayıf bir duruma düşmesinden faydalanıp Mısır'ı ellerine geçirdiler ve devlet merkezlerini de bu zengin ülkeye naklettiler (973); sonra Filistin ve Suriye'de hakimiyetlerini tanıttılar. Ancak Lazkiye bölgesi doğrudan doğruya Bizans valileri tarafından idare edildiği gibi, Halep bölgesi de daha çok Bizans'ın nüfuz sahası içinde kaldı.

Fatimiler Berberiler'den başka Tolunlular ve Ihşıdlılar'ın, daha doğrusu Orta Doğu'daki geleneklere uyarak Zenci, Türk, Ermeni ve Rum asıllı memlüklerden müteşekkil bir hassa ordusu kurdular. Bu hassa ordusundaki Türkler ile Zenciler arasında rekabet yüzünden kanlı mücadeleler (1072-1073) Zenciler'in (zunuc-'abid) kuvvetlerini kırmıştı. Berberiler'in ise, eskisi kadar olmamakla beraber, devlet hizmetinde kullanılmaları devam etmiştir. Türkler'e gelince, Selçuklular'ın Suriye'yi ele geçirmelerinden ve bilhassa XII. yüzyıldan itibaren Türkçe adlar taşıyan veya Türk asıllı emirler pek görülemiyor. Bu husus Ermeni asıllı ordu kumandanı (emirü'l-cuyuş) Bedrü'l-Cemali'nin hassa ordusundaki Türkler'i tasviye etmesi ile çok yakından ilgilidir. Bu sebeple XII. yüzyıldaki Fatimi ordusunda Ermeni ve Rum asıllı memlükler görülür. Yine bu orduda eskiden olduğu gibi fazla sayıda Zenci asıllı asker de bulunuyordu.

Fatimi ordusundaki emirlerin Türkçe adlarına gelince, bunların çoğu veya hepsi Ab-basi, Samani ve Gazneli ordularında kullanılan adlardan farksızdır. Diğer bir deyiş ile bunlar devrin modasına uygun adlardır.

Af-Tigin:

Bu adın doğrusunun Alf Tigin olduğu bundan önceki bölümde kaydedilmişti (AfTigin «Alf Tigiıı«Alp Tigin). Nasırü'd-devle Af Tigin 1094 yılında İskenderiye valisi idi.

Anuş Tigin:

el-Emiru'l-Muzaffer Muntecibü'd-devle, Emirü'l-cuyuş. Anlatıldığına göre, Anuş Tigin Türk ülkelerinden Huttal'da doğmuştur. Bu ülkede tutsak alınarak Kaşgar'a götürülmüş, oradan Buhara'ya kaçmış ise de yakalanıp satılmıştır. İlk önce Bağdad'a getirilen Anuş Tigin Bağdad'dan Dımaşk'a (Şam) götürülüp kumandanlardan Deylemli Tezbir'e satılmıştır (1009 veya 1010). Onun tezbiri nisbesi buradan geliyor. Tezbir kölesini, emlakini korumakla vazifelendirmiştir. Cesareti, yiğitliği ve vazifesinde gösterdiği gayret ile dikkati çeken Anuş Tigin, efendisi tarafından Halife el-Kaim Biemri'llah'a hediye edilmiştir. Anuş Tigin zeka, cesaret ve verilen işleri başarı ile yerine getirmesi ile süratle yükselmiş, Ba'l-bek, Filistin ve Dımaşk (Şam) valiliklerinde bulunmuştur. Dımaşk valisi iken 1038 yılında Haleb'i ele geçirmiştir. Bu başarı üzerine kudreti daha da artmış, zengin bir servete sahip olmuş ve ünü her tarafa yayılmıştı. Bu arada Anuş Tigin ülkede bulunan bütün Türkler'i yanına çağırmıştı. Esasen buyruğunda henüz bıyığı terlememiş üç yüz Türk çocuğu vardı. Fakat onun bu hareketi Suriye'de istiklalini ilan edeceği şekilde izah edilmiştir. Anuş Tigin'in başarılarını kıskanan Fatimi vezirinin böyle bir şayfayı çıkardığı da söylenir. Asi ilan edilen Anuş Tigin kendi idaresinde bulunan Haleb'e gelmiş ise de burada çok yaşamayarak 436 (1044) yılında vefat etmiştir. Anuş Tigin ilkönce Haleb'te gömülmüş, 1056'da cesedi Kudus'e götürülüp merasimle orada defnedilmiştir. Bu merasimde kalabalık bir halk da hazır bulunmuştu. Anuş Tigin Türk yüzlü, çok cesur, bahadır, zeki, cömert, iyi ahlaklı, kısaca faziletli ve dirayetli bir emir idi. Şairler Anuş Tigin'i öğerlerken mensup bulunduğu kavmi de parlak sözler ile öğmekten geri kalmamışlardır.

Barz Toğan:

Bars Togan. Z'nin s konsantının sedalısı olduğunu biliyoruz. Kutbu'ddevle Barz Togan 1068 yılında Şam (Dımaşk) valiliğine tayin edilmiş; fakat valiliği çok sürmeyerek ertesi yıl şehirden ayrılmıştı.

Kaynakça
Kitap: TURK DEVLETLERİ TARİHİNDE ŞAHIS ADLARI II
Yazar: Faruk SÜMER
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: FaTIMi ORDUSUNDA TÜRKÇE ADLAR TAŞIYAN KUMANDANLAR

Mesajgönderen TurkmenCopur » 21 Ara 2010, 19:04

Beçkem et-Turki Murehhefü'ddevle:

Bu ad, ünlü emirü'l-ümera Beçkem'in hatırası için konmuş olabilir. Orada Beçkem'in anlamı hakkında bilgi verilmişti. Fatimiler Türk Beçkem'i 1016 veya 1017 yılında Sayda valiliğine göndermişti.

Beg Çor et-Turki:

Hamdaniler'in Humus valisi; 975 yılında Haleb'e tagallub etti; iki yıl sonra ayrılmak zorunda kaldı. Sonra 982'de Dımaşk valiliğine getirildi ise de Fatimi vezirini hoşnut edemediğinden 988 veya 989 da Rakka'ya gitti ve orayı ele geçirdikten sonra Hamdani Sa'dduddevle ile mücadeleye girişti fakat göçebe Araplar'ın hiyanetine uğrayıp tutsak alındı ve öldürüldü (991); yiğit, dirayetli bir emir idi.

Beg Tigin et-Türki:

991-992 yılında Dımaşk (Şam) valisi. Bencu Tigin (ofs ) Bk. Mencü Tigin.

Hüsamü'd-devle İbn el-Beçeneki:

Buradaki Beceneki Peçenek Türk kavmi ile ilgili olabilir. Kaynakta bir yerde Hüsamü'd-devle el-Beceneki, diğer bir yerde Hüsamü'd-Devle İbn el-Beçeneki şeklinde gösteriliyor. Bu emir 1061 yılında Dımaşk valiliğine gönderilmiş, fakat aynı yıl içinde azledildiğinden Haleb'e doğru girmişti.

Öutluh el-Hacib:

Öutlufc «Kutluk«Kutlug «kutlu». Dımaşk (Şam) şehrinin idaresi 983 yılında Hutluh'a verilmişti.

İl Degiz et-Türki:

Daha önce de işaret edildiği üzere, bu adın telaffuzu, gösterildiği gibi olmalıdır. Yani buradaki g (i) bizim sağır kef değildir. İl Degiz, XI. yüzyılın ikinci yarısında Fatimi ordusundaki Türk askerinin ileri gelen kumandanlarından biri veya onların başı idi. Devletin idaresinde söz sahibi olan Hamdani hanedanın-dan Nasirü'ddevle Türkler ile Zenciler (el-'Abid) arasındaki mücadelelerde Türkler ile birlikte hareket etmiş ve mücadelenin kazanılmasında mühim bir rol oynamıştı. Sonra durum değişti ve Türkler ile mücadeleye girişti. İl Degiz'i öldürmek istedi, başarı gösteremedi; düştüğü güç durumdan kurtulmak için Horasan'da bulunan Alp Arslan'ı Suriye ve Mısır'ın fethine teşvik etti. Alp Arslan'ın harekete geçip Haleb önlerine gelmesi Nasirü'ddevle'nin bu daveti ile ilgilidir. Ancak Nasirü'ddevle az sonra Türkler tarafından öldürüldü, kalabalık ailesi de aynı akıbete uğradı. İl Degiz'e gelince, o da ordu kumandanı Bedrü'l-Cemali tarafından öldürüldü (1074-1075). Bu, aynı zamanda Fatimi ordusundaki Türk askeri varlığının ehemmiyetini kaybetmesi veya belki ortadan kalkması anlamını da ifade ediyordu. İl Degiz kaynaklarda Yıl Degiz şeklinde de anılır. Dımaşk-(Şam) ve Filistin hakimi Atsız'ı Mısır'ın fethine İl Degiz'in oğlu teşvik etmiştir.

Kümüş Tigin, Sa'du'l-mülk:

1007 ve 1008 yılında Sur şehrinin valisi idi".

Mencü Tigin et-Türki:

Başlıca kaynaklarda böyle. Buradaki Mencü'nün aslı ve anlamı bence meçhuldür. Bunun Bencu şeklinde okunması da bir netice vermiyor. Mencü Tigin Fatimi halifesi el-Aziz'in Dımaşk valisi idi. el-Aziz, Mencü Tigin'e 991 yılında Haleb üzerine yürümesini emretti. Genç yaşta bir vali olan Mencü Tigin Haleb'i kuşattı. Şehrin hakimi Bizanslılar'ı yardıma çağırdı ise de Mencü Tigin bu orduyu ağır bir bozguna uğrattı. Sonra Bizans topraklarında akınlarda bulundu ve başarılarını daha sonraki yıllarda da sürdürdü. 996 yılında Mısır'dan üzerine gönderilen bir orduya yenilen Mencü Tigin itaat ettiğinden affedildi (997). Ancak son başarısız hareketleri Türkler'in durumunu oldukça sarstı.

Mencü Tigin et-Türki Radiyyü'ddevle:

Bu, yukarıda kendisinden söz edilen Anuş Tigin'in memlüklerinden biri idi.

Sebük Tigin:

Anuş Tigin'in memlüklerinden. Anuş Tigin Haleb'i aldığında (1038) hisarın (iç kale) muhafazasına onu memur etmişti.

Şa Tigin:

Bu Şad Tigin'in kısaltılmış şekli olabilir. Şad Tigin adının Gazneliler'de kullanıldığı bundan sonraki bölümde görülecektir. Bu, 1016 yılında Dımaşk (Şam) valiliğine tayin edilmiş ise de valiliği çok kısa bir zaman sürmüştü.

Şah Tigin: Şihabu'ddevle:

Bunun aslı farsça şah+tigin olabilir. Birinci kelime şah da olsa bunu Türkçe izah etmek benim için mümkün olmamıştır. Bu, 1023 yılında Dımaşk (Şam) valiliğine tayin edilmiş, valiliği iki yıl dört ay sürmüştür.

Togan Muzafferi:

Togan, Anuş Tigin'e bağlı kumandanlardan biri olup 1037-1040 yılları arasında adı geçiyor.

Yarül:

Yaruk «ışık, aydınlık». Yarüh, 1018 yılında Dımaşk (Şam)'a vali tayin edilen, Emir Yusufun babasının adıdır.

Yaruk Taş et-Türki:

Işıklı taş, parlak taş». Bu ad'a sonraları Anadolu'da da rastgeliniyor. Kaynakta bu ad Rktaş şeklinde geçiyor. Bunun doğrusu, pek muhtemel olarak, gösterildiği gibi, Yaruk Taş olmalıdır. Yanık Taş Hamdani Seyfü'ddevle'nin memlüklerinden olup 982 yılında Humus'ta imar faaliyetlerinde bulunmuştu'.

Yınal et-Tavil:

Yukarıda adı geçen Mencü (?) Tigin'e bağlı kumandanlardan.

Yil Tigin et-Türki:

Yil Tigin, İl tigin. Yil tigin büyük kumandanlardan olup 982 yılında Dımaşk (Şam) valisi oldu ise de valiliği ancak bir kaç ay sürdü ve Yil Tigin Mısır'a döndü.
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26


Dön Türk Boyları ve Diğer Türk Devletleri Bölümü

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir