Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Tuva Bölgesindeki Yenisey Beylerin Adları

Burada Türk Boyları ve Diğer Türk Devletleri hakkında konular bulabilirsiniz

Tuva Bölgesindeki Yenisey Beylerin Adları

Mesajgönderen TurkmenCopur » 21 Ara 2010, 17:47

TUVA BÖLGESİNDEKİ BEYLERİN ADLARI

Alp El Tutuk:

Kitabesi Kezilik Hobu'da bulunmuştur.

Kitabede:

"kırk yıl bodunumu idare ettim" cümlesi okunuyor.

Alp Urunu:

Elegeş kitabesi bu Alp Urufiu için yazılmıştır.

Burada:

"Kürt (kürüt) el kan Alp Uruflu altunlıg kişigin hantım belde elim tokız kırk yaşım" sözleri okunuyor. Buradaki Kürt (yahut Kürüt) bir yöre adı gibi görünüyor. Alp Urufiu da bu yörenin hakimi olmalıdır. Kitabedeki Urufiu KüluğTok (?) Bögü ünvanlarıda Alp Urufiu'ya ait gibi görünüyor.

Burada da:

"Koy'daki konçuyumdan, öz'deki oğlumdan, sizlerden ayrıldım" deniliyor. Alp Urufiu, anlaşılacağı üzere otuz dokuz yaşında ölmüştür.

Alp Urunu Tutuk:

Bu beyin kitabesi Ulu Kem'e dökülen Çakul çayının yakınlarında bulunmuştur. Urufiu'nun Uygur vesikalarında geçtiği daha önce görülmüştü. Bunun da bir ünvan olduğu şüphesizdir. Tutuk da bildiğimiz gibi, bir Unvandır. Uygur hükümdarıTefiride Bolmış İl İtmiş Bilge Kağan'ın, hakimiyeti altına aldığı Çikler'in üzerine tutuk Unvanını taşıyan bir bağbuğ geçirdiğinden daha önce söz edilmişti.

Alp Urufiu'nun kitabesinde:

Koy'daki konçuyumdan, iki oğlumdan (eki oğlanıma), akrabalarımdan (kadaşlarım) ayrıldım. Gök gibi olan yurduma (tefiri elimde), başdaki beğime (başda begimke) doyamadım (bükmedim)" denilmektedir. Alp Urufiu kırk yaşında vefat etmiştir.

Bilge Çikşin:

Kitabesi Çakul çayıçevresinde bulunmuştur. Çikşin'in "çikten, çikli" çik'e mensup demek olduğu şüphesizdir. Bu kitabede Çikşin'in "akrabasından, koy'daki konçuyundan, sekiz oğlundan ayrıldığı", Bilge Çikşin'in kendi ağzından anlatılıyor.

Çocuk Böri Şefiün:

Kitabesi Ulu Kem'in kuzeyindeki bir yerde bulunuyor. Ancak bu kitabenin bir çok yerleri okunamıyor. Çocuk, bilindiği üzere, o zamanlarda bugünkü manasında kullanılmıyor. Kaşgarlı, çocuk'un domuz yavrusu ve her nesnenin küçüğü anlamına geldiğini yazıyor13. Buna göre çocuk Böri, küçük kurt demek olsa gerektir. Şefiün de bir ünvandır.

Eliç Çok Küç Bars:

Kitabesi Çakul çayıçevresindedir;

Kitabesinde:

"Koy'daki konçuyum, oğluma (oglımka) doyamadım: gök gibi olan yurdumdan Ulufi Şad'dan ayrıldım" deniliyor. Buradaki Ulun Şad ile ilgili herhangi bir kitabe görülememiştir.

İl Toğan Tutuk:

İl Togan Tutuk'un Uyuğ çayı boylarında yaşadığı anlaşılıyor.

Kitabede:

"adım El Toğan Tutuk, gök gibi olan yurdumun (Tefiri elimke) elçisi ve altıbag Budunun beği idim; ülkemden, konçuyumdan, oğullarımdan, bodunumdan, sizlerden altmış yaşımda ayrıldım" denmektedir. İl Doğan Anadolu'da şahıs adıolarak kullanılmıştır. Bozkır'a bağlı köylerden Er Doğan'ın aslının İl Doğan olduğu Tahrir defterlerinden anlaşılıyor. Esasen Bozkırlılar da bu köye İl Doğan derlerdi. Buna rağmen köyün adı zamanımızda değiştirilmiştir. Bu husus, herhalde, halkın kendi öz dilinden gelen adları yanlış söylemesinin mümkün olamıyacağının düşünülmediğinden ileri gelmiş olmalıdır.

İnal Öge: Kitabesinde:

"ben İnal Öge yetmiş yaşımda öldüm" deniliyor. Bunlardan her ikisinin de ünvan olduğunu biliyoruz.

Köni Tirig:

Köni doğru, düz, güven verici; tirig de diri, canlıdemektir; kitabesi Barık (yahut Barlık) çayıçevresinde görülmüştür.

Kitabede:


"üç yaşımda babasız kaldım: Beni Külüg Tutuk yetiştirdi; koy'daki konçuyumdan ayrıldım" sözleri okunuyor.

Kutlug Çigşi:

Bu bey'in kitabesi Çakul dolaylarındadır.

Adı geçenin kitabesinde:

"Kara bodunumdan, ülkemden, sizlerden ne yazık ki - ayrıldım-" sözleri görülüyor.

Küç Kıyagan:

Ulu Kem'de, bir dağın yakınında bulunan bir taş üzerinde: "Küç Kıyagan içreki" ibaresi görülmüştür. Kıyagan, Miran Kale'de bulunmuş silah dağıtımı ile ilgili Uygur vesikasında da geçmişti.

Külüg Apa:

Çakul çevresindeki kitabesinde: "dört oğlum taşımıdikti ben Külüg Apa'yım" sözleri yazılmıştır. Külüg, daha önce belirtildiği üzere, şanlı, ünlü (Kaşgarlı'da: akil=akıllı) demektir.

Külüg Çor:

Barık (Barlık)'da bulunmuş olan kitabesinde: "Bayna Şenün'ün oğlu Külüg Çor, sıkıntısız (bunusuz) büyüdüm, sıkıntı(bun) bu imiş. Gökteki güneşe, yerdeki ülkeme (elimke) doyamadım; koy'daki konçuyumdan, öz'deki (vadideki=ırmaktaki) oğlumdan ayrıldım." deniliyor.

Öz Yigen Alp Turan:

Kitabesi Barık yöresinde bulunuyor; kitabede: "Altıbag (birleşik) bodundan, begliğimden ve sizlerden ayrıldım (adırıldım)" sözleri okunuyor. Turan adı, eskiden Anadolu'da çok kullanılmış adlardan biridir; şimdi de Duran şeklinde çocuklara konmaktadır.

Tör Apa İçreki:

Oldukça uzun olan kitabesi Begire yöresinde bulunuyor.

Kitabesinde:

"ben Tör Apa İçreki, kardeşim (inim)den, ağabeyim (eçim) den, konçuyumdan, bodunumdan, künümdem, akrabalarımdan ayrıldım; ülkeme (elime), hanıma doymadım; yazılı mezar taşını(bengüg) diktim; on beş yaşımda Çin hanına vardım; yedi kurt öldürdüm" sözleri okunuyor.

Tüz Bay Küç Bars Külüg:

Tüz (düz) doğru demektir. Tüz şahıs adı olarak yüzyıllar boyunca kullanılmıştır. XII. yüzyılın sonlan ile XIII. yüzyılın başlarında Selçuklu hükümdarı Rükneddin Süleyman Şah'ın emirlerinden biri de Tüz Beğ idi. Tüz Bay'ın Çakul yöresindeki kitabesinde, beginden ve akrabasından ayrıldığı yazılıyor.

Udar Çigşi Beg:

Kitabesi Kemçik'e dökülen bir çayın ağzında, Kaya Başı denilen bir yerde bulunmuştur. Kitabede bir çok yerler okunamıyor.

Orada:

"ol kanım elimin bengüsi Kara Seflir", "babamın, ülkemin yazılı mezar taşı Kara Senir (de) dir." deniliyor.

Diğer bir yerde de:

"Kara Seflirig yerledim" cümlesi var. Anlaşılacağı üzere Kara Senir bir yer adıdır. Seflir dağ burnu, dağ çıkıntısı demektir. Şimdi de Anadolu'da aynı adda bazı köyler vardır.

Yine bu kitabede:

"İnançu Külüg Çigşi Beg er erdemim içun... Altıbag " Tutuk Beg gibi isim ve Unvanlar da görülüyor.

Uğraç:

Onun kitabesi de Çakul yöresindedir.

Kitabede:

"Koy'daki konçuyuma, kızıma, begime, akrabama doymadım; (onlardan) kırk üç yaşımda ayrıldım" deniliyor.

Üçin Külüg Tirig:

Kitabesi Uyug ırmağına akan Turan çayının sağ tarafında bulunuyor.

Kitabede:

"Koy'daki konçuyuma, yazıdaki (yaylak) oğluma doymadan ayrıldım: Küflümden, akrabalarımdan da ayrıldım; altınlıg kiş'i belime bağladım; gök gibi olan ülkeme doymadım" sözleri okunuyor.

Yanık Tigin:

Kitabesi Çakul yöresindedir. Yaruk, ışık ve parlak anlamına geliyor.

Kitabede:

"er adım Yaruk Tigin" deniliyor ve yirmi bir yaşında öldüğü bildiriliyor.

Yaşak (Yaşık) Baş:

Kitabesi Uyug Arkın adlı yerde bulunmuştur.

Kitabede:

"er adım Yaşak Baş (?)" deniliyor. Bu, Ay Baş şeklinde de okunmuştur. Bizce Yaşık Baş (tulgalıbaş) şeklinde okunması daha isabetli görünüyor.

Yula:

Kitabesi Kemçik ırmağında, Cırgak denilen yerde bulunmuştur.

Kitabede:

"er adım Yula" deniliyor. Yula, bilindiği üzere, meş'ale, kandil anlamına geliyor. "Ediz ez unğın" ibaresi, Yula'nın kitabesinde geçiyor. Buradaki uruğ kelimesinin, o zamanlar için oymak teşkilatında (boy, oba gibi) bir manası yoktur. Burada urug, soy, sülale gibi bir anlama gelmektedir. Türkiye Türkçesinde şimdi hemen hemen kullanılmayan uruğ eskiden daha çok tohum anlamına geliyordu.

Kaynakça
Kitap: TURK DEVLETLERİ TARİHİNDE ŞAHIS ADLARI I
Yazar: Faruk SÜMER
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13985
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Türk Boyları ve Diğer Türk Devletleri Bölümü

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir