Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Tohsılar'da Şehircilik

Burada Türk Boyları ve Diğer Türk Devletleri hakkında konular bulabilirsiniz

Tohsılar'da Şehircilik

Mesajgönderen TurkmenCopur » 20 Ara 2010, 22:59

TOHSILAR'DA ŞEHİRCİLİK

Hududu'l-alem'de Tohsılar'dan Tohs şeklinde bahsediliyor. Bu bir imla hatası olsa gerektir. Orada Tohsı(Toksu)'lar hakkında şu bilgiler verilmektedir:

"Tohsılar'ın (Tohsı kelimesinin nereden geldiğini bilemiyorum) yurdlarının doğusunda Çigil, güneyinde Karluk yurdu ve Kar-luk ülkesinin dağlık bölgeleri, batısında Kırgızlar'dan bir topluluk, kuzeyinde yine Çigiller vardır. Bu yöre Çigiller'inkinden çok daha zengindir.
Oradan misk ve türlü kürkler elde edilir. Tohsılar'ın servetleri at, koyun, kürk, alaçık ve çadırdır. Onlar kış ve yaz otlaklarda ve çayırlarda dolaşırlar.

1 — Lazne ve Ferahiyye = Tohsılar'dan iki oymaktır. Bunlardan her biri küçük bir yörede oturur, iki köy bunların adları ile anılırlar.
2 — Suyab = bu, büyük bir köydür. Bu köyden yirmi bin kişi çıkar.
3 — Bigliliğ = buraya soğdça S.m.k.na denilir. Hakimi Yınal Beg Tigin ünvanını taşır. Yinal Beg Tigin'in üçbin askeri vardır.
4 — Orkeş (?) = burası Tohsılar'ın iki köyü arasında bulunur. Orkeş'de az insan yaşar. Fakat verimli yerdir ve halkı da zengindir".

Hududul-alem'de verilen şu bilgilerden Tohsı (metinde: Tohs) ların aşağı Çu'nun sol yakasına düşen yörede yaşadıkları anlaşılıyor. Kaşgarlı Mahmud Tohsılar'ın Kuyaş'da oturduklarını ve onlara Tohsı-Çigil dahi denildiğini yazıyor.

Kuyaş'ın yeri henüz kesin olarak tayin edilmemiş olup, ili vadisinde bulunduğu sanılmaktadır. Kaşgarlı Tohsılar'ın aşağı Çu boylarında yaşadıklarından söz etmiyor. Bu husus XI. yüzyılın ortalarında Çu boylarındaki Tohsılar'ın yerleşik hayata geçmiş olmaları ile izah edilebilir. Esasen XI. yüzyıldan itibaren Kaşgarlı'dan başka çağdaş hiç bir kaynak da (yani müşahadeleri XI. yüzyıl ile ondan sonraki zamanlara ait olan eserlerde) Tohsılar'ın adı geçmez.

Görüldüğü üzere Hududu'l-alem'de Tohsılar'ın üç şehri ile iki köyleri zikrediliyor. Türgiş kağanlarının oturdukları meşhur Suyab şehrinin onların ellerinde olması dikkate değer. Buradan yirmi bin asker çıktığının söylenmesi, Tohsılar'ın kalabalık bir Türk topluluğu olduğunu ve Suyab'ın da ehemmiyetini koruduğunu gösterir. Bigliliğ için her ne kadar bir köy deniliyorsa da köyün geniş bir yörenin merkezi olduğu anlaşılıyor. Çünkü, Yınal Beg Tiğin ünvanını taşıyan yörenin hakimi, üç bin askere sahib bulunmaktadır. Tohsılar'ın Orkeş Lazne ve Ferahiyye adlı köylerde de oturdukları kaynağımızda açıkça yazılıyor. Kaşgarlı'nın Kuyaş'da yaşayan Tohsılar'a Tohsı-Çigil denildiği ile ilgili sözleri, onların Karluk boylarından olduklarına dair Mervezin'in sözlerini doğrular.

Kaynakça
Kitap: ESKİ TÜRKLERDE ŞEHİRCİLİK
Yazar: FARUK SÜMER
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Türk Boyları ve Diğer Türk Devletleri Bölümü

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir