Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Altınordu Devleti (1236-1505)

Burada Altınordu İmparatorluğu hakkında konular bulabilirsiniz

Altınordu Devleti (1236-1505)

Mesajgönderen TurkmenCopur » 26 Ara 2010, 22:04

ALTINORDU DEVLETİ
(1236-1505)


* Kurulduğu yer ve kapladığı alan:

Doğu Avrupa ve İdil(Volga) boyunda kurulmuştu. Başkenti Saray şehri idi. Burası Doğu Avrupa, Hazar denizi, Aral gölü civarıyla Batı Sibiryanın önemli bir siyaset merkeziydi. Bulunduğu yer itibarıyla da önemli bir ticaret yolu (İskandinavya - İdil havzası - Batı Asya) üzerinde idi.

* Zaman:

Altınordu Devleti, Türk-Moğol ordularının batı seferi ile kuruldu.

(1236)

Bu sefer 1240-1241'lerde başarıyla sonuçlandı. Batu Han, 1241 'de Orda'sının (Karargah) merkezini kurmuştu. Burası daha sonra Saray adını almıştı. Batu Han, şeklen Karakurum'daki "Büyük Hakan"a bağlı idiyse de müstakil hareket ediyordu. Nihayet Mengü Kağan'ın ölümüyle büyük Türk-Moğol İmparatorluğu fiilen parçalanmıştır.

Altınordu Devleti Timur'un seferleriyle büyük sarsıntı geçirir ve son hükümdar Ahmet Han'ın ölümüyle de devlet yıkılır. Ahmet Han'ın oğullarının Altınordu'yu yeniden diritme gayretleri başarılı olamayınca devlet tamamen yıkılmış oldu.

(1505)

* İnsan:

Cengiz Han'ın torunu (Cuci'nin oğlu) Batu Han tarafından devlet kurulmuştu. Halkın büyük bir kısmı -Rus yurdu hariç- halis Türk idi. Yönetici kademede Moğol unsuru var idiyse de, bu unsur da kısa zamanda Türkleşmiştir. Teşkilat olarak da eski Türk devlet teşkilatı esas idi.

Halk, göçebe ve şehirli idi. Altınordu Devletinin sahasında Azerbaycan dahil, 25 şehir tespit edilmiştir.
Halkı 922'den beri Müslümandı. Batu Han'ın küçük kardeşi Berke Han'ın (1255-1266) Müslüman olmasıyla bu ülke tam bir Türk-İslam devleti haline gelmişti..

* Bayrağı:

Beyaz zemin üzerinde kırmızı bir hilal ve damga bulunan bayrakları vardı.

* Siyasi tarihinin önemli olayları:

Moğolların batı fütuhatı 1236'da başlar. Bu ordunun başında Batu Han'ı ve ünlü komutanlarından Sobutay'ı görüyoruz.

İlk sefer Bulgarlar üzerine oldu. Bugarlar mağlup edilerek Orta İdil bölgelerindeki hakimiyetlerine son verildi. 1237 kışında Rus knezlikleri üzerine yüründü. Bu knezlikler (Prenslikler) arasında mücadele eksik olmadığından Rus yurdu sürekli kargaşa içinde idi. Moğol orduları o zaman önemsiz bir kasaba durumunda olan Moskova'ya kadar gidip, burayı yaktılar.

Moğollar meydan savaşlarında ve kuşatmalarda başarılı idiler. 1238 yıllarında ise Türk - Moğol kuvvetleri Don ve Dinyeper nehirleri arasında hakim olmuşlar ve Rus knezlerinin askeri güçleri kırılmıştı.

Batı seferinin ikinci safhasında, Kumanlar 1238-1239'da Don boyu ve Kıpçak sahrasından çıkarıldılar. 1240'da Kiev ele geçirildi. Türk-Moğol kuvvetlerinin bir kısmı Macaristan üzerine, bir kısmı da Lehistanın güneyinden Silezya'ya kadar ilerlediler. Bir ordu da Balkanlar üzerinden Adriyatik sahillerine yaklaşmıştı.
Böylece, 1236'da başlayan sefer başarıyla sürüp 1241'lerde devletin kuruluşu tamamlanmıştı.
Altınordu Devletinin, bulunduğu coğrafi durum icabı Bizansla Osmanlı Devletiyle ve Mısır Memlukluları ile münasebetleri olmuştur.

Altınordu ile İlhanlılar (İran Moğolları) arasında Hazar denizinin güney alanları ve Harezm yüzünden rekabet bulunduğundan Mısır Memlukluları ile Timur sebebiylede Osmanlılarla siyasi yakınlaşmalar olmuştur; Özbek Han zamanında (1312-1342) İlhanlılara karşı, Memluklularla yakın ilişkiler kurulmuştu. Aralarında akrabalık bile tesis edilmişti. Fakat daha sonra Canibek Han zamanında (1342-1357) Osmanlıların Rumeliye geçmeleriyle, Çanakkale boğazı üzerinden Mısır ilişkileri yürütülmez olmuştu.

Timurtehlikesi ise Osmanlı hükümdarı Yıldırım Bayezıt ile Toktamış Han arasında dostluk ilişkilerinin kurulmasını kolaylaştırmıştı. Bu ilişkiler II. Murat ve Fatih Sultan Mehmet zamanında da devam etti.
Toktamış Han'ın ölümünden sonra (1395) çıkan taht kavgaları Altınordu Devletini zayıflatmıştı. Toktamış, 1337'deki taht mücadelesinde Timur'un yardımını temin etmişti. Fakat daha sonra Güney Azerbaycan ve Harezm yüzünden Timurla anlaşamadılar. Toktamış, evvelden beri Harezmin Altınorduya ait olduğunu ileri sürmekteydi. Bu anlaşmazlık sebebiyle Timur, 1391 ve 1395'de yaptığı iki büyük seferle Toktamış Han'ı yendi.

18 Nisan 1391'de Kondurca çayı kenarındaki savaşta Toktamış Han yenildi. 15 Nisan 1395'deki Terek savaşında da Timur'un zaferiyle Altınorduya kesin bir darbe indirilmiştir. Bundan sonra Toktamış Han bütün nüfuzunu kaybetmiş, terkedilmiş bir vaziyettedir. Timurla barışmanın yolunu arar. 1405'de hem Timur, hem Toktamış ölürler.

Toktamış'ın mağlubiyetiyle Saray şehri tahrib ve yağma edildi. Bu tahribattan Moskova Rusyası kuruldu ve Altınordunun çöküşü aslında Rus knezliklerinin işine yaradı. Rus tarihçisi Yakubovsky, Timur'un 1395'de Saray şehrini yıkışı ve Toktamış'ı yenişinin Rusya için büyük faydalar sağladığını belirtmiştir.

1401'lerde, tahtta Şadibek adlı Cengiz soyundan bir kişi varsa da yönetim Nogay-Mangıt büyüklerinden Ediğe Mirza'nın elindedir. 1408'de Şadibek ile Ediğe Mirza arasındaki mücadeleyi kaybeden Han, tahtını bırakıp kaçmıştır. Taht'a geçirilen Pulat Bek ise Edige'nin elinde tam bir oyuncak olmuştur.

Ediğe Mirza, kendi zamanında Moskova Knezliğini ve Harezmi yeniden hakimiyet altına alırsa da, Toktamış'ın oğullarıyla yaptığı mücadeleler sonucunda kudretini de yavaş yavaş kaybetmiş, nihayet yenilmiştir. Toktamış'ın oğlu Kerim Birdi, Yayık (Ural) nehri kenarındaki Saraycık şehri yakınlarında, 1418'da Edige'yi yenmiş ve parçalıyarak öldürmüştür.

Edige'den sonra, başkent Saray'da Han'lar birbirini izlemiş ve birbirleriyle şiddetli mücadeleleretmişlerdir. Nihayet, 1465'lerde çok enerjik bir hükümdar olan Ahmet Han Altınordunun başına geçti.

(1465-1481)

Ahmet Han zamanında, Moskova Knezliği üzerine yapılan sefer başarılı olamaz. Üstelik bundan sonra Moskova Knezliği Altınordu hakimiyetinden kurtulur. Bu sefer sırasında Ahmet Han bir yandan Kırım Hanı Mengli Giray ile uğraşırken, Cengiz oğullarından Sibir-Tura Hanı Aybek Han'ın saldırısına uğrar ve 6 Ocak 1481 tarihinde öldürülür.

Ahmet Han'ın üç oğlu (Mürteza-Şeyh Ahmet-Abdülkerim) hem birbirleriyle, hem Aybek Han'la bir taraftan da Kırım Hanı Mengli Giray Han'la şiddetli, kanlı, yıkıcı bir iç mücadeleye başladılar. Bu meseleye Osmanlı Devleti ve Lehistan-Litvanya Kralı Aleksandr'ın yardımına güvenen Şeyh Ahmet, yardım birtarafa Kral tarafından hapsedilerek 1505'de idam edildi.

Altınordu Devletinin son Han'ı, Şeyh Ahmed'in de böylece idamından sonra bu büyük devlet tarih sahnesinden çekilmiş oldu. Cengiz oğulları arasındaki şahsi kırgınlık, kin, hırs ve intikam sebepleriyle sürüp gelen bu iç kavgalar Moskova Rusyasının bü-yümesine yaradı. Altınordu Devleti yıkılınca, onun toprakları üzerinde Kırım (1441-1783), Kazan (1437-1552), Sibir (1502-1683/89), Astırhan (1466-1556) ve Nogay Hanlıkları (XV. yy ortaları-1777) kuruldu. Bu Han'lıklardan hiçbirisi Altınordu'yusürdüremedi. Hepside neticede Rus'lar tarafından parça parça yıkıldılar...

*Türk tarihindeki önemi: Altınordu Devleti, Doğu Avrupa ve Rus yurduna bir düzen ve devlet teşkilatı getirmişti. Rus knezlerine karşı ileri görüşlü bir politika uygulanmamış ve onlar Han'ların Karadenizin kuzey alanlarında varisleri olmuşlardır.

Altınordu hakimiyetinin en önemli tesirleri iktisadi ve mali alanda görüldü. Rusyada ilk defa vergi ve para sistemi düzene kondu:

"Rusyada tatbik edilen vergi sisteminin izleri zamanımıza kadar gelmiştir. Moskova Knezliğindeki ve sonraları Rusyadaki vergi sisteminin tamamiyle Moğol teşkilatının devamı olduğu bilinmektedir. Posta ve ulak teşkilatının da Rusyaya Moğollar tarafından getirildiği biliniyor."

Devlet teşkilatı ile ilgili terimleri askerlik, vergi, avcılık ve elçilik merasimleri, giyim-kuşamla ilgili kelimeler hep bu etkilerin işaretleridir.

Özellikle Özbek Han ve Canibek Han zamanlarında, Altınordu Devleti kültürel faaliyetler bakımından çok parlaktı:

Meşhur İslam alimlerinden Kutbeddin'ür-Razi, Şeyh Saadettin Teftezi vediğerleri, Canibek Han zamanında Saray şehrinde idiler. Hükümdar sarayında alimler, şeyhler ve sanatkarlar itibar kazanmışlardı.

Kaynakça
Kitap: Tarihte Türkler ve Türk Devletleri
Yazar: Nuri Yazıcı
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13983
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Altınordu İmparatorluğu Bölümü

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir