Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Timurlular Devrinde Doğu Türkistan

Burada Timur İmparatorluğu hakkında konular bulabilirsiniz

Timurlular Devrinde Doğu Türkistan

Mesajgönderen TurkmenCopur » 20 Ara 2010, 16:31

Timurlular Devrinde Doğu Türkistan

Bilindiği gibi Timur (1370-1405) Çağatay Hanlığını çöküşü ile Orta Asya'da meydana gelen boşluktan istifade ederek Türk Çağatay beylerini bir araya getirerek bir devlet kurmuş ve bu devlete de "Timur Devleti" denmiştir. Maveraünnehr'de Keş kenarında yaşayan ve bir Türk aşireti olan Barlas soyundan gelen Timur'un ilk yılları aynı bölgede hükümdarlığını ilan etmek isteyen Mır Hüseyin ile mücadele ederek geçmiştir.

Nihayet. Timur. Türk Çağatay Beyleri'nin desteği ile 10 Nisan 1370"de Belli şehrinde hükümdarlığını ilan etmiştir. 1373-1379 arasında Harezmı alan Timur. Çağatay Hanlığı idaresinde bulunan Moğolistan ile Doğu Türkistan'a bir seri seferler yaptı. Ne var kı o zamanlar Çağatay Hanlığı'nın başında bulunan Emir Kamereddın. Timur'un ilerlemesi esnasında kullandığı geri çekilme taktikleri ile hasmına başarı imkanı vermemiştir. Timur, bu seferlerinde Kaşgar'ın kuzeyine kadar ilerlemesine rağmen sadece İli vadisini kontrolü altına almaya muvaffak olmuştur. Kamereddin'in kuvveti daha çok Moğol göçebe halkına dayanıyordu Kameriddın'e karşı taht mücadelesi veren Çağatay hanedanının varislerinden Hızır Hoca. Turfan da Moğollar'ın desteği ile Budist bir hayat yaşayan son Uygur kabilelerini Müslüman yaparak hakimiyetini bütün Doğu Türkistan'a yaymayı sağlamıştı. Timur. Kamerıddin'ın düşmanı olmasına rağmen Hızır Hocayı sırf Çağatay Hanlığı'nı yaşattığı için onun da üzerine yürümüş ve mağlup ederek Gobı Çölü'ne çekilmesini sağlamıştır Timur ayrıca oğlu Ömer Şeyh i başka bir ordunun başında Kaşgar ve Üç Turfan'a göndererek Doğu Türkistan'da Çağatay hakimiyetine büyük bir darbe indirmiştir. Fakat bir müddet sonra Kameriddın'ın ölmesi Doğu Türkistan olaylarında barışı geri getirmiştir Kamereddin'in iyi bir Müslüman olan yeğeni Emir Hudaydad. daima Çağataylılar'a bağlı kalan bir şahsiyet olduğu için. Doğu Türkistan hakimi Hızır Hoca'yı aynı zamanda Moğolistan hakimi olarak tanıdığını ve Hızır Hoca'nın Timur ile barışmasını istediğini bildirmiştir. Bunun üzerine iki Müslüman Türk hükümdarı Timur ve Hızır Hoca 1397"de barışmışlar ve Hızır Hoca kızını Timur'a eş olarak vererek akraba dahi olmuşlardır. Hızır Hoca'nın 1399"da ölümünden sonra Timur, kayınpederinin evlatlarına sadece İli vadisinde saltanat sürme şansı vermiştir. Doğu Türkistan'ın diğer bölümleri doğrudan doğruya Timur'a bağlanmıştır. Ne var ki, Doğu Türkistan halkının Timur'a hemen itaat etmediğini görüyoruz. Bunun üzerine Timur. 1399 ve 1400 yıllarında torunu Mirza İskender kumandasında bir orduyu Doğu Türkistan'a göndermiştir. Mirza İskender, sırasıyla Kaşgar, Yarkent ve Aksu şehirlerini işgal ve yağma ettirmiştir. Timur evladının bu insafsız tutumu Doğu Türkistan halkını kayıtsız şartsız itaate sevk etmiştir. Nitekim Bay. Kuça ve Hoten gibi Doğu Türkistan'ın diğer önemli şehirlerinin halkı Mirza İskender'i hediyelerle karşılayarak itaatlerini ve bağlılıklarını bildirmişlerdir. Böylece. Doğu Türkistan Timur İmparatorluğu'na bağlanmıştır.

Fakat herşeye rağmen Timur, oğul ve torunları yönünden Cengiz Han kadar talihli olamamıştır. Timur'un ölümünden sonra imparatorluğunun hudutları daha fazla genişleyeceği yerde, mevcut hudutlarını koruması dahi güçleşmiştir. Nitekim. Timur Devleti, Şarki ve Garbi Türkistan hariç hakimiyeti altındaki diğer ülkeleri kısa zamanda kaybetmiştir. Hatta Doğu Türkistan'daki Çağatay hanedanına mensup prensler Timur Devleti ne karşı isyan etmişler ise de. o sırada hükümdar olan Şahaıh. oğlu Uluğ Bey'i Doğu Türkistan'a göndererek bu isyanı bastırmıştır.

Doğu Türkistan, Uluğ Bey'in ölümüne kadar Timurlular hakimiyetinde kalmışlardır.

Kaynakça
Kitap: DOĞU TÜRKİSTAN TÜRKLERİ TARİHİ
Yazar: Mehmet SARAY
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: Timurlular Devrinde Doğu Türkistan

Mesajgönderen TurkmenCopur » 20 Ara 2010, 16:32

Timurlular hakimiyetine rağmen varlığım devam ettiren Çağatay hanedanı XV. asırda Doğu Türkistan'da istikrarı korumaya muvaffak olmuştur. Bu ise Doğu Türkistan'daki kültürel ve ticari hayatın düzgün gitmesini sağlamıştır. Timur'un vefatından sonra oğullan ve torunları zamanında, bilhassa Hüseyin Bavkara, Şahruh ve oğlu Uluğ Bey ile devrinin en mümtaz devlet adamlarından biri olan Ali Şir Nevai zamanında Batı Türkistan'da eğitim, kültür ve bilim alanında elde edilen başarılar Doğu Türkistan'a da yayılmıştır. Uluğ Bey zamanında kurulan ve ilmi seviyesi gayet yüksek olan medreselerin Doğu Türkistan'da da hızla yayıldığını görmekteyiz. Diğer taraftan Ali Şir Nevai"nin önderliğini yaptığı dil ve kültür çalışmaları, Türkçenin o zamanlar Türkistan illerinde yaygın bir şekilde kullanılan Farsçadan daha kuvvetli olduğunu ortaya kovmuştur. Türk dilinde verilen eserler, Türk Çağatay edebiyatının en güzel örneklerini teşkil etmiştir. Doğu Türkistan'da Karahanlılar zamanında yazılan Kutadgu Bilig ve Divanü Lügati't-Türk gibi büyük eserlerde kullanılan temiz ve zengin Türkçe, Çağatay Türk edebiyatında da görülmüştür. Bu devir Çağatay edebiyatı, Türk edebiyat dünyasının en zengin ve başarılı devirlerinden biri olmuştur.

Daha önce de belirtildiği gibi Timur'un vefatından sonra oğulları ve torunları arasında çıkan taht mücadeleleri Timurlular devrinin Türkistan'daki hakimiyetinin kısa sürmesine sebep olmuştur. Timurlulur devrindeki bu karışıklıktan dolayı rahatsızlık duyan Türkistan halkının bir kısmı Fergane vadisinde toplanmıştı. Bu halkın başına geçerek yeni bir devlet kuran Altın Orda hükümdarlarından Özbek Han "m torunlarından, Ebul Hayr'dan sonra devletin başına geçen Muhammed Şeybani Han zamanında bu yeni Türk devleti bütün Türkistan illerine hakim olmuştur. Bu devleti kuran Ebul Hayr ve evlatları kurdukları devletin adına büyük ataları Özbek Han'ın adım vermişlerdir.

Orta Asya'da kurulan bu yeni Türk devleti, hakimiyeti Doğu Türkistan'a kadar genişletmiştir. Bu Türk devletinin 1511 ve 1512 yıllarında parçalanarak Buhara, Hive ve Hokand Hanlıkları haline gelmesinden sonra Buhara idarecilerinin Osmanlı padişahına gönderdikleri mektuplarda zaman zaman Doğu Türkistan'ı Çin saldırılarına karşı koruyan Hokand hükümdarlarını kendi hakimiyetleri altındaki Doğu Türkistan'a müdahale etmekle itham etmişler ve bu müdahalelerin durdurulmasını Osmanlı hükümdarından rica etmişlerdir. Bu mektuplaşmalardan anlaşıldığına göre Buhara Hanlığı uzun süre Doğu Türkistan'ın kendisinin bir parçası olduğunu belirtmiştir. Fakat XVII. Asırla birlikte Doğu Türkistan'da Buhara hakimiyeti kalmamış ve ülke yeni bir siyasi oluşum işine girmiştir.
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26


Dön Timur İmparatorluğu Bölümü

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir