Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Şah İsmail ve Sultan Muhammed Devirlerinde Büyük Oymaklar

(1576 - 1587)

Burada Safevi İmparatorluğu hakkında konular bulabilirsiniz

Şah İsmail ve Sultan Muhammed Devirlerinde Büyük Oymaklar

Mesajgönderen TurkmenCopur » 25 Ara 2010, 20:38

ŞAH İSMAİL VE SULTAN MUHAMMED DEVİRLERİNDE BÜYÜK OYMAKLAR (1576 - 1587)

1 — RUMLU


Görmüş olduğumuz gibi, Rumlular'ın çoğu Aras Han ile birlikte Şirvan'da yaşıyorlardı. Osmanlı fethi üzerine Şirvan' daki Rumlular, gerek insanca gerek malca ağır kayıplar verip perişan bir duruma düşmüşler ve Aras Baran taraflarında tutunmaya çalışmışlardır. Osmanlı fethi başladığı zaman yine Rumlular'dan bir bölüğün Mahmud Sultan idaresinde Hoy'da oturduklarını biliyoruz. Rumlular'dan bir bölüğün de Derviş Muhammed Han ile birlikte Horasan'ın Nişabur şehrinde yaşadıklarını görmüştük.

II. İsmail ve Sultan Muhammed zamanlarında halifetü'l-hulefalık mevkiinin çok defa Rumlular'm elinde olduğunu biliyoruz. İsmail, Hüseyin Kulu'dan sonra bu mevkiti Bulgar Halife'ye vermişti ki, onun da Rumlu'dan olması muhtemeldir. Adı geçen hükümdar, Bulgar Halif e'nin oğlu Nur Ali Halife'ye de emirlik tevcihinde bulunmuştu. Anlatıldığı gibi, İsmail, teberra meselesinde yalan söylediğine kani olup onu (yani Bulgar Halife'yi) azletmiş ve Ustacalu'dan Dede Halife'yi halifetül-hulefa yapmıştı. Anlaşıldığına göre, Sultan Muhammed tahta geçirilince, bu mevkiye yine Rumlu' dan Şah Kulu Sultan getirilmiştir. Şah Kulu Sultan'ı 995 (1587) de halifetül-hulefalık mevkiinde görüyoruz. Abbas hükümdar olunca bu mevkiyi yine Rumlu'dan Deli Budak'ın oğlu Korhmaz (Korkmaz)'a tevcih etti ise de Mürşid Kulu Han'ın tahakkümüne karşı gelen emirler arasında bulunduğundan onlar ile birlikte öldürüldü. (996 = 1588).

Bunun üzerine eski halifetü'l-hulefa Şah Kulu Sultan bu memuriyete getirildi.
Rumlu' dan bahsedilmesi lazım gelen bir emir de Şah Kulu Beğ'dir ki bu beğ devrinin en ünlü Türkçe şiir söyleyenlerinden biri idi. Hamza Mirza'nın Şeytan lakablı mahbubu hakkında okuduğu şiir, İskender Beğ'den naklen yukarıda zikredilmişti. Sadıki onun büyük bir şair olduğunu bilhassa kaydeder.

2 — USTACALU

Ustacalular bu devirde, anlaşılacağı üzere, Çukur Sa'd eyaleti, Nahçivan, Halhal - Tarum yöreleri ile Horasan'da yaşıyorlardı. Dikkate şayandır ki, bu büyük oymağın diğer mühim bir oymak olan Şamlular ile birlikte muayyen bir yurtlan yoktu. Sultan Muhammed devri sona erdiği zaman onlardan Mürşid Kulu Han devlete hakim bulunuyordu.

3 — TEKELÜ

Bu oymağın dirliği başlıca Hemedan ve Reyy bölgesi idi ki, bunlar en fazla gelir getiren eyaletler arasında sayılıyordu. Ancak Sayın Kale savaşından sonra bu dirlikler Ustacalu ve Şamlular'ın eline geçtiği gibi, Tekelüler'in bir kısmı da Osmanlılar'a sığınmak zorunda kaldı. Bu hadiseden sonra Tekelüler'in yıldızı bir daha parlamamak üzere tamamen söndü. Onlar ikinci derecedeki oymaklar arasına düştüler. Şirvan'ın Osmanlılar tarafından fethi üzerine de Tekelü Erdoğdu Halife ve oğulları oradaki dirliklerini kaybettiler.

4 — ŞAMLU

Ustacalular ile birlikte Safevi devletinin siyasi tarihinde pek mühim rol oynadıkları halde onlar gibi muayyen bir yurtları yoktu; meşgul olduğumuz devirde çoğu, yahut mühim bir kısmı Horasan'da, Herat valisi Ali Kulu Han'ın buyruğunda bulunuyordu. Özbek hükümdarı Abdullah Han 995 yılında (1587) Herat'ı kuşatarak Ali Kulu Han'ı teslim olmaya mecbur etti. Özbekler sözlerinde durmayarak Ali Xulu Han başta olmak üzere Şamlu'dan bir kısmını öldürdüler. Bununla beraber Şah Abbas devrinde onların Kızılbaş oymaklarının başında yer aldıklarını göreceğiz.

5 — ZÜ'L-KADR

Bilindiği gibi, bu oymağın yurdu eskiden beri Fars bölgesi idi. Bundan başka Zu'l-kadr emirlerinden bazılarının da Acem Irakı'nda dirliklere sahip oldukları görülüyor. Safevi devletinde mühim bir memuriyet olan mühürdarlık memuriyeti çok defa bu oymağın elinde bulunuyordu. Zu'l-kadrlılar beğlerbeğileri Ali Han'dan (Şadi Beğlü obasından) memnun olmadıklarından 995 (1587) de yine Şadi Beğlü, den Mehdi Kulu Beğ'in etrafında toplanarak Ali Han'ı öldürdüler.

6 — KAÇAR (KAÇAR)

Kaçarlar yine Karabağ bölgesindeki yurtlarında oturuyorlardı. Bu esnada başları olan Karabağ beğlerbeğisi İmam Kulu Han, Osmanlı kuvvetleri ile çarpışarak yurdunu korumuş, Ferhat Paşa ordusunun Karabağ'ı fethi üzerine oymağının mühim bir kısmı ile Arasbaran'a çekilmişti. Kendisi Kaçar'ın Yıva yahut belki de Yuva) obasından idi. 996 (1588) yılında adı geçen yerde öldü ve memuriyeti Ziyad Oğulları'ndan Şah Verdi Sultan'ın torunu ve Halil Han'ın oğlu Muhammed Han'a verildi.

7 — AFŞAR

Afşarlar'ın yurdları İran"ın güney tarafında bulunuyor, batıdan doğuya doğru bir şerit halinde uzanıyordu. Yani Afşarlar'ın dirliği Kuh Giluye'den başlıyor, İsfahan, Kirmandan geçerek Herat'ın güneyindeki Ferah ve Esfuzar'a kadar gidiyordu. Bunlar arasında Afşar'ın en kalabalık olarak yaşadığı yer Kuh Giluye idi. İsfahan bölgesinde Araşlu Afşarı'ndan bir kolun yurt tuttuğundan evvelce bahsedilmişti. Yine Araşludan bir bölük ile Usalu Afşarı'nın Kazvin'e yakın bir yerde oturdukları anlaşılıyor. Sultan Muhammed'in hükümdarlığının sonunda, yani 995 (1587) yılında Kirman VeIi Han, Yezd ise oğlu Bektaş Han, Eberkuh Osmanlılar'a iltica eden Kulu Beğ'in oğlu Yusuf Han gibi Afşar emirleri tarafından idare ediliyordu. Bektaş Han mezkur tarihde (995) teğallub sureti ile Yezd'i eline geçirmiş, mevkuf olan Yusuf Han'ı da serbest bıraktırıp Eberkuh'a göndermişti. Kuh Giluye'deki ana Afşar kümesine gelince, bunların başında bulunan Halil Han oğlu Şah Kulu (Han) ile Abdullatif Beğ oğlu - Hasan (Han) arasındaki husumet devam etmekte idi.

8 — TÜRKMEN

Emir Han'ın Azerbaycan beğlerbeğisi tayin edilmesi ile bu oymağın pek mühim bir kısmı adı geçen bölgede yerleşti. Ancak Osmanlı fethi ve Emir Han'ın öldürülmesi gibi sebeplerden onlar burayı terketmek zorunda kaldılar. Türkmen oymağının diğer bölükleri de Acem Irakı'nda Kum, Kaşan ve Save yörelerinde yaşıyorlardı. Anlatılan olaylar dolayısiyle Azerbaycan'ı terketmek zorunda kalanlar bunlara katıldıkları gibi, Murtaza Kulu Han'ın ölümü üzerine (995 = 1587) Horasan ve Esterabad dolaylarında oturanlar da Acem Irakı'na, boydaşlarının yanına geldiler.

Kaynakça
Kitap: SAFEVİ DEVLETİNİN KURULUŞU VE GELİŞMESİNDE ANADOLU TÜRKLERİNİN ROLÜ
Yazar: Faruk SÜMER
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13985
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Safevi İmparatorluğu Bölümü

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir