Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Urartu Yazıtında ve Romalı Plinius'un Tarihinde "Türk" Adı?

Burada Ön Türk Tarihi hakkında konular bulabilirsiniz

Urartu Yazıtında ve Romalı Plinius'un Tarihinde "Türk" Adı?

Mesajgönderen TurkmenCopur » 14 Ara 2010, 21:55

URARTU YAZITINDA VE ROMALI PLİNİUS'UN TARİHİNDE "TÜRK" ADI VAR MI?

Sovyetler İlimler Akademisi Tarih Enstitüsü tarafından yayınlanmakta olan Vestnik Drevnoy istorii (Revue d'histoire ancienne) dergisinin 1946 tarihli II. cildinde Rus bilginlerinden P. N. Uşakov'un "Urartuluların M. önce IX. — VII. yüzyıllarda yaptıkları seferlere dair" başlıklı bir etüdü basılmıştır (sah. 31 - 50). Uşakov bu etüdünde I. Rusa'nın (M.ö. 733-717) Sevan gölü çevresindeki Kolagran yazıtında geçen ülke (yahut kavim) adlarını eski Yunan ve Roma müelliflerinin verdikleri bilgilere dayanarak açıklamaya çalışmıştır.

Uşakov bu yazıt üzerinde çalışan A. H. Sayse, i. Meşçaninov, 1. Friedrich ve başkaları gibi çivi yazısı uzmanlarının kıraat ve mütalâalarını birer birer gözden geçirdikten sonra yazıtı bulunduğu yerde (in situ) tedkik eden B. Piotrovski'nin 1936 yılında verdiği yeni bilgilere dayanarak yazıtta adları geçen ülke ve kavimler hakkında kendi faraziyelerini ortaya atmaktadır.

Bunlar arasında bizim dikkatimizi çeken nokta Kolagran yazıtının 10. satırındaki Uşedu kelimesini izaha çalışırken aynı satırdaki "Turu" kelimesinin "Türk" olabileceği hakkında ileri sürdüğü faraziyedir.

Uşakov, Türklerin Türk adiyle tarih yüzüne çıkışları hakkındaki klâsik bilgilere temas etmiyor ve kabul edilen bu bilgilere aykırı olarak "Türk" adının çok eski devirlerde malûm olduğunu kabul etmiş oluyor.

Uşakov'un Uşedu kelimesi hakkındaki mütalâasını aynen tercüme ediyoruz:

"Bu kıraat kabul edildiği takdirde Uşedu-aini ülkesinin adından çok calibi dikkat şöyle neticeler çıkarmak mümkündür: bu ülke adı altında Urartu hükümdarlarının az işittikleri, tesadüfi ve kolay çarpışmalardan başka, hiçbir münasebette bulunmadıkları büyük bir ülke gizlidir. Sevan gölünün kuzey-doğusunda, Araks ırmağının ötesinde çok uzaklarda bulunan bu ülkenin adında eski Yunan kaynaklarında adı çok geçen ve büyük bir kavim olan issedon'ları görmek mümkündür.

Herodot, Doğu Kafkasya, Orta-Asya ve Volga boyu coğrafyası hakkında vazıh fikre malik değildi; tarihinin bir yerinde diyor ki:

"Masagit'ler Araks ırmağının ötesinde, doğuda, Issedon'ların karşısında yaşarlar. Araks ırmağı Mateyen'lerin ülkesinden akar".

Fakat IV. kitabının XII. babında eski bir müelliften iktibas ettiği şu kıymetli malûmatı veriyor: "Prokonnes'li Aristey kendi manzumesinde diyor ki Issedon'ların yukarısında Arimasp'lar tarafından çıkarıldılar; iskit'ler Issedon'ların, güney denizi yanında yaşıyan Kimmer'ler de Iskitlerin tazyıkıyle yerlerini bıraktılar".

Kolagran yazıtını ele alırsak, metnin ifadesine göre, Ari-aini ve Uşedu-aini kavimleri bulundukları yerlerin yakınlığına göre, birincisi, başka kavimlerle müttefik olarak, ikincisini tazyik etmiş olduğunu düşünmek mümkündür, işte bu kavimler hareketi hakkındaki rivayet Aristey'nin manzumesine sokulmuş olabilir. Issedon'ların muayyen bir mahalle nisbet (lokalize) edilmeleri ve Herodot'un coğrafyasındaki vuzuhsuzluk bu meseleyi güçleştiriyor. Fakat, issedon'ları Ural'da yerleştirmeden ve İskit'lerin Kimmer'ler ülkesine girerken geçtikleri Araks ırmağını Yaksart (Sirderya) ile izah etmeden önce Plinius'un pek açık olarak "Issedon'lar Kolh'ların komşusudur" dediğini hatırlamak gerektir. Bunların önünde Plinius oniki kavim sayıyor ve bunlar içinde Türkleri (turcae) de zikrediyor.

Bu son isim (yani turcae) Kolagran yazıtının 10. satırındaki Turu kelimesini hatırlatıyor. Plinius'un issedon'larla bir sırada zikrettiği Ariak (ariacae) yazıttaki Ari ülkesini andırıyor. Urartu diline göre Turu ülkesinde yaşıyan kavim Turukı, Ari ülkesindekiler de Ariahı tesmiye edilmesi gerektir. Bütün bunlar gösteriyor ki, sonraki devirlerde Güney Rusya ve Ukrayna'da bulundukları kaydedilen iskit'ler M. ö. VIII. yüzyılda galiba, Doğu Kafkasya'da bulunmuşlardır."

Uşakov'un bu etüdünde bizim dikkatimizi çeken kısmı budur.

Kaynakça
Kitap: ABDÜLKADİR İNAN
Yazar: MAKALELER VE İNCELEMELER
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Ön Türk Tarihi Bölümü

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir