Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

İlhanlı Hükümdarı Olcaytu Oniki-İmam Şiîliğini Kabul Etti

Burada İlhanlı İmparatorluğu hakkında konular bulabilirsiniz

İlhanlı Hükümdarı Olcaytu Oniki-İmam Şiîliğini Kabul Etti

Mesajgönderen TurkmenCopur » 25 Ara 2012, 18:50

İlhanlı Hükümdarı Olcaytu'nun Oniki-İmam Şiîliğini Kabul Etmesi

İlhanlı devleti Cengiz Han'ın torunlarından Hülegü tarafından 1256 yılında İran da kurulmuştu. Hülegü 1258 yılında Abbasî halifeliğine son vererek Irak'ı da idaresi altına soktu. Toprakları Denizli'den Erzurum'un ilerisine kadar giden Selçuklu devleti 1243 yılındaki Köse Dağ bozgunu ile Moğollar'a tâbi devletler arasında yer almıştı. Hülegü'den (ölümü: 1265) sonraki siyasî gelişmeler neticesinde de 1277 yılından itibaren Türkiye'nin Ankara ve Konya'ya kadar uzanan geniş kısmı İlhanlı devletinin idaresi altına girdi. Memlûk Türkleri olmasa idi Suriye ve Mısır da Moğol hakimiyeti altına girecekti. Türkmenler olmasa idi Türkiye'nin batı bölgeleri de Moğollar tarafından işgal edilmiş olacaktı. Uygurlar'ın tesir ve telkinleri ile Hülegü, oğlu ve halefi Abaka (1265-1282) ve torunu Argun (12831291) Buda dinine bağlı kaldılar. Yalnız Abaka'dan soma han seçilen Hülegü'nün oğullarından Ahmed Müslüman idi. Ahmed İslâmiyeti daha şehzade iken kendiliğinden kabul etmişti. Samimi bir Müslüman ve barış yanlısı bir hükümdardı. Bundan dolayı Memlüklerle barış yapmak için büyük bir gayret gösterdi. Hatta şeyhi Abdurrahman'ı elçilikle Mısır'a gönderdi. Sultan Ahmed tasavvufa çok yakın bir ilgi duyuyordu. Ordasında (ordu=karargâh) âyinler yaptırıyor ve kendisi de bu âyinlere katılıyordu. Devlet işlerini dirayetli bir kadın olan annesi Kutuy Hatun ile beylerden Asık yürütüyorlardı. Fakat Ahmed'in 1283 yılında hanlığı ve hayatını kaybetmesi bundan değil, acıma duygusuna sahip olmasındandır. İsyan etmiş olan Argun'u tutsak alınca cezalandırsa idi hükümdarlığını kaybetmemiş olacaktı . Memlükler de anlayış göstermediler. Çünkü onlar Ahmed Han'ın samimî bir Müslüman, barışsever bir hükümdar olduğunu farkedememişlerdi.

Argun Buda dinine samimiyetle bağlı bir hükümdardı. Din adamları olan bahşılara değer vermesi tamamen bu husus ile ilgilidir. Bu arada Hindistan'dan gelen bir bahşı kullanılacak bir ilaç ile ömrün uzatılabileceğini söylemişti. Argun o zaman henüz 30 yaşında olmasına rağmen terkibinde kükürt ve cıva bulunan bu ilacı sekiz ay içtikten sonra Tebriz kalesinde çileye çekilmişti. Fakat Argun ömrünü uzatmak için girdiği çilehâneden hasta olarak çıktı. Hastalığın geçmemesi üzerine devreye giren kamlar hastalığın büyü ile ilgili olduğunu söylediler. Bunun üzerine Togançuk Hatun ile birçok kadının suda boğularak hayatlarına son verildi. Fakat buna rağmen hastalık geçmediği gibi ilerledi ve acılar içinde kıvranan Argun Han hayata veda etti (1291). Ölümü esnasında henüz 31 yaşında idi .

Aıgun'un oğlu Gazan, hanlık tahtını elegeçirmek için Baydu ile mücadeleye girişmişti. Gazan bu mücadele esnasında baş dayanağı olan eski ünlü devlet adamı, Uyrat Argun Aka'nın oğlu Emir Nevruz'un telkini ile Müslüman oldu. Bununla ilgili olarak Mahmud adını aldı (1295). Çok geçmeden de mücadeleyi kazanıp hanlık tahtına oturdu. Gazan girmiş olduğu yeni dine fazla bir bağlılık göstermedi. Memlûk müelliflerinin, onun zahiren yani görünüşte Müslüman olduğuna dair sözleri buradan geliyor. Ancak Gazan Han Peygamber ailesine karşı yakın bir ilgi gösterdi. Ve onların "ibâte ve iâşeleri", yani oturmaları ve yiyip içmeleri için ülkesinin her yerinde Darüs-siyadeler inşa edilmesini emretti.

Gazan Han'ın 1304 yılında ölümü üzerine yerine kardeşi Olcaytu Mııhammed geçti. Olcaytu'nun asıl adı Har Bende (Eşeğin Kulu) idi. Bu isim de göz değmemesi için konmuştu. Hanlık tahtına geçince beylerin ve diğer devlet adamlarının ricaları üzerine Har Bende Hüdâ Bende (Tanrı'nın Kulu) ye çevrilip Olcaytu (Ölceytö=Mutlu) ve Sultan Muhammed isimleri de ilave edildi ve böylece bu Moğol hanına Olcaytu Sultan Muhammed Hüdâ Bende denildi. Ancak Memlûk müellifleri ondan eskisi gibi Har Bende adiyle bahsetmekte devam ettiler.

Olcaytu hanlık tahtına geçtiğinde (1304) Hanefî mezhebinde idi. Müverrih Ebul-Kâsım-ı Kâşânî'ye göre Vezir Reşîdeddin'in telkini ile bir müddet sonra Şâfiî mezhebini kabul etmiştir. Fakat ordasında Hanefî ve Şâfiî imamları arasındaki yüz kızartıcı münazaraları dinleyen Olcaytu, bilhassa süt kardeşi Uygur Tarımtaz'ın telkini ile 12 imam şîîliğini kabul etmiştir (1310). Bunun üzerine, Anadolu'da dahil olmak üzere, İlhanlı ülkesindeki bütün câmilerde ilk üç halîfenin adı hutbelerde okunmamış ve kesilen paralarda da adları yazılmamıştır . Minarelerden de ezandaki 5. 6. cümle arasında . Hayya âlâ hayril-amel (=işlerin en hayırlısına geliniz) sözleri duyulmaya başlanmıştır . Bununla beraber İlhanlı hükümdarı herkesin isterse kendi mezhebinde kalabileceğini samimiyetle ifade etmişti . Böylece beylerbeyi Çoban Beg, Vezir Reşideddin ve daha birçokları eski mezheplerinde kaldılar.

Oldukça medenî davranışlı bir hükümdar olan Olcaytu 1316 yılındaki ölümüne kadar Oniki İmam mezhebinde kaldı. Oğlu ve halefi Ebu Said Han zamanında sessizce yeniden Sünniliğe dönüldü.

Bize göre Olcaytu'nun şîîliği kabul etmesi üzerine Anadolu'daki Ulu Yörük, Boz Ok (sonra Yozgat bölgesi), Yukarı Kelkit ve Canik'te yaşayan göçebe birçok topluluk, Haleb Türkmenleri'nden bazı oymaklar ile Sivas, Tokat, Amasya, Canik, Malatya, Dersim bölge ve yörelerindeki bir çok köy bu mezhebi yani şîîliği kabul etmiştir. Adı geçen topluluklar ile köylerde şîîliği yayanlar da Barak Baba ve dervişleri ile diğer şeyh ve dervişler olmuştur. Şiîlik telkinleri, daha sonraki zamanlarda da sürdürülmüş görünüyor.

Kara Koyunlular'dan bazı oymakların (Ağaç Eri, Baharlu) Şîî inancını taşıdıkları görüldüğü gibi, bizzat hânedandan Isfahan Mirza'nın da Bağdad'da On İki İmam adına hutbe okuttuğu haber veriliyor.

Kaynakça
Kitap: ÇEPNİLER, ANADOLU’DAKİ TÜRK YERLEŞMESİNDE ÖNEMLİ ROL OYNAYAN BİR OĞUZ BOYU
Yazar: Faruk SÜMER
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön İlhanlı İmparatorluğu Bölümü

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir