Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Osmanlı Devleti'nde Timar Sisteminin Amacı Neydi?

Burada Osmanlı İmparatorluğu hakkında konular bulabilirsiniz

Osmanlı Devleti'nde Timar Sisteminin Amacı Neydi?

Mesajgönderen TurkmenCopur » 16 Ara 2010, 20:10

OSMANLI DEVLETİ'NDE TIMAR SİSTEMİNİN AMACI NEYDİ?

Osmanlı Devleti'nde toprağın idaresi ve vergilendirilmesi devletin önem atfettiği konuların başında geliyordu. Bu nedenle Osmanlı yöneticileri, toprağın vergilendirilmesi, bu verginin tesbit ve tescili ve tahsili konularında geçmişten tevarüs edilen zengin tecrübe birikiminden istifade ile birlikte, dönem, toplum ve bölge şartları da dikkate alınmak suretiyle yeni yöntemler geliştirmişlerdir.

Zira, İmparatorluğun savunmasını ve iç güvenliğini sağlayacak bir ordunun kurulması ve bu ordunun iaşe, ibate ve teçhizatının temini ve diğer pek çok kamu harcamalarının finansmanı meselesi Osmanlı Devleti'nin olduğu kadar, çağdaşları bulunan pek çok sanayi öncesi ekonomilerinin de önemli sorunları arasında bulunuyordu. Diğer taraftan para kullanımının sınırlı olduğu kapitalizm öncesi toplumlarda toprak üzerinden tahsil edilmesi gereken kira veya verginin üreticilerden nakit olarak toplanmasındaki güçlük ve bu güçlüğe ilave olarak verginin ayni olarak da tahsilinde ulaşım teknolojisinin geriliğinden kaynaklanan sorunlar bulunuyordu. Toprak üzerinden kira veya verginin ayni olarak tahsil edilerek pazara taşınması ve pazarda paraya çevrilerek kamu harcamalarının finansmanına kaynaklık etmesi oldukça zordu.

İşte savaş zamanında güçlü bir ordunun teşkili ve önemli ölçüde finansmanı Osmanlı Devleti'nde toprakta tımar sistemini uygulamakla mümkün olmuştur. Osmanlı idarecileri, toprakta genel geçer olarak tımar nizamını uygulayarak hem geniş imparatorluk coğrafyasının verimli arazilerinin idaresini, hem de bu idare tarzıyla merkezi bütçeden herhangi bir fon ayırmadan savaş zamanında cebelüleriyle birlikte iki yüz bine yaklaşan tımarlı sipahi ordusunu hazır kıta yapmak imkanım elde ediyorlardı.

Kaynakça
Kitap: Osmanlı Devleti ve Bozok Sancağı
Yazar: Ali Şakir Ergin
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13985
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: OSMANLI DEVLETİ'NDE TIMAR SİSTEMİNİN AMACI NEYDİ?

Mesajgönderen TurkmenCopur » 16 Ara 2010, 20:11

Başta toprak olmak üzere ülkenin ekonomik potansiyelini tesbit ve bu kaynakların denetlenmesi ve vergilendirilmesi amacına yönelik olarak devlet, ülke genelinde sayımlar yaptırmıştır. Bu sayımlara Osmanlı tarih terminolojisinde "Tahrir" denilmektedir. Onaltıncı yüzyılda geniş imparatorluk coğrafyasının ayrıntılı bir şekilde tahririnin yapıldığını biliyoruz. Bu sayım sonuçlarından ilgili bölgenin sosyal ve ekonomik yapısına ilişkin özgün bilgiler elde edilebilmektedir. Tahrir kayıtları Osmanlı Devleti'nin demografik yapısı, toprak idare sistemi, vergi sistemi, üretiminin niteliği ve niceliği, bölgesel ekonomik farklılıkları ve etnik yapısı vb. konulara temel kaynaklık etmektedir.

Tahrir defterlerine zirai toprakların yanında şehirlerdeki imalathaneler, pazar yerleri, limanlar, değirmenler, gümrükler kaydedilirdi. Bu kaynaklar daha sonra sağlayacakları yıllık gelirin miktarına göre dirlik adı verilen birimlere ayrılırdı. En fazla gelir sağlayan dirliklere has, orta boydakilere zeamet ve küçük dirliklere tımar adı veriliyordu. Has ve zeamet gelirleri padişahın kendisine veya maaşlarına karşılık olmak üzere yüksek devlet memurlarına ayrılmaktaydı. Timarlar ise sipahilere veriliyordu.
Sipahiler ve büyük dirlik sahipleri öncelikle dirliklerinde üretimin veya ticari faaliyetlerin düzenli bir biçimde yapılmasını sağlamak ve tahrir defterlerine kaydedilen gelirlerin bir kısmını kendi geçimleri için ayırdıktan sonra hem savaşa bizatihi katılmak ve hem de uhdesinde bulunan dirliğin büyüklüğüne bağlı olarak belirtilen sayıda cebelü adı verilen silahlı ve zırhlı askerin orduya katılmasını sağlamak bulunuyordu.

16. yüzyılın sonuna kadar Osmanlı ordusunun temel vurucu gücünü bu atlı sipahiler oluşturuyordu. 1527-28 yılı devlet bütçesine göre Osmanlı devletinde 40 bine yakın küçük büyük tımar bulunuyor, bir savaş anında bu tımarlardaki sipahiler ve cebelü adıyla bilinen askerler 70-80 bin kişilik bir ordu oluşturuyordu. Aynı yıllarda devletten sürekli maaş alan kapıkulu merkez ordusunun sayısı ise 30-35 bin civarındaydı. 16. yüzyılda fethedilen topraklarla birlikte tımarlı sipahi ordusunun sayısı yüzyılın sonlarına doğru 100 bine ulaştı. Bazı tahminlere göre bu sayı 200 bin idi. Mesela Sofyalı Ali Çavuş 1653 tarihli kanun mecmuasında tımar sisteminin uygulandığı 23 eyalette 56089 tımar ve zeamet sahibinin cebelüleri ile beraber 200 binlik bir askeri güç teşkil ettiğini belirtir. Marsigli'ye göre ise 126 bini aşıyordu. Bu rakamlar bize tımar sisteminin Osmanlı ordusu için ne derece önem arzettiğini göstermektedir.

Osmanlı devletinde toprakta ağırlıklı olarak tımar sisteminin uygulanmasında başka gerekçeler de bulunuyordu. Fatih'den sonra devletin merkeziyetçi eğilimlerini destekleyen ve bu eğilimin gerçekleşmesinde başvurulan en önemli araç toprakta miri tasarruf şeklinin benimsenmesi idi. Zira toprağın miri statüye intikali ile toprağın ve zirai kaynaklı gelirlerin devlet tarafından en azami bir şekilde kontrolünün sağlanması mümkün hale gelmiş oluyordu. Zirai kaynakların denetimi ile devletin bu kaynaklardan en azami şekilde istifadesi ve dolayısıyla güçlü bir devletin varlığı amaçlanıyordu. Güçlü bir devletin varlığı ile de döneminin en güçlü bir İslam devleti olan Osmanlı için nihai bir hedef olarak en üst değerin yani dinin muhafazası ve ilay-ı kelimatullah mükellefiyeti mümkün olduğunca gerçekleştirilmiş oluyordu.

Osmanlı devletinde toprağın tasarruf biçimine ilişkin düzenlemelerin bir diğer amacı merkezi otoritenin rakiplerinin yok edilmesine yönelik idi. Tımar toprakların mülkiyetinin devlete ait olması, tımar sahibinin sadece tasarruf hakkını elinde bulundurması ve bu tasarruf yetkisinin de bir askeri hizmet karşılığı verilmiş olması ve tımar sahibinin elinde bulundurduğu tasarruf yetkisini kaybedebilmesi merkezi otoriteye karşı taşrada oluşması muhtemel tehlikelerin oluşmasını önlemeye yarıyordu. Ancak buradan Gibb ve Bowen'in ileri sürdüğü Osmanlı devletinin varlığını sürdürebilmesi, toprağı tasarruf edenin güvencesiz olması öğesine dayandırıldığı fikrine kapılmamalıdır. Yine bu görüşü paylaşan Ş. Mardin'in belli bir yetki sahibine, bu yetkiyi elinde çok uzun süre tutmasına izin verecek kadar güvenmemeyi Osmanlı hükümet biçiminin en güçlü gizli ilkesi olduğunu ileri sürmesi de yoruma muhtaçtır. Zira Osmanlı'nın en kudretli sultanı Kanuni'nin halkı bir velinimet, I. Sultan Ahmet'in ise halkı yöneticiye Allah tarafından tevdi edilmiş bir emanet olarak görmesi, geniş halk kitlelerini potansiyel tehlike şeklinde telakkinin çok ötesinde bir anlayışı aksettirmektedir.

Miri arazi sisteminin çözülüşü ve 19. yüzyılda hazine açığını kapatmak için miri arazilerin mülk olarak satılması Doğu ve Güney Doğu Anadolu'da bugüne kadar uzanan toprak ağalığının oluşmasında önemli rol oynamıştır. Toprakların belli ellerde temerküzü Batı'da görülen "enclosu-re ovement" çitleme hareketinde olduğu gibi sertlerin ve ortakçı çiftçilerin senyörler tarafından çıkarılarak toprağı etkin bir şekilde işleme ve etrafını çitle kaplayıp özel çiftlik haline getirmek suretiyle daha yüksek verim alma amacım taşımıyordu. Tımar nizamı içerisinde bir çiftlik büyüklükte arazi ünitelerini tasarruf eden kişiler devletin memuru olan sipahi tarafından kontrol edilirken, toprak ağalarının ellerinde toplanan geniş araziler denetimden uzak bir tarzda işletiliyordu. Bu durum bir tarafta toprağı işleyen köylünün sömürüsüne sebep olurken diğer tarafta toprağın işlenmesi ağanın tamamen keyfine bırakılmış oluyordu.
Tımar sistemi hem toprağın atıl kalmasını önleyerek zirai kaynakların sürekli ve etkin bir tarzda işlenmesini sağlıyor ve hem de toprağı işleyen küçük işletme sahiplerinin sömürülmesini önlüyordu.
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13985
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26


Dön Osmanlı İmparatorluğu Bölümü

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir