Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Tahrir Defterleri

Bozuluş Türkmenleri

Burada Osmanlı İmparatorluğu hakkında konular bulabilirsiniz

Tahrir Defterleri

Mesajgönderen TurkmenCopur » 15 Ara 2010, 03:44

Tahrir Defterleri

Yavuz Sultan Selim, Mısır seferinden döndükten sonra Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da tahrir yapılmasını emretmişti1. Bozulus'a ait ilk kayıt, bu emir üzerine gerçekleştirildiği anlaşılan tahrirde bulunmaktadır. Ancak Bozulus'un ilk tahriri 1540 tarihinde yapılmıştır. Tahrir emini Musa tarafından yapıldığı anlaşılan ve Başbakanlık Osmanlı Arşivi, tahrir defterleri tasnifinde 200 numarada kayıtlı bulunan bu defterdeki bilgiler esasında Diyarbekir bölgesinde bahsedilen tarihte yapılan tahririn bir parçası olup, tahrir defterinin 915-1007 numaralı sahifeleri arasında bulunmaktadır. Bozulus'a sonradan ilhak olunan Dulkadir Türkmenleri'ne mensup bazı aşiretlere dair bilgiler aynı bölümün 967-1006 sahifelerin de yer almaktadır.

200 numaralı tahrir defterinde Bozuluş aşiretleri ile ilgili bölümün başına Bozuluş Kanunnamesi konulmuştur. Önce, Ö. L. Barkan (1943), daha sonra A. Akgündüz (1992) tarafından yayınlanan bu kanunnamede, Bozulus'un nizam verilmeden önceki halleri izah edildikten sonra, kendileri için tayin edilen hukuki düzenlemeler ortaya konulmuştur. Bahsedilen kanunname konar-göçer hayatı ortaya koyması bakımından da son derece kıymetli bilgiler ihtiva etmektedir.

Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde tahrir defterleri tasnifinde 561 numara ile kayıtlı bulunan ve tarihsiz olduğu için II. Selim dönemine ait olduğu tahmin edilen tahrir defterinin (TD nr. 561) giriş kısmında Kanuni Sultan Süleyman devrinde Bozulus'un tahririni yapan Musa tarafından gereğinden fazla kethüda tayin edilip, bunlara muafiyetler verildiği için mal-ı miriye zarar geldiği bildirilmekte; tahririn bu hususun düzeltilmesi için yapıldığı, 150 kişi olan kethüdaların 63'ünün tezkirelerinin iptal edildiği, 93 kethüdanın yeniden tayin edildiği açıklanmaktadır. Bununla birlikte kethüda sayısındaki tutarsızlık derhal göze çarpmaktadır. Bu husus eğer tahrir emininin dalgınlığının bir sonucu değilse, bazı kişilerin kethüdalık görevine ilk defa tayin edilmiş olabileceği ile ilgili olmalıdır. Öte yandan TD 561 numaralı defter özellikle kethüdaların sayısını ve muafiyetlerini yeniden belirlemek amacını güttüğünden, aşiretlerin sahip oldukları koyun ve develerin sayısı hakkında herhangi bir bilgi bulunmamaktadır.

Urfa kazasının tahririni ihtiva eden ve Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde TD 965 numarada kayıtlı bulunan tahrir defterinden Bozuluş aşiretlerinin kurduğu köyleri ve yerleşim yerlerini tesbit etmek mümkün olabilmektedir. Çünkü, tahrir yapılırken, Bozuluş aşiretlerine mensup kişilerce kurulan köyler için ya aşiretin adı açıkça belirtilmiş ya da sadece "Bozuluş" kaydı düşülmüştür. Defterin bir sureti TD 362 numarada kayıtlıdır. Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde hazırlanmış olan katalogdaki tarihlendirmede TD 965 numaralı defter için "Tarihsiz" ibaresi bulunurken, TD 362'nin H.973/M.1566 tarihli olduğu görülmektedir. Bu husus her halde, tasnif esnasında gözden kaçmış olmalıdır. Bu defterin bir sureti de Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü Kuyüd-ı Kadime Arşivi'nde 151 numarada kayıtlıdır.

Öte yandan, Diyarbekir, Urfa ve Birecik'e ait diğer tahrir defterlerinde Bozulus'un yerleşme yerlerini; Dulkadir, Haleb ve Bozok'a ait tahrirlerde ise Bozulus'u meydana getiren aşiretlerin akrabalarını tesbit etmek mümkün olabilmektedir.

Bozulus'un Orta Anadolu'ya gelmesinden sonra H.1064/ M. 1653 tarihinde yapılan bir tahrir parçası da Maliyeden Müdevver Defterler tasnifinde 3739 numarada kayıtlıdır. Bu defterin bir sureti de aynı tasnifte 3741 numarada bulunmaktadır. Burada aşiretlerin nüfus durumu ile deve ve koyun sayıları belirtilmiştir. Bu tahrir, Bozuluş Türkmenleri'nde meydana gelen büyük ihtilalden sonra yapılmış olmasına rağmen, onların hukuki nizamı ve vergileri ile ilgili her hangi bir bilgiyi ihtiva etmemektedir.
XVIII. yüzyılda fakir düşen veya halinden şikayetçi olan aşiretlerin vergi miktarını tahammüllerine göre yeniden düzenlemek amacı ile lokal tahrirlerin yapıldığı da tesbit edilmektedir.

Kaynakça
Kitap: ANADOLU'DA TÜRKMEN AŞİRETLERİ "Bozuluş Türkmenleri 1540-1640"
Yazar: Tufan Gündüz
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Osmanlı İmparatorluğu Bölümü

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 3 misafir