Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Moğollar ve Türkmenler

Burada Cengiz Han İmparatorluğu hakkında konular bulabilirsiniz

Moğollar ve Türkmenler

Mesajgönderen TurkmenCopur » 22 Ara 2010, 18:30

Moğollar ve Türkmenler

Moğol istilasının olumlu ve olumsuz sonuçları, etkileri, Türk tarihinin devinimi bakımından meydana getirdiği sorunlar üzerinde geniş durulmuştur. Ancak, Moğol istilasının en büyük bedelini Oğuz ve Türkmenler'in ödediği bir gerçektir. Selçuklular'ın kalabalık Türkmen kitlelerini Horasan üzerinden İran, Azerbaycan, Irak, Suriye ve Anadolu'ya taşımasına rağmen, Kun-Kıpçak göçlerinin yol açtığı Oğuz Yabgu Devleti'nin çöküşü ve Yabguya bağlı boyların yurtlarını kaybetmeleri gerçeği göz önünde tutulsa da, yine de bölgenin nüfus bakımından en kalabalık ve siyasi bakımdan en etkili topluluğu Oğuz-Türkmen boylarıydı. Şayet, Moğollar akıl edip' Mangışlak bölgesine uğramış olsalardı, belki bugün Orta Asya'da Türkmen kimliğini taşıyan etnik bir oluşumdan söz edemeyecektik. Yani, sözüm ona, Moğol istilası Orta Asya'daki asırlık Türkmen ve Oğuz egemenliğine büyük bir darbe vurmuştur.

1

Moğol İstilası Sırasında Orta Asya Oğuz-Türkmen Boyları Sırderya Oğuz Yabgu Devleti'nin sonu, bölgedeki Oğuz-Türkmen nüfusunun sonu anlamına gelmemelidir ve gelmemektedir de. Kun-Kıpçak göçleri, devlet olarak Oğuz yabgularının siyasal direncini kırmışsa da, nüfus olarak onların şiddetli biçimde yurtlarını terk etmelerinde baskın bir güç olmamıştır. Siyasal bağımsızlıklarını kaybetmeleri üzerine ve Baranlu hanedanlığı içindeki düzensizlik ve kargaşa yüzünden önemli Türkmen-Oğuz boylan bölgeyi boşaltıp, güney, batı ve kuzey-batı yönünde göçler gerçekleştirmelerine rağmen Aral Gölü çevresi ile Sırderya boylarında etkin bir Oğuz kitlesi barınmaktaydı. Necip Bekran, Moğol istilası sırasında Farab ile Aral Gölü arasındaki yerleşim alanlarının Türkmenlerce yurt edildiğini belirtmektedir. Aynı hususa, Cürcani'de dikkat çekerek, Türkmenler'in bu bölgenin ana kitlesini oluşturuduğunu vurgular.

Cuveyni'ye göre, Moğollar buralara geldiği sırada başkent Yengikent ve çevresinde, Aral Gölü'nün Karakum açıklarında Türkmen boyları berhayat etmekteydi. Dinsel kimlikleri büyük ölçüde tartışmalı olan bu Türkmen boylarının bölgedeki siyasal baskıyı kendi lehlerinde değerlendirdikleri biliniyor. Bazı Türkmen gruplarının Maveraünnehr bölgesine dağıldıkları, zaman zaman Karahanlılar'ın yanında yer aldıkları hakkında bilgiler bulunmaktadır. Bu bilgiler arasında, 1150 yıllarında cereyan eden Karahanlı-Harezmşah savaşlarında Türkmenlerin Karahanlı saflarında yer aldıkları kaydadeğerdir. Muhtemelen, Türkmenler Karahanlılar'dan bedelini ödemek kaydıyla geniş araziler almışlardı. Bir diğer bilgiye göre, Cent ile Karakol Çölü açıklarında yoğun bir Türkmen kitlesi bulunmaktaydı. Bunların büyük ölçüde serbest oldukları ve hatta Harezmşahlar'ı huzursuz ettikleri bilinmektedir. Harezmşahlar'ın Cent seferleri bu bakımdan çok önemlidir. Yine kaynaklara yansıdığı kadarıyla Harezmşahlar'a karşı Cent Oğuz-Türkmen gruplarının Mangışlak Salur-Oğuz Devleti'yle birlikte hareket ettikleri anlaşılmaktadır. Bu da, Cent bölgesinde Selçuklu döneminde olduğu gibi etkin bir Türkmen ulusunun oturduğunu göstermektedir.

Anlaşılan, Oğuz-Türkmen yarı göçebe toplulukları Cent'ten kuzey-batıda Aral'ın üst kısımlarıyla Irgız'a kadar olan bozkır sahasında dolaşmaktaydılar. XIII. Yüzyıl başlarında Sırderya'nın sol kıyısındaki Zemuk bölgesinde Oğuz-Türkmen aşiretlerinin oturdukları biliniyor. Oğuz-Türkmen grupların Aral'ın güneyine kadar indikleri ve buradaki Harezm vahasını içine alan bozkır sahalarda hayvanlarım beslediklerini Yakut el-Hamevi'ye dayanarak söyleyebiliriz.

Agacanov'a göre, bu sahada Harezmşah ordusunda hizmet eden Türkmen Çağrak/Iğrak kabileleri barınmaktaydılar. Yine bunlar gibi, Mangışlaklılar olarak tanınan Türkmen boylarının da bu bölgede gezindikleri ve Harezm ordusunda hizmet ettikleri bilinmektedir. Harezmşah dönemi kaynakları, Harezm'in kuzey-batısında "Müslim ve gayr-i Müslüm Türkler'in otuduklarından haber vermektedir. Hiç şüphe yoktur ki bunlar Oğuz ve Türkmen gruplarıdır. Yine bunun gibi Cent ve çevresinde Oğuz ve Türkmenler'in oturdukları ve belirli zamanlarda bunların Harezm'e saldırdıkları biliniyor. Nitekim, kaynaklar "Cent ve Mangışlak Türkleri", "Cent ve Mangışlak kafirleri" ifadesini kullanmaktalar. Cüzcani, buralara yapılan Kun-Kıpçak saldırıları sonucunda Aral Gölü ile Hazar Denizi arasındaki geniş alanda Oğuz-Türkmen ailelerinin Kanglı-Kıpçak boylarıyla karışık oturduklarını haber veriyor. Yine bunların birlikte faaliyet ettikleri, hatta daha önce de gördüğümüz gibi beraber Selçuklu, Harezm topraklama saldırdıktan malumdur. Bütün bu söylenenleri özetleyerek Oğuz ve Türkmenler'in Moğol istilası sırasında Cent, Aral Gölü çevresi, Harezm Bozkırı, Aral ile Hazar arasında, Mangışlak bölgesinde ve Irgız'a kadar Kazak Bozkırında yoğun olarak ve bazen de Kanglı, Kıpçak boylarıyla karışık oturduklarını söyleyebiliriz. Bunların zaman zaman Horasan'a kadar indikleri, Horasan Mangışlak arasında göçler yaptıkları kaydedilmektedir.

Kaynakça
Kitap: HAZAR ÖTESİ TÜRKMENLERİ
Yazar: EKBER N. NECEF ve AHMET ANNABERDlYEV
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Cengiz Han İmparatorluğu Bölümü

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 2 misafir