Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Divana Mensup İkinci Derece Memurların Tayini Örnekleri

Burada Anadolu Selçuklu İmparatorluğu hakkında konular bulabilirsiniz

Divana Mensup İkinci Derece Memurların Tayini Örnekleri

Mesajgönderen TurkmenCopur » 26 Ara 2010, 22:38

DİVANA MENSUP İKİNCİ DERECE MEMURLARIN TAYİNİNE DAİR ÖRNEKLER

Eserin son bir kaç vesikasını mutavassıt mevkilere tayin hususundaki nümunelik menşurlar teşkil eder. Bunlardan birincisi (LVII. vesika) Türkçe İnanç lakabiyle zikredilen Nasreddin Nusret'in Konya'da Divd-ül-hakem (veya hakemi) işlerine hakim tayin edildiğine dairdir. Menşurda, merasimde, işlerin (mesalih) zabtında, muamelatın takriri ve vergilerin (vücudat) keşfinde gayret göstermesi, kanunlara riayet etmesi, kayıp işlerini anlamağa çalışması, bütün mühim işlerin onun bilgisi dahilinde cereyan etmesi, iyilerin terfihinde, kötülerin tevbihinde sonuna kadar gitmesi ve kimsenin zulme uğramasına müsaade etmemesi ve bu hizmetlerine karşılık olarak da tayin edilen maaşa tasarruf edeceği ifade edilmektedir.

Bu vesika ile bir Divan ül-hakem (hakemi) ve bunun işlerine bakan bir hakimin mevcudiyetini anlıyorsak da, zikredilen hizmetler kafi derecede vazıh değildir. Bununla beraber, bunların Şer'i kaza ile alakadar bulunmadıkları da meydana çıkmaktadır. Türk-İslam devletlerinde Şer'i kaza yanında örfden gelen hukuki davaların hallinde laik bir kaza ananesinin mevcudiyetine 13. fasılda küçük bir işarette bulunmuş isek de, burada bahis mevzuu hakimin örfi işlerle meşgul olduğu, yani vesikanın zikrettiği Divan ül-hakem veya Şugl-i hakemi'nin örfi- hukuki davarlara rüyet eden bir mahkeme olduğu da sarih değildir. Filhakika bu isimdeki müessesenin Divan-i mezalim, Divan-i 'adi, Yolak ve Yargu gibi türlü isimlerle zuhur eden örfi mahkemelere verilen diğer bir isim olduğunu da bilmiyoruz. Selçuk Türkiyesinde de bazan hükümdarların bazan da nazır rütbesinde bir devlet adamının riyasetinde Divan-i mezalim, Divan-i 'adi adiyle Şeriat harici ve örfi menşelerden gelen mevzu ve meselelerle meşgul bir mahkemenin altında, ikinci derecede idari-hukuki bir makamın bahis mevzuu olması muhtemeldir. Fakat kaynaklarda bu isimde bir makamın mevcudiyeti zikredilmiş değildir. Eski inşa kitaplarında dercedilmiş menşürlarda kadının rüyet edeceği hukuki mesele ve mevzulara temas edilirken nadiren bunların şer'i ve hükmi diye ikiye ayrıldığı meydana çıkmaktadır ve her iki cins hukuk işlerinin aynı kadıya havale edildiği görülmekte ve bu vesile ile de hükmi ıstılahına rastlanmaktadır.

Fakat daha sonra Celayirliler devrine ait meşhur inşa kitabı Düstur ül-katib'de tam bizim menşurda bahsedilen ıstılah ve mansıba dair bir menşur meydana çıkmıştır. Gerçekten orada yalnız bir şehir veya vilayete değil bütün memlekete şamil olduğu başlığından anlaşılan bahis mevzuu vesika Der tefviz-i hakemi-i memalik adı altında havas ve avamın işlerini ıslah ve tanzim için emir-memur, hakim-mahkum, galip-mağlup, zalim-mazlum arasında bir hakeme ihtiyaç olduğunu, şeriat ve örf kanunlarının bunların davalarını halle kafi gelmediğini ve bu sebeple ekseri halkın Şer'i mahkeme ve Yargu'dan kaçtığını, bu maksatla bir hakem ve mutavassıta ihtiyaç olduğunu, gençliğinden beri dava işleriyle uğraşan Muhiddin-in hükümleriyle muhasımlar arasında rey isabetiyle tanındığını, binaenaleyh Büyük divan ve bütün memleket hakemlığine tayin edildiğini, muhasımlar arasında şeriata ve örfe göre davaları hal etmesini, ulus, tümen, hezare emirleri, vezir ve inaklar ile divan mensuplarının Muhiddini Büyük divan hakemi bilmeleri, hakim ve reaya arasında vaki davalarda ona müracaat etmeleri ve yıllık maaşı divandan tahsis edilen meblağa göre tasarruf etmesi bildirilmektedir. Burada Hakem divanı bizim vesikaya nazaran daha vazih bir mahiyet arzetmekte ve bu makam ve memuriyetin bir nevi temyiz veya istinaf mahkemesi hüviyetini taşıdığı sanılmaktadır. İleride yeni vesikalar çıkıncaya kadar bu hususta daha fazla bir şey söylemeği doğru bulmuyoruz.

Kaynakça
Kitap: TÜRKİYE SELÇUKLULARI
Yazar: OSMAN TURAN
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13983
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Anadolu Selçuklu İmparatorluğu Bölümü

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 2 misafir

cron