Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Atabeglik Fermanı

Burada Anadolu Selçuklu İmparatorluğu hakkında konular bulabilirsiniz

Atabeglik Fermanı

Mesajgönderen TurkmenCopur » 26 Ara 2010, 22:24

ATABEGLİK FERMANI

XXIV. vesika Bilge yegane inanç atabeg unvanlarını taşıyan Cemaleddin Muhammed bin Mahmud'un hizmet ve meziyetleri dolayısiyle Selçuk saltanatı atabegliğine tayini için çıkarılan fermandır. Devlet erkanı ve saltanat divanı naiplerinin saltanat atabegliği mevkiinde tanımaları gereken Cemaleddin ile bütün işlerde müşavere etmeleri emredilmekte, Divan-i istifa'da kendisine tayin olunanı tasarruf ederek masraflarına sarfetmesi bildirilmektedir, ki bu tayine ait kısım mutat olarak vesikadan çıkarılmıştır. Fermanda bütün devlet erkanı ile saltanat divanı naiplerinin bütün işlerde onun ittifak ve meşveresiyle hareket etmeleri ibaresi atabeglik mevkiinin vazifeleri bakımından mühimdir. Filhakika büyük Selçuklularda şehzadelerin tahsil ve terbiyesiyle birlikte aynı zamanda onlara ait yerleri idare eden atabeglerin mevkii Anadolu Selçuklularında tekamül ederek atabeglik devletin daimi ve en mühim vazifelerinden biri olmuştur, ki fermanın bu kaydı da buna delalet eder. Bu mevkii icabı atabeglere verilen unvan ve yapılan hitaplar arasında Türkçe 1ci atabeg, (ağabey)in bulunduğuna dair yeni bir kaydı da buraya ilave edelim.

Fermanın tarihi mevcut olmadığından zamanı ve hangi Selçuk sultanına ait olduğu araştırılmaya muhtaçtır. Bununla beraber vesikanın başlangıcındaki "Dünyanın padişahı İlhan... saltanat teşrifini bize kuşattı" ibaresi daha ilk bakışta fermanın Selçuk Devletinin Moğol nüfuzu altında bulunduğu bir zamanda sadir olduğunu meydana koymaktadır. Diğer taraftan Atabeglik makamına getirilen Cemaleddin Mahmudu'un şahsiyeti meydana çıkarsa bu husus daha iyi bir şekilde belirmiş olur. Cemaleddin lakabının farklı olmasına rağmen bunun İzzeddin Muhammed bin Mahmud olduğu anlaşılıyor.

Zira mevkilerin değişmesiyle başta isim mahiyetini alan lakabların değişmesi ve mevkilerle mütenasip bir mahiyet alması adeti mevcut idi. Konya kadısı ve daha sonra iki defa izzeddin Keykavus'un veziri olarak Aksaray civarında, Sultan Hanı önünde Baycu ile girişilen muharebede şehit düşen (654/1256) Reyli izzeddin Muhammed bin Mahmud'un daha önce Atabeg olduğu, ibn Bibi'nin vezirliğe tayininden bahsederken onu "atabeg" unvaniyle yazmasından anlaşılmaktadır. Muhammed bin Mahmud birinci vezirliğinden önce yani 645 ve 646 tarihlerinde Konya kadısı olduğu Karatay'a ait vakfiyelerin kayıtlariyle sabit olduğundan nazaran onun atabegliği bu tarihlerden önce olmak icap eder ve bu tarihler aynı zamanda Celaleddin Karatay'ın da bu makama geçtiği zamana tekabül eder. Binaenaleyh onun atabegliğini ve fermanın sudûrunu Kösedağ muharebesinden (1243) sonra, 645 ve 646larda kadı ve, 646 (1248) de Şemseddin isfahani'nin öldürülmesi üzerine vezir olduğuna göre, atabeg oluşunu bu tarihlerden önceye almak icap eder. ibn Bibi kadı ve vezir tzzeddin'in uzun bir methiyesini yaparken onun sultan tarafından halifeye elçi olarak gönderildiğini yazar. Anonim bu seferin Celaleddin Karatay ile birlikte 649 da vukubulduğunu bildirir.

Onun II. Giyaseddin Keyhusrev'in ölümünden şehid olduğu tarihe kadar devlet işlerinde mühim bir role sahip olduğu kaynakların ifadelerinden anlaşılmaktadır. Kadı İzzeddin Muhammed' in Mevlana ile sıkı münasebetlerine dair Eflaki bir takım kayıtlar verdiği gibi bizzat Mevlana'nın ona yazdığı mektuplar da bize kadar gelmiştir. Bahis mevzuu mektupların ikisi de Fahreddin isminde bir talebe hakkında, İzzeddin'in kadı olduğu zamanda, ölen hemşiresinden intikal eden hakların verilmesine ve bu varisin muhtaç olduğuna dairdir.

Kaynakça
Kitap: TÜRKİYE SELÇUKLULARI
Yazar: OSMAN TURAN
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13983
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Anadolu Selçuklu İmparatorluğu Bölümü

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir