Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Gazneliler Devleti (962 - 1187)

Burada Gazneli İmparatorluğu hakkında konular bulabilirsiniz

Gazneliler Devleti (962 - 1187)

Mesajgönderen TurkmenCopur » 26 Ara 2010, 21:54

GAZNELİLER DEVLETİ
(962 - 1187)


* Kurulduğu yer ve kapladığı alan:

Gazneli Devletinin en geniş zamanında ülkesi 4.900.000 kilometrekare'ye yaklaşmıştı, devletin sınırları içine Afganistan, Harezm, Maveraünnehr, Kirman, Horasan, Rey, İsfehan, Hemedan, Kazvin, Mazenderan, Sind, Belucistan, Pencab, Gucerat ve Ganj vadisi girmekteydi. Daha sonraları siyasi olaylarla Orta Asya ve İranı Selçuklulara, Afganistanı Gurlulara kaptırdıktan sonra Hindistana çekilmişlerdir. Hindistan'da Gaznelilerle başlayan İslam-Türk hakimiyeti XIX.yy.'ın ikinci yarısına kadar sürecek ve Hindistan, Türk tarihinin başlıca alanlarından biri olacaktır.
Devletin kuruluşunda önce Gazne başkent olmuştu. 977'den sonra bir kaç yıl Belh, 1157'den sonra da Lahor başkent olmuştur.

* Zaman:

Gazneli Devletinin kuruluş tarihi 962/969 yıllarıdır. 999'a kadar Samanoğullarına tabi olarak yaşamışlardır. Sultan Mahmud'un tahta geçmesinden sonra, 1000 yıllarında bağımsız ve büyük bir devlet olmuşlardır. 1073'de ise "Büyük Türk Devletini" temsil eden Selçuklu Devletine tabi olmuşlardır, Selçukluların da 1157'de dağılmaya başlamasıyla yeniden istiklallerini almışlardır. 1187'de de Hindistanın ikinci Müslüman-Türk hanedanı olan Gurlulara yerlerini bırakmışlardır.

* İnsan:

Gazneli Devletinin kurucusu Alp Tekin adlı bir Türk komutanı idi. Orduda gösterdiği başarılarla kısa zamanda yükselmişti. 955'de Samanoğullarının Doğu Horasan genel valisi, 961 'de Horasan genel valisi oldu 962'de Samanoğulları Devletine tabi olarak bağımsız olmuştur.
Devlet her ne kadar İran kültürü etkisinde kalmış ise de kurucu sülale ve devlete asıl karakterini veren kültür bakımından Türk idi.

* Bayrağı:

İpekli bayrak üzerinde Ay ve Hüma kuşu (Devlet kuşu) şekilleri bulunmaktaydı.

* Siyasi tarihinin önemli olayları:

Alp Tekin Horasan valisi iken, Samanoğulları tahtına Mansur b. Nuh geçti. O'nun hükümdarlığına Alp Tekin itiraz ettiğinden valilikten alındı. O da 4000 kadar askeriyle Gazne şehrine gitti. Burayı padişah denilen Lavik adlı Hindli bir prensin elinden alarak başkent yaptı ve devletini kurdu. (962) Samanoğulları yıkılana kadarda onlara tabi oldu.

935'de Alp Tekin'in ölümüyle yerine oğlu Ebu ishak İbrahim geçti. O'nun hükümdarlığı üç yıl sürdü. Bundan sonra yönetim Alp-Tekin'in üç manevi oğlu Bilge Tekin (976-972), Piri Tekin (972-977), Sebük Tekin'e (977-997) geçmiştir.

Devletin asıl kurucusu Sebük Tekin sayılır. Isıg göl civarında Barsgan'da doğmuş ve 960'a doğru Müslüman olmuştur. Babasının adı Kara Arslan'dı. Hükümdar olunca da "Nasıruddin Sebük Tekin Kara Beçkem" adını aldı. Sebük Tekin de Karahanlılara karşı, Samanoğullarını destekledi ve onları metbu tanıdı.

Sebük Tekin'in üç oğlu vardı; Mahmut, Yusuf, İsmail... İsmail hükümdar olursa da Mahmut tarafından tahttan indirilir ve Mahmut hükümdar olur. (998-1030) Abbasi Halifesinden ilk olarak "Sultan" ünvanını alan Müslüman hükümdar Mahmut olmuştur. O sıralarda Samanoğulları Devleti de yıkıldığından Gazneliler daha rahat hareket edebilmişlerdir.

Sultan Mahmut zamanında Hindistan, İran ve Karahanlılarla siyasi ilişkilerde bulunulmuştur. Karahanlılarla yapılan mücadelelerde Ceyhun nehri sınır kabul edilmiştir. İranla yapılan mücadelelerle de Irak-ı Acem bölgesi Gaznelilerin eline geçti. Büveyhoğullarını mağlup ederek Şiilere karşı Halifeyi savundular.

Sultan Mahmud'un en meşhur seferleri ve neticeleri bakımından en önemlileri Hindistana yaptığı 17 seferidir; 1001 yılında 300 fille desteklenen 42.000 kişilik bir Hindu ordusunu yenip Pencabı ele geçiren Sultan Mahmut Hindistanın kuzeyine tamamen sahip oldu. Bu seferiyle "Gazi" ünvanını aldı. Onuncu Hint seferinde Ganj vadisini de ele geçirdi. 1025-1026'lardaki, onaltıncı Hint seferinde Gucerat eyaletine girdi. Bu büyük zenginliklerle Gazne şehrini imar etti, bayındır hale getirdi.

Gazi Sultan Mahmut son zamanlarında Selçuklularla (Oğuzlarla) mücadelelerde bulundu. Selçuklular, Horasan civarında etkili olmaya başlamışlardı. Sultan Mahmut Selçuklu Arslan Yabgu'yu hileyle yanına çağırarak, O'nu Kalincer kalesine hapsetti.

(1025)

Fakat Selçuklu meselesi böylece çözülmüş olmuyordu.
Sultan Mahmud'un ölümü üzerine yerine geçen oğlu Mesut, kardeşi Muhammed'i yenip hükümdar oldu.

(1030)

Sultan Mesut daha çok Hint meselesi ile uğraştı. O sıralarda Selçuklular kuzeyde Karahanlılar ve Gazneliler aleyhine genişliyorlardı. Tuğrul ve Çağrı Beylerin yönetimindeki Selçuklular üstün gelerek bir müddet için Belh şehrini de ellerine geçirirler. Nihayet 1040 Dandanekan Savaşında Gazneliler yenilirler ve Sultan Mesut Hindistan'a çekilir. Gazneli ülkesinin kuzeyi ise Selçukluların eline geçer. Fakat Mesut, kardeşi Muhammed'in hükümdarlığını isteyenler tarafından öldürülür . Muhammed'in kısa süre hükümdarlığı görülürse de, Mesud'un oğlu Mavdut tekrar hükümdarlığı ele geçirir.

(1041 -1048)

Bundan sonra Gazneliler içte taht kavgaları, dışta Selçuklularla uğraştılar. Sultan İbrahim devri (1059-1099) nispeten sükunetle geçti. Bunun devrinde Gazneliler, Selçuklulara tabi oldular.

(1072)

1177'de Sultan Sencer Gazneyi ele geçirdi. Gazne paralarında Sencer'in adı yazılmaya başlandı. Selçukluların, Sultan Sencer'den sonra çözülmesinden yararlanan Gurlular, Gazneyi ele geçirirler. Gazne hükümdarı da Lahor'a çekilmek zorunda kalır.
Gurlular Afganistan dağlarında yaşıyorlardı. Reislerine de "Melik-ül-Cibal" (Dağ Kralı) deniyordu. Sultan Mahmut zamanında Müslüman olmuşlar ve Gazneliler bağlanmışlardı.

1160'da Lahor tahtına geçen son Gazneli Sultanı Husrev Malik Gurlulara karşı, Hindlilerin yardımını sağladıysa da başarılı olmadı. Lahor ve Pencab Gur hükümdan Muizeddin'in eline geçti.

(1187)

Bir müddet sonra esir durumda bulunan Husrev Malik ve oğlu da öldürüldü.

(1191)

* Türk tarihindeki önemi:

Gazneliler, yabancı bir ülkede büyük bir Türk devleti kurmuşlar, büyük kültürel eserler meydana getirmişler ve İslamiyetin Hindistan'da yayılmasında büyük hizmetlerde bulunmuşlardır.

Gazneliler, Karahanlıların aksine İran ve Arap kültürünün etkisinde kalmışlardır. Sarayda ve orduda Türkçe kullanıldığı halde, resmi dil olarak Farsça, medreselerde ise Arapça kullanılmıştır. Gazneliler devrinde İran edebiyat ve şiirinin büyüme devri başlamıştır. Firdevsi Şehname'sini Sultan Mahmud'a ithaf etmiştir. Yine bu devirde meşhur Utbi, devrin tarihini Arapça olarak yazmış, El-Biruni de Asar-ı Bakiye adlı eserini bu devirde meydana getirmiştir.

Gazneliler devrinde Hindistan Türkiye, Doğu Avrupa, Türkistan, İran gibi Türk tarihinin önemli alanlarından biri olmuştur. Gazneli devri bittikten sonra bile buradaki Müslüman Türk hakimiyeti XIX. yy'ın ikinci yarısına kadar sürmüştür. Her ne kadar Emeviler'le Hindistan'a İslam akınları başlamışsa da asıl Sultan Mahmud'un seferleriyle İslamiyet Hindistan'da yayılmıştır. Bunun etkileri zamanımıza kadar uzanmış ve bir Pakistan devletinin kurulması mümkün olabilmiştir.

Kaynakça
Kitap: Tarihte Türkler ve Türk Devletleri
Yazar: Nuri Yazıcı
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13983
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Gazneli İmparatorluğu Bölümü

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir

cron