Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Karahanlılar Devleti (840 -1212)

Burada Karahanlı İmparatorluğu hakkında konular bulabilirsiniz

Karahanlılar Devleti (840 -1212)

Mesajgönderen TurkmenCopur » 20 Ara 2010, 16:22

Karahanlılar Devleti (840 -1212)

Doğu Türkistan'da yaşayan Karluklar, 840'da Uygur Devleti'nin yıkılışına kadar onlara bağlı idi. Uygur Devleti'nin Kırgızlar'ca yıkılması üzerine Karluk yabgusu, Çiğil, Yağma ve Argu gibi Türk boylarını da etrafında toplayarak Yedisu-Kaşgar arasındaki arazide istiklalini ilan ederek Kara-Han ünvanını almıştır.

Karluk Yabgusu'nun Kara-Han ünvanı ile Müslümanları idare ettiği bu yıllarda, devletleri dağılan Uygurların önemli bir kısmı Turfan bölgesine gelerek Karluk ve diğer Türk boylan ile komşu hale gelmişlerdi. Bu komşuluk esnasında, daha önce Maniheizm ve Budizm gibi dinlerle tanışmış olan Uygur Türkleri, İslamiyet'i de tanımaya başlamışlardır. Nitekim, bir asra yakın siyasi varlıklarını devam ettiren Turfan Uygurları arasında İslamiyet yayılmaya başlamıştır. Müslüman Uygurların da katılması ile Karluk, Çiğil, Yağma ve Argu Türkleri Karahanlı Devleti'ni kurmuşlardır.

Karahanlı Devleti'nin kuruluşundan sonra, henüz İslamiyet'i kabul etmemiş olan Uygur boyları ile mücadele ettiğini görmekteyiz. Sonunda, Uygur Türkleri de Müslümanlığı kabul ederek Karahanlı Devleti'nin kültürel ve ekonomik hayatında önemli roller oynamışlardır.

Karahanlı Devleti'nin ilk bilinen hükümdarı Bilge Kül Kadir Han'dır. Orta Asya (Türkistan) hakimiyetinden dolayı, Maveraünnehr'de kurulmuş olan Müslüman Samani Devleti ile mücadeleye giren Kadir Han Samanileri yenememekle birlikte onların oldukça yıpranmalarına sebep olmuştur.

Bilge Kül Kadir Han'ın iki oğlu bulunuyordu. Kendisinin ölümünden (880 tahmini) sonra büyük oğlu Arslan Han '"Ulu Hakan" olarak Balasagun'dan, küçük oğlu Kadir Han Oğulcak ise Evliya Ata'dan ülkeyi yönetmeye başlamışlardır. Bir müddet sonra Maveraünnehr'deki Müslüman Samaniler ile ülkesinin arasının bozulması üzerine Kadir Han, 893'de devlet merkezini Balasagun'dan Kaşgar'a nakletmiştir. Bu tarihten itibaren Samaniler ile Karahanlılar arasındaki mücadele şeklinin değiştiğini görüyoruz.

Samaniler Devleti'ni, 874-892 arasında başarıyla yöneten İsmail bin Ahmed, 892 sonbaharında ölmüştür. Bu tecrübeli hükümdarın vefatından sonra ülke taht yüzünden tam bir iç kargaşalığa sürüklenmişti. Karahanlılar, komşularının bu zaafından faydalanarak onların içişlerine karışmaya başladı. Karahanlılar, Ebu Nasr adlı Samani prensi ile birlikte çok sayıda İslam ulemasının Kaşgar'a gelmelerini sağladı. Karahanlı hükümdarı Kadir Han'ın, Samani veliahdım Kaşgar'a getirmesi, Karahanlı Devleti'nin kaderini değiştiren olayların gelişmesine sebep oldu.

Kaynakça
Kitap: DOĞU TÜRKİSTAN TÜRKLERİ TARİHİ
Yazar: Mehmet SARAY
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: Karahanlılar Devleti (840 -1212)

Mesajgönderen TurkmenCopur » 20 Ara 2010, 16:22

Daha önce de belirtildiği gibi, Karahanlı Devleti'ni kuran Türk boylan arasında İslamiyet zaten yayılmaya başlamıştı. Samani prensi ile gelen İslam bilginlerinin ve dervişlerini gayreti ile Karahanlılar'da İslam'ın yayılması bir kat daha hızlanmıştır. İslam'ın gücünden ve güzel prensiplerinden en çok etkilenen ise hükümdarın yeğeni Satuk Buğra olmuştur. Satuk Buğra, bir müddet sonra amcası aleyhinde taht kavgası başlatmış, devletin parçalanıp tahrip olmasından endişe duyan Kadir Han'ın tahtan çekilmesi üzerine de Karahanlı Devleti'nin başına geçmiştir. Bir Müslüman ismi olan Abdülkerim adını alan Satuk Buğra Han devletin resmi dininin İslamiyet olduğunu 920'de ilan ederek hükümdarlık saltanatına başlamıştır. 25 yıl kadar ülkesini Türk töresine ve İslami prensiplere göre başarıyla idare eden Abdülkerim Satuk Buğra Han, 955 yılında ölmüş ve Kaşgar yakınlarında Artuç kasabasında İslami adetlere göre gömülmüştür.

Satuk Buğra Han'ın ölümünden sonra yerine oğlu Baytaş (Musa) Karahanlı tahtına çıkmıştır. Baytaş'ın ilk işi ülkenin doğu kısmını ayn bir ülke gibi idare etmek isteyen amcası Arslan Han'ı birliğe davet etmek olmuştur. Arslan Han bu daveti kabul etmeyince yeğeni ile savaşmak zorunda kalmış ve yapılan harbi kaybedince Karahanlı Devleti Baytaş Han'ın hükümdarlığı altında tek bir idare altında toplanmıştır. Böylece ülke bütünlüğünü sağlayan Baytaş Han, bütün gücüyle İslam'ın yayılması için çalışmaya başladı. Türkler arasında İslam'ın temelli olarak yerleşmesinde Baytaş'ın bu çalışmaları büyük rol oynamıştır. Baytaş'ın İslam'a sokmak için uğraştığı grupların başında Uygurlar gelmiştir.

Daha önce bir kısmı Mani ve Buda dinlerini kabul eden Uygurlar, Baytaş Han'ın baskıları ile bu batıl dinleri bırakarak Hak dini olan İslam'ı kabul etmişlerdir. Medeniyet ve kültür sahasında çok başarılı hamleler yapmış olan Uygur Türkleri'nin büyük çoğunluğunun İslam'a girmesi ile Karahanlı Devleti'nin kültür ve medeniyet sahasındaki başarıları da hızla artmaya başlamıştır.

Baytaş Han'ın 980'li yılların sonlarına doğru vefat ettiği tahmin edilmektedir. Baytaş'ın yerine oğlu Ebu'l-Hasan Ali Karahanlı tahtına geçmiştir. Amca oğullarım da ülke yönetimine ortak eden Ebu'l-Hasan Ali zamanında, yapılan dış seferlerde, bilhassa Samaniler'e karşı başarılı sonuçlar elde edilmiştir. Nitekim Karahanlı hükümdarının yeğenlerinden Harun, 990 yılında İsficab'ı zaptetmiş, iki sene sonra da 992'de Samani başkenti Buhara'ya girmiştir. Ne var ki, başarılı bir kumandan olan Harun, sıhhatine dikkat etmediği için hasta olmuş ve Kaşgar'a dönerken yolda ölmüştür.

Komşulan ile yaptığı mücadelelerde başarılı bir grafik çizen Ebu'l-Hasan Ali, 998 başlarında vefat etmiştir. Onun yerine oğlu Ahmed, Karahanlı hükümdarı oldu. Karahanlı Devleti'nin İslam'a yaptığı hizmetler Abbasi halifesince de takdirle takip edilmişti. Neticede Abbasi halifesi, Ahmed Han'ın Karahanlı tahtına çıkışım ilk kutlayan devlet başkanı oldu.

Yeni Karahanlı hükümdarı vaktini daha çok ülkesinin dahili işlerine hasretti. Kardeşi Ebu'l-Hasan Nasr bin Ali ise harici işlerle meşgul olmaya başladı. Bu arada, Samaniler Devleti yeni bir iç buhrana sürüklenmişti. Faik, Nasr'ı Samaniler'in iç işlerine karışmaya teşvik etti. Bunu firsat bilen Karahanlı hükümdarının kardeşi Samani Devleti'ne hücum etmiştir.
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: Karahanlılar Devleti (840 -1212)

Mesajgönderen TurkmenCopur » 20 Ara 2010, 16:22

Bu arada Samani Devleti'nin Horasan bölgesinin Türk kumandanı Alp Tigin de, ülkesi içindeki bu karışıklıklardan bıktığı için daha müstakil hareket etmeye başlamıştı. Alp Tiğin ile başlayan ayrılık hareketi bir müddet sonra daha da gelişti. Herat Valisi Sebük-Tegin, Samanilerle ilgisini keserek kendi hakimiyetini genişletmeye başlamış ve Gazne şehrini alarak hükümdarlığım ilan etmiştir. Böylece 969'da yeni bir İslam Devleti olan Gazneliler ortaya çıkmış oluyordu. Gazne Devleti hükümdarı Sebük-Tegin, derhal harekete geçerek Karahanlılar ile Samanilerin arasını bulmuş, taraflar arasındaki ihtilaflı topraklan iki Müslüman ülkenin paylaşmasını sağlamıştır. Sebük-Tegin'in aracılığı ile Seyhun nehrinden Katvan Çölü'ne kadar olan bölge bırakılmış ve Semerkand merkez olmak üzere Maveraünnehr'in diğer bölgeleri Samani kumandam Faik'e bırakılmıştır. Samani prenslerinden El-Muhtasır Ebu İbrahim İsmail bin Nuh paylaşılan devletini diriltmek için mücadele etmiş ise de bir netice elde edememiştir. Böylece Samaniler son derece zayıflamışlardır. Bu arada, Karahanlı hükümdarının yeğeni Nasr bin Ali, Samani topraklarını Gazneliler'den almak istemişse de, Gazne Devleti'nin meşhur hükümdarı Sultan Mahmud (998-1030) karşısında tutunamamış ve bir netice alamamıştır. Nasr bin Ali'nin Gazne Sultanı Mahmud ile mücadeleye girmesi Karahanlı hükümdarı Ahmed Han'ı duruma müdahaleye sevk etmiştir. Ahmed Han, Gazneli hükümdarı ile sulh yaparak bu ihtilafı sona erdirmiştir.
Karahanlı hükümdarı Ahmed Han komşuları ile sulh yapmış ise de, ülkesi içinde ihtiraslı hanedan mensuplarının isyanına mani olamamıştır. İsyancı kardeşlerinden Mansur ile Muhammed, Ahmed Han'ı hem üzmüş ve hem de oldukça yıpratmıştır. Sıhhati bozulan yaşlı hükümdar 1018 yılında vefat etmiştir.

Ahmed Han'ın ölümünden sonra Karahanlı tahtı için Yusuf Kadir Han ile Ebu'l-Muzaffer Mansur bin Ali mücadeleye girmişler ise de, birbirlerine üstünlük sağlayamamışlar ve sonunda ülkeyi beraber yönetmeye karar vermişlerdir. Bu ikilinin ihtirası yüzünden Karahanlı Devleti ile Gazneli Devleti'nin arası açılmış ve yapılan savaşı yine Gazne hükümdarı Mahmud kazanmıştır. Bu mağlubiyetten sonra Karahanlı Devleti ile Gazneli Devleti arasında sulh yapılmıştır.

Ne var ki, Karahanlı Devleti'ni yöneten bu ikilinin aralarındaki rekabet entrikaya dönüşmüş ve bundan istifade eden de Muhammed bin Ali olmuştur. Muhammed bin Ali, kısa zamanda ülkenin en kuvvetli şahsiyeti durumuna gelmiştir. Bu duruma ise Ahmed Han'ın oğlu Hasan itiraz etmiş ve Özkend ile Ahsikas'ı 1019'da işgal ederek kendi hükümdarlığım ilan etmiştir. Bu arada Ahmed Han zamanından beri Ebu'l-MuzafFer Mansur'un kontrolü altında yaşayan Ali Tegin'in kaçarak Karahanlı tahtı için mücadeleye girdiğini görüyoruz. Oğuzların lideri Selçuk Bey'in oğlu Arslan Bey'in yardımı ile Ali Tegin 1020 yılında Buhara'yı zaptederek Yigan Tegin ünvanıyla hükümdarlığını ilan etmiştir. Bu gelişmeler üzerine bir derviş olarak inzivaya çekilen Mansur, tahtını Yusuf Kadir Han'a bırakmıştır(1024).

Yusuf Kadir Han'a karşı da bazı isyanlar olmuş ise de Gazneli Mahmud ile iyi bir ilişki kuran Yusuf Kadir Han, rakiplerini sindirmeye muvaffak olmuş. Bununla da yetinmeyen Gazneli ve Karahanlı hükümdarları, Oğuzlar'ın kendileri için bir tehlike olmasına mani olmak ümidiyle Arslan Bey'in liderliğindeki Oğuzlar'ın Horasan bölgesine gönderilmesine karar vermişlerdir. Bu anlaşmalardan sonra görüşmelerde bulunmak üzere Sultan Mahmud, Arslan Bey'i Gazne'ye davet etti. Fakat kendisine dürüst davranmayarak Arslan Bey'i yakalatıp Hindistan'daki Kalincar kalesine hapsettirdi. Arslan Bey ile işbirliği yapan Ali Tegin ise adamları ile birlikte kuzeye, bozkırlara çekildi. Bu haber, Oğuzlar arasında Sultan Mahmud'a ve Gazneliler'e karşı büyük bir kızgınlık yarattı.
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: Karahanlılar Devleti (840 -1212)

Mesajgönderen TurkmenCopur » 20 Ara 2010, 16:23

Bu gelişmelerin yanı sıra Sultan Mahmud, eski Samani topraklarım işgal ederek ülkesine ilhak etti. Sultan Mahmud'un müttefiki Yusuf Kadir Han ise 1026'da Özkend ve Balasagun'u kendi kontrolüne aldı. Buralara hakim olan Hasan ise Yusuf Kadir Han'ın hükümdarlığım tanıyarak onun hizmetinde çalışmayı kabul etti.

Bu arada, Gazneli Devleti'nin ünlü hükümdarı Sultan Mahmud 1030 yılında vefat etmiştir. Gazne tahtına Sultan Mesud çıkmıştır. Bu olaydan iki yıl sonra ise, 1032'de Yusuf Kadir Han vefat etmiştir. Onun yerine de oğulları Arslan Han Süleyman ile Buğra Han Muhammed çifte hükümdar olarak Karahanlı Devleti'nin başına geçmişlerdir. Karahanlı ve Gazneli Devleti'nin yeni hükümdarları da, tıpkı eski hükümdarları gibi, birbirleriyle dostça geçinmeye başlamışlardır. Bu hadiseler olurken Ali Tegin yeniden Karahanlı tahtı için sahneye çıktı ise de, yardım istediği Sultan Mesud'dan red cevabı gelince bir netice elde edemedi ve 1034 yılında vefat etti. Oğullan ise Karahanlı Devleti'ni idare eden Arslan Han ile Buğra Han'ın hakimiyetini tanıdılar. Bu gelişmelerden sonra Karahanlı Devleti'ni idare eden iki kardeş, ülkeyi iki idari bölgeye ayırdılar. Arslan Han doğu, Buğra Han ise batı bölgesinin idarecisi oldu. Böylece Karahanlı Devleti fiilen ikiye bölünmüş oldu.

Bu arada Orta Asya (Türkistan) Türkleri arasında cereyan eden bir hadiseden burada bahsetmek lüzumu ortadadır. Karahanlı ve Gazneli Devletleri "nin, kendilerine rakip olacakları endişesiyle dışladıkları Oğuz boylan. Selçuk Bey'in torunları Tuğrul ve Çağn Beyler'in önderliğinde batıya doğru göçlerini hızlandırmışlardı. Aynı milletin ve dinin mensupları olarak tarafların birbirleri ile savaşmamak için gösterdikleri gayretler netice vermemiş ve Gazneliler ile Oğuzlar harp etmek durumunda kalmışlardır. 1040'da Dandanakan'da yapılan savaşı Oğuzlar kazanırken, Gazneliler büyük yaralar almış, Horasan ve Harezm bölgelerini kaybederek Hindistan'a doğru çekilmek mecburiyetinde kalmışlardır. Oğuzlar ise, kurdukları Selçuklu Devleti ile Türk tarihinde y eni bir sayfa başlatmışlardır.
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26


Dön Karahanlı İmparatorluğu Bölümü

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir