Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Uygur - Kitan İlişkileri

Burada Uygur İmparatorluğu hakkında konular bulabilirsiniz

Uygur - Kitan İlişkileri

Mesajgönderen TurkmenCopur » 24 Ara 2010, 18:39

Uygur - Kitan İlişkileri:

Kitanlar 840 senesinden önce Uygurların hakimiyeti altında idiler. Bundan da anlaşılacağı gibi, Kitanlar uzun müddet Uygurların hizmetinde çalışmışlardır. Aynca Kitan Devleti'nin ortaya çıkışında en önemli kabileler Uygur neslinden gelmekte idi. Bu kabilelerin başlıcaları I-la, I-shıh, Yeh-lu ve Hsiao'dur. Bu kabilelerin üyeleri askeri ve siyasi kurumların en yüksek mevkilerinde görev almaktaydılar. Uygurlar, 840 senesinde yenilip güneye geldiklerinde Kitanlarla savaşmak zorunda kalmışlar ve bunları yenmişlerdir. Bunun üzerine Kitanlar da Çin'e kaçmak zorunda kalmışlardır. Kitanlar 924 senesinde Moğolistan'a gelmişler ve Yukarı Orhun bölgesini ele geçirmişlerdir. Bu bölgelerde bulunan Kırgızları da Yukarı Yenisey ile Batı Bozkırlarına sürmüşlerdir. Böylece bu bölgede Kitan Devleti'ni kurmuşlardır.

Kitanlar Kan-chou Uygurlarını yenmişler fakat buna rağmen her iki devlette iyi ilişkilerde bulunmuşlardır. Bu sırada (924 - 925) Kitanların başında bulunan imparator A-pao-chi kuzeye bir sefer yapmış ve Uygurların eski başkenti Ordubalık'tan geçerken kağana bir elçi göndermiş ve elçi Kan-chou Uygurlarının tekrar eski vatanlarına geri dönmelerini teklif etmiş fakat kağan bu teklifi kabul etmemiştir.

Kao-ch'ang Uygurları 932, 988, 996 senelerinde Kitan imparatoruna elçilik heyetleri göndermiştir. 996 senesinde giden elçilik heyeti Kitan imparatorunun kızını kendi kağanlarına istemiştir. Fakat imparator bu teklifi kabul etmemiştir.
1052 ve 1083 tarihlerinde de Kitan sarayına Uygur elçileri gönderilmiştir.

Uygurların Kitanlara Tesirleri:

Kitan nüfusunun büyük bir kısmı ziraatçi olmasına rağmen diğer kısmı, Kitan ekonomisinin dayandığı hayvancılık, avcılık ve balıkçılık gibi işlerle meşgul olmuşlardır. Böylece karışık bir ekonomi ile Kitanlar yükseldiler ve genişlediler. Orta Asya göçebe kavimlerinde büyük rol oynayan at, inek ve koyun Kitanlarda da görülür.

Hükümetin at sürüleri askeri ihtiyacı karşılamak için kullanılırdı. Ayrıca binlerce atın katıldığı, büyük avlarda süvariler de manevra kabiliyetlerini geliştirmeye çalışırlardı. Hükümetin sahip olduğu hayvanlar sol taraflarından damgalanırdı. Fakat şahısların yahut kabilelere ait hayvanların damgalandığına dair malumat yoktur.
Orta Asya Türklerinin en önemli içkisi olan Kımızı Kitanlarda da görmekteyiz. At böylece, askeri ihtiyacı karşılamak için kullanıldığı gibi mayalanmış (kımız) yahut çiğ olarak Kitanlara süt temin etmiştir.

Göçebelerin çok kullandığı bir başka hayvan ise devedir. Deve de ilk defa Uygurlar tarafından Kitanlara tanıtılmıştır. Deve ilk defa Kitan İmparatoriçesi Dowager tarafından 947 senesinde bir kurban merasimine gitmek için bir arabada kullanılmıştır. Ayrıca imparator ailesinden prensesler evlenme merasimlerinde deveyi kullanmışlardır.

«Pu» kelimesinin ilk manası eski Türkçede bez «kumaş» tır. Mahmud al Kaşgari'de «qamdu» olarak geçen kelime «dört arşın boyunda, bir karış eninde bir bez parçasıdır. Üzerinde Uygur hanının mührü basılıp alış verişte para yerine kullanılır» şeklinde izah edilmiştir. Ayrıca «qamdu» her yedi senede bir yıkanır, tamir edilir ve yeniden damgalanırdı. Bu bez paraların Kitan başşehrinde geçerli olması, Uygur - Kitan münasebetim göstermesi bakımından önemlidir. Uygur tüccarlarının Kitan başşehrinde müstesna bir yerleri vardı ve başşehirde özel oturma müsaadesi almışlardı.

Bilindiği gibi, Kitanlar iki çeşit yazı sistemi kullanmışlardır. Bunlar «Büyük Yazı» ve «Küçük Yazı» diye isimlendirilmiştir. Bunlardan «Küçük Yazı»nın yaratıcısı Uygurlar olmuşlardır. Bu yazının Kitanlar tarafından nasıl kullanılmaya başladığını bir Kitan kaynağı şöyle bahsetmektedir. «924 senesinde Uygur elçisi saraya geldi. Fakat onun dilinden hiç kimse arılamıyordu.

İmparatoriçe, imparatora şöyle dedi:

«Tieh-la zekidir. Onu onlara gönderelim».

«925 senesinde, Tieh-la 24 gün sonra Uygurların konuşma ve yazma lisanlarını öğrendi. Sonra Tieh-la küçük Kitan karakterlerini ortaya çıkardı».
Kitanların kullandığı yazanın bulunmasında ve kullanılmasında Uygurlar öncülük ettiği gibi, Uygurların kullandığı pek çok unvan da Kitanlar tarafından kullanılmıştır, ilk defa sekizinci yüzyılda bir Kitan reisi «Kağan» unvanı ile çağırılmıştır. Aynı şekilde Türk kağan eşlerinin unvanı olan «Hatun» da Kitanlarda kullanılan bir unvan olmuştur.
Kitanların kullandığı «Ti-yin» terimi, Türklerin kullandığı «Tegin» yahut «Tigin» tabirinden başka bir şey değildir. Orhun abidelerinde de geçen bu kelime, kağanın kardeşi yahut oğlu veya kağanın neslinden bir prense verilen unvandır.

Kitanların kullandıkları ikinci derecede en büyük unvan olan «Ta-la-kan» terimi Türkçe «Tarkan» teriminin transkripsiyonudur.

Kaynakça
Kitap: KUTLUK BİLGE KÜL KAĞAN BÜĞÜ KAĞAN ve
UYGURLAR
Yazar: Özkan İZGİ
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Dön Uygur İmparatorluğu Bölümü

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir