Türk Siyaseti ve Türkiye Siyasi Tarihi - Video Projesi - Türk ve İslam Tarihi - Türk Dna'sı

Uygur Devleti'nin Kuruluşu Kutluk Bilge Kül Kağan

Burada Uygur İmparatorluğu hakkında konular bulabilirsiniz

Uygur Devleti'nin Kuruluşu Kutluk Bilge Kül Kağan

Mesajgönderen TurkmenCopur » 24 Ara 2010, 18:24

Uygur Devleti'nin Kuruluşu Kutluk Bilge Kül Kağan:

742 senesine gelindiğinde, «Yabgu» unvanı taşıyan Uygurların reisi Çin'e elçiler yollayarak Çin imparatorundan «adaleti kabul eden kral» unvanını alır. Çin kaynaklarının bize verdiği bu bilgiyi, Uygur Devleti'nin ikinci kağanı olan Moyunçur'a ait olan «Şine Usu Yazıtı» tamamlar. Bu yazıta göre, bu devirde sürekli ayaklanmalar ile Göktürklerin zayıflamasına sebebiyet veren Oğuzlar da Uygurların egemenliğine girmişlerdir. Oğuzların başında da Yabgu unvanını taşıyan Uygur reisinin oğlu bulunuyordu.

743 senesinde Uygur Yabgu'su Göktürklerin son kağanı olan Ozmiş Kağan'ın üzerine yürürken, aynı zamanda, Dokuz Oğuzların başında bulunan oğlu da Oğuz kuvvetleriyle birlikte savaşa katılır. Bu savaşta Ozmiş Kağan ağır bir yenilgiye uğrar ve karısı da Uygurlara esir olur. Böylece takriben iki yüzyıl Orta Asya'ya hakim olmuş olan Göktürkler yıkılmış olur. Şine Usu yazıtında Göktürklerin yıkılması ile ilgili olarak şu cümleler vardır: «Tuttum hatununu orada aldım. Türk budun orada bütün yok oldu».

Göktürklerin tamamen tarih sahnesinden silinmesine sebep olan en son darbeyi 744 senesinde yine Göktürkler gibi Aşina soyundan bir hükümdara sahip olan Basmıllar vurur. Ozmiş Kağan'ın başını keserek Çin sarayına yollarlar. O zamana kadar Uygurların hakimiyetinde olan Basmıllar bu hareketlerinden dolayı bağımsızlıklarını ilan ederler ve hükümdarları Ötügen'de Kağan olarak başa geçer. Fakat Uygurlar bu kağanlığı tanımazlar ve Uygur Yabgu'su Kartukların da yardımı ile Basmıl Kağan'ını yener ve öldürür. Böylece Ötügen'de yeni bir devlet kurulmuş olur.

KUTLUK BİLGE KÜL KAĞAN:

Çin tarihlerinde «Ku-tu-lu P'i-chia K'o-han» (Kutluk Bilge Kül Kağan) olarak geçen Uygur Devleti'nin bu ilk kağanı, Hu-su Kağan'ın oğludur. T'ang imparatoru tarafından 745 senesinde kendisine «Feng-ı Wang» adı ve daha sonra da «Huai-jen Kağan» unvanı verilmiştir. Yine Çinliler tarafından verilen bir başka ismi de «Yeh-hu Chieh-li Tu-fa» (Yabgu Chieh-li Tu-fa) dır. T'ang sülalesi tarihçileri, bu kağan zamanında Uygurların Altay Dağları'ndan Baykal Gölü'ne kadar uzanan bir bölgede hüküm sürdüklerinden bahsetmektedirler. Böylece Doğu Göktürk Devleti yerine Uygur Devleti doğmuş oluyordu. Uygurlar kendilerine başşehir olarak, o zamanlar Ordu-balıg denen ve Hunlar zamanından beri bilinen, Yukarı Orhun Nehri üzerinde bulunan «Kara-balgasun» şehrini seçmişlerdir.

Yukarıda, Töles oymaklarından biri olan Uygurların kendi oymakları içinde Dokuz uruğa ayrıldıklarını görmüştük. Bu uruglar aynı zamanda bir kabile teşkilatına sahiptiler. Bu Dokuz urug veya kabileden en asili «Yagla-kar» admı taşıyordu. Uygurlar diğer Töles boylarını kendi hakimiyetleri altına alınca, Uygur Devleti içinde de bir kabile hiyerarşisi meydana gelmiştir.

Kabileler bu hiyerarşik sıraya göre şöyle dizilmişlerdir:

1. Çok uzun bir müddet Uygurların hükümdar ailesini içinden çıkartmış olan «Yaglakar» kabilesi,
2. Uygur oymağını teşkil eden Dokuz urug ile birlikte hareket eden ve dokuz boydan meydana gelen «Dokuz Oğuz»lar,
3. Göktürk Devleti'nin yıkılışı sırasında müştereken hareket ettikleri «Basmıl» ve «Karluk» kabileleri,
4. Çok önceleri kendilerinin de dahil olduğu Töles oymaklarını ilk olarak hakimiyetleri altına toplamış olan «Buğu» oymağı. Uygur kağanları ekseriyetle bu «Buğu» oymağından kız alırlardı.

Kaynakça
Kitap: KUTLUK BİLGE KÜL KAĞAN BÜĞÜ KAĞAN ve
UYGURLAR
Yazar: Özkan İZGİ
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26

Re: Uygur Devleti'nin Kuruluşu Kutluk Bilge Kül Kağan

Mesajgönderen TurkmenCopur » 24 Ara 2010, 18:24

Bu sebeple Uygur Devleti'nin kuruluşunda, devlet teşkilatı yukarıda sıralanan oymakların asalet derecelerine riayet edilmek suretiyle meydana gelmiştir. Bundan dolayı da devletin bütün arazisi Uygurların bu dokuz oymağı ile Karluk ve Basmil kabileleri arasında bölüştürülmüş ve devlet bu suretle 11 «Timar»a ayrılmıştır. Yalnız Uygurlarda bahsettiğimiz bu timar sisteminin İslamın yahut Osmanlılar zamanında bilinen timardan farklı olduğunu söylemek lazımdır. Zira, Uygurlar zamanında «Timar» bir bölge halkı ile birlikte bir kabileye verilmiştir. Osmanlılar da ise, Timar doğrudan doğruya şahıslara verilmiştir.

Uygurların bu ilk kağanları hakkında bilgiler görüldüğü gibi çok sınırlı kalmaktadır. Kutluk Bilge Kül Kağan'ın ölüm tarihi için çok çeşitli bilgiler varsa da kendisinin 747 tarihinde öldüğü kesin sayılabilir. Ölümünden sonra yerine oğlu Moyun Çur geçmiştir.

Moyun Çur Kağan:

747 senesinde başa geçen bu kağan «Tengride Bolmış İl İtmiş Bilge Kağan» unvanını almıştır.

Bu unvan bugünkü Türkçeyle şöyle ifade edilebilir:

«Gökte doğmuş, memleket idare etmiş, bilge kağan». Bu kağan zamanında Uygurlar başlıca şu siyasi faaliyetlerde bulunmuşlardır,

1. Batı Seferleri:

Bu devrede Uygurlara karşı mukavemet gösteren başlıca kuvvetler, batıda oturan Karluklar ile Türgeşler idi. 744 senesinde Uygurların hakimiyetine giren Karluklar, zaman zaman isyan ederek batıya gidip Türgeşlerle birleşiyorlardı. Moyun Çur Kağan Türgeşleri kendi hakimiyetine almış ve böylece sınırlarını batıda Sir-Derya nehri boylarına kadar genişletmişti.

2. Kuzey Seferleri:

Uygurların yaptığı bu seferler ülkenin batısında Kem nehri boyunca uzanan dağları aşmak suretiyle yapılmıştır. Bilindiği gibi, Kem nehrinin hemen kuzeyinde Kırgızlar oturmaktaydılar. Kırgızların dilleri Türkçe ve kullandıkları yazı da Göktürk alfebesiydi. Kırgızlarla Uygurlar arasındaki bölgede bir başka Türk kavmi olan «Çik»ler bulunuyordu. Çiklerin oturdukları yer tam olarak tespit edilememekle beraber bunları kendi hakimiyetleri altına almakla, Uygurların kuzeye doğru da yayılmış oldukları görülmektedir.

3. Oğuzlara karşı Seferler:

Şine Usu yazıtında, Moyun Çur'un, Selenga nehrinin kıvrımında oturdukları tahmin edilen «Sekiz Oğuz» ve «Dokuz Tatar»ları mağlup edişinden bahsedilmektedir.

4. Çinlilerle Olan Siyasi Münasebetleri:

Moyun Çur Kağan'm şüphesiz ki en büyük faaliyet alanı Çin'in sınır bölgeleri idi. Kendisi tahta çıktığı zaman Çin'de büyük karışıklıkların hüküm sürdüğünü görüyoruz. Bu sırada Karluklar tarafından desteklenen Arap kuvvetleri ile Çinliler arasında 751 senesinde Talas'ta meydana gelen savaşta Çinliler ağır bir mağlubiyete uğramışlar ve aynı zamanda Tarım bölgesinin Uygurların eline geçmesine sebebiyet veren bu savaştan sonra Çin'de büyük olaylar cereyan etmiştir. Annesi Türk olan An-lu-shan ismindeki bir Çin generali Çin'in bu iç karışıklığından da istifade ederek isyan etmiş ve Çin imparatorluğu büyük bir tehlike ile karşı karşıya kalmıştır. Bu isyan üzerine Çinliler önce Araplardan yardım istemişler, fakat Arapların yardım edememeleri üzerine Uygurlar bu yardımı kendilerine sağlamışlardır. İsyanın bastırılması üzerine Çin imparatoru öz kızını Moyun Çur Kağan ile evlendirmiştir. Uygurlar bu başarılarından sonra Çin nezdinde daha da kuvvetlenmişler ve Çin imparatoru tarafından kendilerine her yıl 20 bin top ipek veril-meye başlanmıştır.

Moyun Çur Kağan'ın bıraktığı en büyük miras, Şine-Usu nehri yakınlarında yine aynı isimle anılan bir yazıt olmuştur. Bu yazıt sayesinde Uygurlar hakkında çok kıymetli bilgiler zamanımıza kadar gelebilmiştir. Moyun Çur Kağan 759 senesinde ölmüştür.
Kullanıcı avatarı
TurkmenCopur
Genelkurmay Başkanı
Genelkurmay Başkanı
 
Mesajlar: 13984
Kayıt: 29 Eki 2010, 17:26


Dön Uygur İmparatorluğu Bölümü

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir